Delfinlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Delfinlər
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
İnfratip: Ağızçənəlilər
Sinifüstü: Dördayaqlılar
Sinif: Məməlilər
Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar
İnfrasinif: Plasentalılar
Dəstə: Balinakimilər
Fəsilə: Delfinlər
Elmi adı
Delphinidae
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Delfinlər (lat. Delphinidae) — balinakimilər dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi. Əsasən balıq, molyuskxərçəngkimilərlə qidalanır.

Delfinlər cəld və sürətlə üzürlər. Onlar inkişaf etmiş səs siqnalizasiyasına və bu siqnalları qəbul etmə sistemlərinə malikdir. Diri bala doğurlar. Hamiləlik müddəti 10–18 ay arasında dəyişir. Dışı delfin adətən uzunluğu 50-60 sm olan bir bala doğur və balasının qayğısına həssaslıqla qalır. Delfinlər gec böyüyürlər. Onlar 20-30 ilə qədər yaşayırlar.

Delfinlərdəki üstün yaradılış[redaktə | əsas redaktə]

Delfinlər üçün nəfəs almaq insanlarda və ya digər quruda yaşayan məməlilərdə olduğu kimi bir refleks deyil, iradəli hərəkətdir. [1]

Yəni insan necə yeriməyə qərar verirsə, delfinlər də nəfəs almağa qərar verir. Bu, heyvanın suda yatarkən boğularaq ölməməsi üçün görülmüş tədbirdir. Delfin yatdıqda beyninin sağ və sol yarımkürələrini təqribən on beş dəqiqə fasilə ilə işlədir. Bir yarımkürə yatarkən, digər yarımkürə nəzarət edərək heyvanın suyun səthinə çıxmasını təmin edir.

Delfinlər balıqlar kimi su içində nəfəs alıb-verə bilmirlər. Bu səbəbdən nəfəs almaq üçün nizamlı şəkildə suyun səthinə çıxırlar. Başlarının üstündə hava alıb-vermələrini təmin edən bir dəlik var. Delfinlərin orqanizmi o qədər mükəmməl quruluşa malikdir ki, heyvan suya baş vurduqda bu dəlik qapaqla avtomatik bağlanır və bununla da içəri su keçməsinin qarşısı alınır. Su səthinə çıxdıqda isə qapaq yenə avtomatik açılır. Delfinlərin ağızlarındakı dimdiyə bənzər çıxıntı isə sudakı hərəkətlərini asanlaşdıran başqa bir xüsusiyyətdir. Heyvan bu quruluşu sayəsində suyu daha yaxşı yarır və daha az enerji sərf edərək daha sürətlə üzür. Müasir gəmilərin burunlarında da delfinlərin ağzına bənzər çıxıntı var. Bu hidrodinamik quruluş gəmilərin sürətini də eynilə delfinlərinki kimi artırır.

Bundan başqa, delfinlər elm adamlarını təəccübləndirəcək qədər sürətlə üzürlər. Delfinlərin bədənlərinin ətrafından suyun axması qüsursuz şəkildə baş verir. Bunun səbəbi delfinin dərisi üzərində aparılan tədqiqatlar nəticəsində tapılmışdır. Delfinin dərisi üç qatdan ibarətdir. Xarici qat incədir və çox elastikdir; daxili təbəqə qalındır, plastik tüklü fırçaya bənzəyən elastik çubuqlardan ibarətdir. Ortadakı qat isə süngərəbənzər maddədəndir. Beləliklə, çox sürətlə üzən delfinə dəyən sudan girdab əmələ gəlməyə başladıqda xarici dəri qatı bu girdabın səbəb olduğu yüksək təzyiqi daxili qatlara ötürür və daxili qatlar bu yüksək təzyiqi aradan qaldırırlar. Əmələ gələn girdab beləliklə böyüməyə başlamadan itir.

Heyvanlar içində sadəcə delfinlərə xas olan bu formaların hamısı üstün yaradılışın açıq dəlillərindəndir. Hər canlı kimi delfinlər də yaşadıqları şərtlərə ən uyğun bədən quruluşu ilə yaradılmışdır.

Alimlər tərəfindən müəyyən edilib ki, delfinlərin bir-biri ilə ünsiyyət qurması üçün 14000-ə qədər səs siqnalı "lüğət ehtiyatları" vardır. Yarasalar kimi, delfinlər də şaqqıltılı səslər və ya ucadan qırıq-qırıq fit səsinə oxşar ultra səslər buraxır və balıqlara toxunub qayıdan bu səsləri tutmaqla ovlarını tapırlar. Delfinlərin bu cür səmtbilmə qabiliyyətinin çox yaxşı inkişaf etdiyini bir çox təcrübələr sübut etmişdir.

Delfinlərdən birinə bədbəxtlik üz verdikdə sürüdəki başqa delfinlər onun həyəcan siqnallarını eşidən kimi köməyə gəlir.

Delfin suda balalayır və yeni doğulmuş bala suda üzə bilir. Delfin öz balasını suda əmizdirir, onun südü çox qatı və yağlı olur.

Cinsləri[redaktə | əsas redaktə]

Cins Növ Adı
Cephalorynchus Gray, 1846
Пёстрые дельфины
Cephalorhynchus eutropia Ağqarın delfin
Cephalorhynchus commersonii Kommerson delfini
Cephalorhynchus heavisidii Hevisayda delfini
Cephalorhynchus hectori Heqtori delfini
Delphinus Linnaeus, 1758
Дельфины-белобочки
Delphinus capensis Длиннорылая белобочка
Delphinus delphis Белобочка
Feresa Gray, 1874
Cırtdan qatil balina
Feresa attenuata Cırtdan qatil balina
Globicephala Lesson, 1828
Qrindlər
Globicephala macrorhynchus Qısaüzgəc qrind
Globicephala melas Adi qrind
Grampus Gray, 1828
Boz delfinlər
Grampus griseus Boz delfin
Lagenodelphis Fraser, 1956
Malayziya delfini
Lagenodelphis hosei Malayziya delfini
Lagenorhynchus Gray, 1846
Qısabaş delfinlər
Lagenorhynchus acutus Atlantik ağböyür delfin
Lagenorhynchus albirostris Ağsifət delfin
Lagenorhynchus australis Cənub ağböyür delfini
Lagenorhynchus cruciger Xaçabənzər delfin
Lagenorhynchus obliquidens Sakitokean ağböyür delfini
Lagenorhynchus obscurus Tünd delfin
Lissodelphis Gloger, 1841
Balinayabənzər delfinlər
Lissodelphis borealis Şimal balinayabənzər delfin
Lissodelphis peronii Cənub balinayabənzər delfin
Orcaella Gray, 1866
İravadi delfinləri,
Orcaella brevirostris İravadi delfini
Orcaella heinsohni Австралийский курносый дельфин
Orcinus Fitzinger, 1860
Osa
Orcinus orca Osa
Peponocephala Nishiwaki et Norris, 1966
Бесклювые дельфины
Peponocephala electra Бесклювый (широкомордый) дельфин
Pseudorca Reinhardt, 1862
Kiçik kosatka]]
Pseudorca crassidens Kiçik kosatka
Sotalia van Bénéden, 1864
Длинноклювые дельфины
Sotalia fluviatilis Amazon delfini
Sotalia guianensis
Sousa Gray, 1866
Qozbel delfinlər
Sousa chinensis Çin delfini
Sousa teuszii Qərbi afrika delfini
Stenella Gray, 1866
Продельфины, стенеллы
Stenella attenuata Узкорылый продельфин
Stenella clymene Короткорылый продельфин
Stenella coeruleoalba Полосатый продельфин
Stenella frontalis Большелобый продельфин
Stenella longirostris Длиннорылый продельфин
Steno Gray, 1846
İridiş delfinlər
Steno bredanensis İridiş delfin
Tursiops Gervais, 1855
Afalinlər
Tursiops aduncus Hind afalini
Tursiops australis
Tursiops truncatus Afalin delfini

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Betty Ma­ma­ne, Le Sur­do­ue du Grand Bleu, Sci­en­ce et Vie Ju­ni­our, Avqust 1998, s.79-84

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

VikiAnbarda Delfinlər ilə əlaqəli mediafayllar var.