Demokratik Federal Yuqoslaviya
| Tarixi dövlət | |||||
| Demokratik Federal Yuqoslaviya | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
 |
|||||
| 7 mart 1945 — 29 noyabr 1945 | |||||
| Paytaxt | Belqrad | ||||
| Din | şərqi ortodoks xristianlıq, katolisizm, İslam | ||||
| Pul vahidi | yuqoslav dinarı | ||||
| İdarəetmə forması | sosialist dövlət | ||||
.svg)
Demokratik Federal Yuqoslaviya (serb-xorvat: Demokratska Federativna Jugoslavija / Демократска Федеративна Југославија), qısaca DFY — İkinci dünya müharibəsinin son mərhələsində, 1943–1945-ci illərdə mövcud olmuş keçid xarakterli Yuqoslaviya dövləti. Dövlət Yuqoslaviya partizan hərəkatının rəhbəri İosip Broz Tito və onun rəhbərlik etdiyi Yuqoslaviya Kommunist Partiyası tərəfindən yaradılmışdır. DFY sonradan Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikasına çevrilmişdir.[1]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Yaranması
[redaktə | vikimətni redaktə et]1941-ci ildə Nasist Almaniyası və onun müttəfiqləri tərəfindən Yuqoslaviya krallığı işğal edildikdən sonra ölkə parçalandı. İşğala qarşı müxtəlif müqavimət qrupları yarandı. Bunlardan ən güclüsü kommunistlərin rəhbərlik etdiyi partizan hərəkatı idi.
1943-cü ilin noyabrında Bosniyanın Yaytse şəhərində keçirilən AVNOJun ikinci sessiyasında partizan rəhbərliyi gələcək Yuqoslaviya dövlətinin federativ əsasda qurulacağını elan etdi. Burada kral hökumətinin legitimliyi rədd edildi və sürgündə olan II Pyotrun ölkəyə qayıtması qadağan edildi.[2]
1944-cü ildə Tito ilə sürgündəki kral hökumətinin baş naziri İvan Şubaşiç arasında bağlanan Tito–Şubaşiç razılaşması nəticəsində müvəqqəti koalision hökumətin yaradılması qərara alındı. Bu proses nəticəsində 7 mart 1945-ci ildə Demokratik Federal Yuqoslaviya rəsmi olaraq elan edildi.[3]
Dövlət quruluşu
[redaktə | vikimətni redaktə et]DFY federativ dövlət idi və altı respublikadan ibarət olmuşdur:[4]
Serbiyanın tərkibində isə iki muxtar vilayət mövcud idi:
Dövlətin faktiki lideri İosip Broz Tito idi. O, həm baş nazir, həm də silahlı qüvvələrin ali komandanı vəzifələrini icra edirdi.[5]
Siyasi sistemi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Rəsmi olaraq demokratik və federativ dövlət elan edilsə də, hakimiyyət əsasən kommunistlərin əlində cəmləşmişdi. Yuqoslaviya Kommunist Partiyası dövlət idarəçiliyində dominant rol oynayırdı.
Partizan hərəkatının müharibədə qazandığı nüfuz kommunistlərin siyasi üstünlüyünü təmin etmişdi. Müharibədən sonra müxalif siyasi qüvvələrin fəaliyyəti getdikcə məhdudlaşdırıldı.[6]
Xarici siyasət
[redaktə | vikimətni redaktə et]Demokratik Federal Yuqoslaviya müttəfiq dövlətlər tərəfindən tədricən tanındı. Müharibənin sonuna yaxın Yuqoslaviya ordusu Almaniya qüvvələrini ölkədən çıxarmağa nail oldu və Balkanlarda mühüm siyasi gücə çevrildi.
SSRİ ilə yaxın münasibətlər qurulsa da, Tito sonrakı illərdə daha müstəqil siyasət yürütməyə başladı. Bu xətt sonradan Yuqoslaviyanın Qoşulmama Hərəkatında aparıcı dövlətlərdən birinə çevrilməsinə zəmin yaratdı.
İqtisadiyyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Müharibədən çıxmış ölkənin iqtisadiyyatı ciddi dağıntılar yaşamışdı. Sənaye müəssisələrinin, nəqliyyat infrastrukturunun və kənd təsərrüfatının böyük hissəsi məhv olmuşdu.[7]
Kommunist rəhbərlik iqtisadiyyatda dövlət nəzarətini gücləndirdi, iri müəssisələrin milliləşdirilməsi və torpaq islahatları həyata keçirildi.
Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikasına keçid
[redaktə | vikimətni redaktə et]29 noyabr 1945-ci ildə monarxiya rəsmi şəkildə ləğv edildi və Yuqoslaviya Federativ Xalq Respublikası elan olundu. Bununla da Demokratik Federal Yuqoslaviya dövrü başa çatdı.[8]
Yeni dövlət sosialist idarəetmə modelini qəbul etdi və Tito rəhbərliyində uzun illər fəaliyyət göstərdi.
Demokratik Federal Yuqoslaviya müasir sosialist Yuqoslaviya dövlətinin əsası hesab olunur. Bu dövrdə federativ idarəetmə sistemi formalaşdırılmış və müxtəlif cənub slavyan xalqlarının vahid dövlət daxilində birləşdirilməsi siyasəti həyata keçirilmişdir.[9]
Bununla yanaşı, sonrakı dövrlərdə milli məsələlər və siyasi mərkəzləşmə Yuqoslaviyada etnik gərginliklərin yaranmasına səbəb olmuşdur.
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Walter R. Roberts. Tito, Mihailović, and the allies, 1941-1945. Duke University Press, 1987. Pp. 288.
- ↑ Michael Boro Petrovich, "The Central Government of Yugoslavia", Political Science Quarterly, Vol. 62, No. 4 (1947), pp. 504–30.
- ↑ Marko Attila Hoare, The Bosnian Muslims in the Second World War: A History (Oxford University Press, 2013), p. 200.
- ↑ Vojislav Koštunica, Kosta Čavoški. Party pluralism or monism: social movements and the political system in Yugoslavia, 1944-1949. East European Monographs, 1985. Pp. 22.
- ↑ Sabrina P. Ramet. The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918-2005. Bloomington, Indiana, US: Indiana University Press. Pp. 167-168.
- ↑ Juhas, Jožef. "PRVA DECENIJA TITOVE JUGOSLAVIJE" (PDF) (bosniya). Vajdasági Magyar Digitális Adattár: 203–219. 6 avqust 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 may 2026.
- ↑ Bokovoy, Melissa K.; Irvine, Jill A.; Lilly, Carol S., redaktorlar State-Society Relations in Yugoslavia, 1945-1992. London: Palgrave Macmillan. 1997. ISBN 9780312126902.
- ↑ Dimić, Ljubodrag. Yugoslav-Soviet Relations: The View of the Western Diplomats (1944-1946) // The Balkans in the Cold War: Balkan Federations, Cominform, Yugoslav-Soviet Conflict. Beograd: Institute for Balkan Studies. 2011. 109–140. ISBN 9788671790734.
- ↑ Jović, Dejan. Yugoslavia: A State that Withered Away. West Lafayette: Purdue University Press. 2009. ISBN 9781557534958.
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Pavlowitch, Stevan K. Serbia: The History behind the Name. London: Hurst & Company. 2002. ISBN 9781850654773.
- Petranović, Branko. The Yugoslav Experience of Serbian National Integration. Boulder: East European Monographs. 2002. ISBN 9780880334846.