Dil təmizliyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Dil təmizliyi ədəbiyyat dilinin başqa dillərdən alınma sözləri milli sözlərlə əvəz edilmə etkinliyidir. Millətçiliklə bağlı idealogiyadır.

Azərbaycanda[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda rəsmi dil təmizliyi təşkilatları yoxdur, amma sosial şəbəkələrdə dil təmizliyi ideyası çox ünlüdür. Azərbaycan puristləri Azərbaycan türkcəsini Türkiyə türkcəsi ilə yaxınlaşdırmaq üçün Türkiyədə rəsmi olaraq qəbul olunmuş "təmiz" sözləri Azərbaycan dilində işlətməyi məsləhət edirlər. Elə sözlərin arasında bir neçə nümünə gətirmək olar:

  • Bilgisayar - Kompüter (ing. computer)
  • Olay - Hadisə (ərəb. حدث‎‎)
  • Yatırım - İnvestisiya (lat. investire + mentum)
  • Uçaq - Təyyarə (ərəb. طائرة‎‎)
  • Yaşam - Həyat (ərəb. حياة‎‎) və s.

Qazaxstanda[redaktə | əsas redaktə]

2007-ci ildə Qazaxstanda yerləşən Qazaxstan Respublikası hökuməti yanındakı Dövlət Terminologiya Komissiya məclisində bir sıra rus dilindən gəlmiş sözlər qazax sözləri ilə əvəz olundu:[1]

гетеро ала
гомо бір
моно дара
акцептор алашақ
донор берешек
фракция екшем
резервуар әуіт
глазурь шыңылтыр
конденсат шық
конденсация шықтану
конденсатор шықтауыш
гипс ғаныш
алибастр керіш
золь кірне
гидрозоль сукірне
гидрогель сусірне
эмаль кіреуке
экстракт шайғын
эмульсия майғын
экстрактор шайғындағыш
эмульгатор майғындағыш
герметик тұмшалауыш
дистиллят айданды
дистилляция айдау
дистиллятор айдауыш
элюант аластанды
элюент аластаушы
элюация аластау
валентность іліктік
мембрана жарғақ
коалесценция ұю
полярность үйектілік
сорбция обу
адсорбция апталу
абсорбция опталу
адсорбтив апталғыш
абсорбтив опталғыш
абсорбат опталғы
адсорбат апталғы
сорбент опқыш
абсорбент оптағыш
адсорбент аптағыш
абсорбер опқы
адсорбер апқы
бражка ашымал
хрусталь сутас
агат ақық
катализ өршу
катализатор өршіткіш
коррозия жемірілу
агрессивность жебірлік
агрегат жентек
плеяда шоғыр
концентрация қойырлық
консистенция қоюлық
текстура қыртыс
изотоп сыңар
ампула шынақ
пробирка сынауық
бюретка өлшеуір
препарат зерттелгі
изумруд зүмірет
  1. http://www.kazib.kz/downloads/Kazak_Terminology_2000_2006.doc