Disaxarid

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
maltoza
laktoza
saxaroza
saxaroza

Disaxarid

Saxaroza[redaktə | mənbəni redaktə et]

Monosaxaridlər suda asan həll olur və şirin dada malikdirlər.Monosaxaridlərin ikisi birləşdikdə disaxaridlər əmələ gəlir.Disaxaridlər xassələrinə görə monosaxaridlərə oxşar olub suda asan həll olur və şirin dada malikdir.Disaxaridlərə çuğundur və ya qamış şəkəri(saxaroza) və süd şəkəri (laktoza),səməni şəkəri(maltoza),göbələk və yosunların şəkəri(treqaloza) aiddir.

Saxaroza (C12H22O11), əsasən, şəkər çuğundurunun (12–20%) və şəkər qamışının (14–26%) tərkibində olur.Ona görə də onu şəkər çuğundururu və ya qamış çəkəri adlandırırlar.Saxaroza, həmçinin, bir çox meyvə və tərəvəzlərin tərkibinə daxildir. Saxarozanın molekulu α-qlükoza və β-fruktozanın qalıqlarından ibarətdir.Saxarozanın əmələ gəlməsində hər iki monosaxaridin qlikozid-OH qrupları iştirak edir və nəticədə qlükoza və fruktoza bir molekul su ayıraraq bir-birilə oksigen atomu vasitəsilə birləşir.

Alınması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Alınması:Sənayedə saxaroza şəkər qamışından və şəkər çuğundurundan ayrılır.Bunun üçün şuğundur xırda doğranılır və üzərinə qaynar su əlavə edilib qarışdırılır.Bu zaman çuğundurun tərkibindəki saxaroza həll olaraq məhlula keçir.Kənar qatışıqları çökdürmək üçün məhlul əhəng südü ilə işlənilir.. Bu prosesdə saxaraza kalsium — hidroksidlə C12H22O11•CaO•2H2O tərkibli kalsium-saxarat əmələ gətirir. Məhluldakı kalsium-hidroksidin artığını və kalsium-saxaratın tərkibindəki kalsiumu çökdürmək üçün məhlula karbon-dioksid buraxılır.

Fiziki xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fiziki xassələri:Saxaroza rəngsiz monoklinik kristaldır. Əridilmiş saxarozadan soyudulduqda amorf rəngsiz kristal – karamel alınır. Saxaroza yüksək həllolma qabiliyyətinə malikdir.Həllolma (qramlarla 100 qram həlledicidə): suda 179 (00C) və 487 (1000C), etanolda 0,9 (200C). Metanolda isə az həll olur. Dietil efirində həll olmur. Sıxlığı 1,587q/sm3, ərimə temperaturu 1860C –dir.

Kimyəvi xassələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kimyəvi xassələri:Saxaroza H+ ionunun iştirakı ilə qızdırıldıqda hidrolizə uğrayır.Bu zaman qlükoza və fruktoza əmələ gəlir.

C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6

Saxaroza çoxatomlu spirt kimi fəal metallarla, metal hidroksidləri [(Ca(OH)2, Cu(OH)2 ilə suda həll olan saxaratlar əmələ gətirir, mis(II)hidroksidlə mis(II)saxaratın parlaq göy rəngli məhlulunu əmələ gətirir.Molekulunda aldehid qrupu olmadığından saxaroza "gümüş-güzgü" reaksiyası üzrə və mis(II)hidroksidlə oksidləşmir. Yandırıldıqda saxaroza karbon-dioksid və suya oksidləşir.

Laktoza[redaktə | mənbəni redaktə et]

Laktoza:Təbiətdə müxtəlif birləşmələr mövcuddur, bunlar arasında monosaxaridlər (biri: məsələn, fruktoza), oliqosakaridlər (bir neçə) və polisaxaridlər (çoxu) vardır. Öz növbəsində, oligosaccharide karbohidratlar di- (2), tri- (3) və tetrasakkaridlər (4) kimi təsnif edilir.Laktoza populyar süd şəkəri adlanan disaxariddir.Onun kimyəvi formulu aşağıdakı kimidir: C12H22O11. Qalaktoza və qlükoza molekullarının qalığıdır.Laktoza təxminən 6% inək südündə və 8% insan südündə olur.Disaxarid, pendir istehsalında yan məhsul olaraq da meydana gəlir.Təbii şəraitdə, laktoza monohidrat kimi bir birləşmə ilə təmsil olunur.Kristallaşmış ağ tozdur, qoxusuz və dadsızdır.Suda yüksək dərəcədə həll olunur və praktiki olaraq spirtlə qarşılıqlı təsir göstərmir.Qızdırıldıqda disakarid su molekulunu itirir, buna görə də susuz laktoza çevrilir.İnsan orqanizmində bir dəfə süd şəkəri fermentlərin təsiri altında iki komponentə — qlükoza və qalaktoza ayrılır.Bir müddət sonra bu maddələr qan dövranına daxil olur.Bəzi yetkinlər, laktoza parçalayan xüsusi bir ferment olan laktaza çatışmazlığı və ya çatışmazlığı səbəbiylə südün zəif udulmasına görə narahatlıq keçirirlər.Üstəlik, uşaqlarda bu fenomen olduqca nadirdir. Bu fenomenin izahatı antik dövrdən qaynaqlanır.

Süd şəkərinin bədən üçün faydaları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Süd şəkərinin bədən üçün faydaları: Onun funksiyası ağız boşluğunda tüpürcək ardıcıllığına təsir göstərmək və B, C qrupu və kalsiumun vitaminlərinin udulmasını yaxşılaşdırmaqdır.Bir dəfə bağırsaqlarda laktoza laktobacilli və bifidobakteriyaların sayını artırır.

1.Enerji mənbəyi. Bədəndə bir dəfə metabolizə olunur və enerji buraxır. Normal bir miqdarda laktoza ilə protein anbarları istehlak edilmir, ancaq yığılır.. Bundan əlavə, karbohidratların daimi istehlakı əzələ quruluşunda toplanan zülal ehtiyatlarının qorunmasına kömək edir.

2.Kilo qazanma. Gündəlik kalori miqdarı yandırılmış kalori miqdarından çox olarsa, laktoza yağ kimi saxlanılır.Bu əmlak yaxşılaşmaq istəyənlər, həm də arıqlamaq istəyənlər üçün nəzərə alınmalıdır.

3.Həzmi yaxşılaşdırmaq. Laktoza həzm sistemində olduğu müddətdə monosakkaridlərə parçalanır.Bədənin kifayət qədər laktaza istehsal etmədiyi zaman bir adam süd istehlak edərkən narahatlıq keçirir[1][2].

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Saxaroza" (az.). https://az.wikipedia. 7may 2019. İstifadə tarixi: 6 mart 2021.
  2. "Laktoza nədir: bədəndə niyə lazımdır?" (az.). https://az.diabetesentity.com. İstifadə tarixi: 6mart2021.