Dolgin siyənəyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Dolgin siyənəyi
Alosa braschnikowi
Alosa braschnikowi.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinifüstü:Balıqlar
Sinif:Sümüklü balıqlar
Yarımsinif:Şüaüzgəcli balıqlar
Dəstə:Siyənəkkimilər
Fəsilə:Siyənəklər
Cins:Alosa
Növ: Dolgin siyənəyi
Elmi adı
Alosa braschnikowi
Sinonimlər
Fishbase[1] :
  • Alosa braschnikowii (Borodin, 1904)
  • Alosa braschnikowii agrachanica (Mikhailovsky, 1941)
  • Alosa braschnikowii autumnalis (Berg, 1915)
  • Alosa braschnikowii grimmi (Borodin, 1904)
  • Alosa braschnikowii nirchi (Morozov, 1928)
  • Alosa braschnikowii orientalis (Mikhailovsky, 1941)
  • Alosa braschnikowii sarensis (Mikhailovsky, 1941)
  • Alosa brashnikovi (Borodin, 1904)
  • Alosa brashnikowiii kisselewitschi (Bulgakov, 1926)
  • Caspialosa brashnikovi (Borodin, 1904)
  • Caspialosa brashnikovi agrachanica Mikhailovsky, 1941
  • Caspialosa brashnikovi autumnalis Berg, 1915
  • Caspialosa brashnikovi derzhavini Tarasevich, 1946
  • Caspialosa brashnikovi kenderlensis Budamshin, 1938
  • Caspialosa brashnikovi orientalis Mikhailovsky, 1941
  • Caspialosa brashnikovi sarensis Mikhailovsky, 1941
  • Caspialosa caspia nigra Kisselevitz, 1923
  • Caspialosa kisselevitschi Bulgakov 1926
  • Caspialosa kisselevitshi Bulgakov, 1926
  • Caspialosa nirchi Morozov, 1928
  • Clupea caspiopontica braschnikowi Borodin, 1904
  • Clupea caspiopontica grimmi Borodin, 1904
  • Clupeonella leucocephala Berg, 1913
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  

Dolgin siyənəyi (lat. Alosa braschnikowi) — siyənək cinsinin nümayəndəsidir.

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Orta və Cənubi Xəzərdə yayılıb. Buzaçi yarıçıxışının ətrafında və Prorva-Çilov dili adaları ətrafında da rast gəlinir.

Morfoloji əlamətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Digər siyənəklərlə müqayisədə iri olub uzunluğu 45-47 sm-ə çatır. Böyük ağzı vardır. Yuxarı çənə şaquli istiqamətdə gözün kənarlarına kimi uzanır. Dişləri yaxşı inkişaf edib. Belində 15-19 şüa üzgəci (ilk 3-4 şüa şaxəsizdir), anal 19-23 (ilk 3-4 şüa şaxəsizdir), yan xətt pulcuqlarının sayı 51-54-dür. Bədəni üstdən yaşıl rəngə çalır.

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şortəhərsu balığı olub, güclü şirinləşmiş sulardan qaçır. Dənizin orta hissəsində şimala doğru hərəkət edərək şərq sahili boyunca daha böyük miqdarda, qərb sahillərində isə bir qədər az rast gəlinir. Yetkin dolgin siyənəkləri xırda kilkələrlə, aterinlərlə, xullarla, qismən xərçəngkimilərlə qidalanır.

Çoxalması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kürü verən balıqların əksəriyyətinin uzunluğu 25-33 sm, kütləsi isə 243-584 q olur. Dolgin siyənəyi Xəzər dənizinin şirinsulu hissələrindən başqa dənizin hər yerində yayılmışdır. İsti keçən qış fəsillərində Orta və Cənubi Xəzərdə, soyuq keçən qış dövründə isə əsasən Cənubi Xəzərdə yaşayır. Cənubi Xəzərdə qışlayan dolgin siyənəkləri yazda martın axırı, aprelin əvvəlində suda temperatur 6-8°C çatdıqda Orta Xəzərin qərb sahili ilə çoxalmaq üçün Şimali Xəzərə kütləvi miqrasiya edir. Dolgin siyənəyinin erkəyi 2 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır, ancaq tam inkişaf erkəklərdə 3 yaşında, dişilərdə isə 3-4 yaşında olur. Dolgin siyənəyinin kürü verməsi balığın inkişafı və yaşının artması ilə əlaqədar 67 mindən 360 min ədədə qədər olur. O, kürüsünü dənizin 1-3 m dərinliyində, suda temperatur 14-16°C, duzluluq isə 4,8-10,7 % olduqda tökür.Kürü tökdükdən sonra siyənəklər Orta Xəzərin qərb sahilləri boyu əks istiqamətdə miqrasiya edir. Bu dövrdə siyənəklər 9-25 m dərinliyə və 15-20°C temperaturu olan sulara üstünlük verir.

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Müasir şəraitdə dolgin siyənəklərini atma torlar vasitəsilə Orta Xəzərin qərb sahillərində (Xudat, YalamaDağıstan) ovlayırlar. Son vaxtlarda hər il 80-100 ton dolgin siyənəyi ovlanır. Xəzərdə siyənəklərin ovu ənənəvi üsulla aparıldıqda, çoxlu sayda nərə körpələri və karplar tutulduğuna görə, qadağan olunub. Bununla əlaqədar dənizdə siyənəklərin selektiv ov üsullarının tapılması istiqamətində tədqiqat işləri aparılır.[2]

Yarımnövləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aşağıdakı yarımnövlərə bölünür:

  • A. b. agrachanica (Mikhailovskaya,1941), Qərbi Xəzər, qışda cənub-şərq
  • A. b. autumnalis (Berg, 1915), Cənubi Xəzər
  • A. b. brashnikovi (Borodin, 1904), Bütün Xəzər, yazda Şimali xəzər
  • A. b. grimmi (Borodin, 1904), Xəzərin şərqi ilə cənubu arasında.
  • A. b. kisselevitshi (Bulgakov, 1926)
  • A. b. nirchi (Morosov, 1928), Türkmənbaşı körfəzi[3]
  • A. b. orientalis (Mikhailovskaya,1941), Xəzərin şərqi ilə cənubu arasında.
  • A. b. sarensis (Mikhailovskaya,1941), Xəzərin qərbi ilə cənubu arasında.

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s. 75.
  2. Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966, 224 .

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Книга:Пятиязычный словарь названий животных. Рыбы|страницы=577
  2. Əsgerov F.S., Zaytsev Y.Y., Qasımov R.Y., Quliyev Z. «Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» “Bəşər-XXI” nəşriyyatı, Bakı, 2003, səh49.
  3. Igor S. Zonn, Aleksey N Kosarev, Michael H. Glantz & Andrey G. Kostianoy, The Caspian Sea Encyclopedia, p. K 256

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dolgin siyənəyi (rus.)