Durdı Bayramov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Durdı Bayramov
Doğum tarixi 14 aprel 1938(1938-04-14)
Doğum yeri Bayramalı şəhəri, Türkmənistan SSR (Türkmənistan)
Vəfat tarixi 14 fevral 2014 (75 yaşında)
Vəfat yeri Aşqabad, Türkmənistan
Vətəndaşlığı Flag of Turkmenistan.svg Türkmənistan
Fəaliyyəti rəssam
Təhsili

Ş.Rustaveli adına Terkmənistan Dövlət Rəssamlıq Məktəbi,

V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Akademik Rəssamlıq İnstitutu (МГАХИ)
Üslub portret
Mükafatları

B. Nurəli adına Türkmənistan Rəssamlar İttifaqı mükafatı (2009), Türkmənistan Prezidentinin “Vətənə olan sevgi üçün” medalı (2008),

SSRİ Lenin Komsomolu mükafatı (1972), Türkmənistan SSR Lenin Komsomolu mukafatı (1970)
Commons-logo.svg Durdı Bayramov Vikianbarda

Durdı Bayramov (туркм. Durdý Bayrám; 14 aprel 1938, Bayramalı, Türkmənistan SSR — 14 fevral 2014, Aşqabad, Türkmənistan) — türkmən, rus, Kanada rəssamı, pedaqoqu və fotoqrafı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Дурды́ Байра́мов (türkm. Durdý Bayrám; bayrám — «bayram»; 14 aprel 1938, Bayram-Əli, c SSR — 14 fevral 2014, Aşxabad, Türkmənistan) — türkmən, rus, kanada rəssamı, pedaqoq və fotoqraf; Qırğızıstan Rəsamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1998); Türkmənistan SSR-nın Xalq Rəssamı (1991); Türkmənistan SSR-nın Əməkdar İncəsənət Xadimi (1980); Türkmənistan Prezidentinin “Vətənə olan sevgi üçün” medalı (2008); 2008), B. Nurəli adına Türkmənistan Rəssamlar İttifaqı mükafatı laureatı (2009); SSRİ Lenin Komsomolu mükafatı (1972) və Türkmənistan SSR Lenin Komsomolu mukafatı (1970). Автор более 5000 произведений живописи, графики, фотографий. Жанры: портреты, пейзажи, натюрморты, тематические композиции. 5000-dən artıq rəsm, qrafika, fotoqrafiya müəllifi. Janr: portret, peyzaj, natrimort, tematik əsərlər.

Bioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Durdı Bayramov 14 aprel 1938-ci ildə keçmiş Türkmənistan Sovet Sosialist Respublikasının Bayram-Əli şəhərində anadan olmuşdur. Kiçik yaşlarından valideynsiz qalan Durdı, Qızıl-Arvate (indiki Sərdar ş.) şəhərindəki uşaq evində böyümüşdür. Bayramov 1954-cü ildə Aşxabad şəhərində Ş.Rustaveli adına Türkmənistan Rəssamlıq Məktəbinə qəbul olmuşdur. Yeniyetmə yaşlarında xüsusi qabiliyyıtini dərhal müşahidə edən müəllimləri G.Y. Brusensov və A.A. Hacıyev təhsil müddətində gənc rəssamın bütün səylərini dəstəkləmişlər. Nəticədə Brusensov və Bayramov arasında güclü dostluq yaranmışdır. Durdı Brusensovu özünün ustadı hesab edirdi, onun fərdi sərgisinin[1] təşkilində iştirak etmiş və mənalı üç portretini çəkmişdir. Bayramov onu həmişə isti hislərlə xatırlayardı: “Gennadi Brusensov mənim birinci müəllimim və mənə ata əvəzi idi”. [2]

1959-cu ildə Bayramov V.İ.Surikov adına Moskva Dövlət Akademik Rəssamlıq İnstituna qəbul olur və SSRİ-nin xalq rəssamı D.K. Moçalskinin emalatxanasında təhsil alir. Bayramov deyirdi: “Moskvada təhsil alarkən professor Dmitri Moçalski mənə xeyirxah, müdrük və güclü təhsil aşıladı”. [3] Rus rəssamləq məktəbini mükəmməl mənimsəmiş Durdı, doğma ölkəsini ucaldacaq türkmən rəssamı oldu. Hazırda onun əsərləri Tretyakovski Dövlət Qalereyasında[4] müəllimləri – G.Y. Brusensov və D.K.Moçalskinin işləri ilə birlikdə qorunur.

Təhsini başa vurduqdan sonra Durdı doğma Aşxabada qayıdır. Bayramovun rəssamlıq məktəbində və instituta oxuyarkən cəkdiyi ilk işləri rəsm həvəskarlarının və mütəxəssislərinin diqqətini cəlb etmişdir. Tezliklə o, peşəkar rəssam kimi taninmağa müvəffəq oldu: 1965-ci ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqına qəbul edildi, Aşxabadda və Moskvada keçirilən ümummilli rəssamlıq sərgilərində daim iştirak edir, və eyni zamanda bir vaxtlar oxuduğu Türkmənistan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində müəllim kimi fəaliyyət göstərirdi.

1966-cı ildə Bayramov ömrünün axırına qədər birlikdə yaşayacağı Düyagözəl (Gözəl) İlyasova ilə ailə həyatı qurur. Bayramov deyirdi: “Mən həyat yoldaşım Gözələ minnətdaram ki, o mənə dörd gözəl qız bəxş edib: Bahar, Cəmal, Keyik, Sulgün; və həmişə mənə əsl dost, dayaq olub”.[5] Durdi həyat yoldaşına 57 qrafik əsər daxil olan “Gözəl” portretlər seriyası həsr etmişdir.

1968-ci ildə rəssam, dünyanı səyahət edir. Təəssüratların təsirindən Durdıda yeni yardıcılıq ideyaları ve yeni still formalaşır. Bayramov yazır: “Bütün həyatım boyu mən Titsian, El Qreko, Surbaran, Rembrant kimi məşhur ustad rəssamların təsiri altında olmuşam. Mən öz rəssamlıq sənətimi mükəmməlləşdirmək üçün, məşhur rəssamların və istedadlı kolleqalarımın əsərlərini öyrənmək üçün daim muzeyləri səyahət edirəm”.[6] 55 ilik yaradıcılıq fəliyyıtində Bayramovun rəsmləri dünyanın 100-dən çox fərdi və ümumi sərgilərində nümayiş etdirilmişdir. Onun Almaniya Demakratik Respublikasında, indiki Almaniya (Berlin, 1981) və Macarıstanda (Budapeşt, 1986) ilk fərdi sərgiləri onu nəinki Sovet İttifaqında eyni zamanda avropa ölkələrindədə tanıtdırdı.

2012-ci ildə Bayramov Kanadaya gəlir və “Kanada payızı” adlı rəsmlər seriyasını yaradır.

14 fevral 2014-cü ildə Durdı Bayramov həyatının 76-cı ilində vəvat edir. Bu gün Bayramovun nəslini onun varisləri dörd qızı və yeddi nəvəsi davam etdirir.

Bədii üslub[redaktə | əsas redaktə]

Durdı Bayramov yaradıcılığının başlıca janrı psixoloji portret olmaqla, türkmən milli məktəbinin ən yaxşı ənənələri ilə kalassik realizm və yenilikçi impressionist ustad dərslərini özündə birləşdirir. Bir neçə mədəniyyəti bir araya gətirərək fəlsəfəsinə sadiq qalan rəssam, yartdığı əsərlərdə fərdi yanaşma tərzini göstərə bilmişdir. Bayramovun portret sənətinin pik nöqtəsi onun müasirləri - XX və XXI əsrin əvvələrinin Türkmənistan ziyalılarını özündı birləşdirən 150 portretin daxil olduğu “Mədəniyyət adamları” seriyasıdır. Bu sikl üzərində iş 1970-ci ildən başlayaraq 40 il davam etmişdir. Portretlərlə yanaşı, türkmən mədəniyyətinin milli kolaritini və gözəl təbiətini özündə birləşdirən natrümort və peyzajları xüsusi diqqət çəkir. Rəssam xüsusi olaraq səhra güllərini, əsasən Kopedağ ətəklərində bitən lalələri, meyvələri – rəngarəng türkmən xalçaları fonunda çəkməyi çox sevirdi. “Sülh torpaği” (1969) əsəri isə türkmən peyzaj rəsmlərinin klassik nümunəsi sayılır[7].Bunlarla yanaşı rəssam yaradıcılıq səyahətlərində Rusiya, Hollandiya, Belçika, Almaniya, Kanada, Hindistan, Yaponiya, Tailand, Türkiyə, Maldivi və BƏƏ kimi ölkələrin mədəniyyətlərini əks etdirən bir sıra əsərlər yaratmışdır. Bayramov həmçinin foto sənətində də özünü peşəkar kimi göstərmişdir. Hərçənd o, özünü peşəkar fotoqraf saymırdı və heç vaxt çəkdiyi fotoları nümaiş etdirməmişdir. Yalnız ölümündən sonra Durdı Bayramov Art Fondu Kanadanın Toronto şəhərində Scotiabank-ın dəstəyi ilə CONTACT Photography Festival çərçivısində “Durdı Bayramovun gözü ilə: Türkmən aullarında həyat, 1960-1980-cı illər” foto sərgisini təşkil etmişdir[8]. 2015-ci ilin mayında ziyarətçilər rəssamın 80-dən çox çəkdiyi fotoları gordülər[9]. Sərgidə həmçinin Durdı Bayramov Art Fondu və ABŞ-ın Vaşinqton şəhərindəki Smitsonovski İnstitunun Asiya Mədəniyyəti Tarixi kafedrası ilə birlikdə buraxdıqları eyni adlı foto məcmuəsi təqdim edildi[11][12].

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Bayramov yeni nəsil rəssamlarının yetişməsinə böyük vaxt həsr edib: Rəssamlıq məktəbində tədris edərkən lazımi materialları almağa imkanı olmayanlara kömək edirdi. O, öz həyatını bu sənətə həsr etməyə hazır olanların, xüsusilə gənc nəslin hər birinin incəsənət təhsili almasının qəti və dönməz tərəfdarı, dəstəkşisi idi.[13] 2015-ci ildə rəssamın qızlarından biri Keyik Bayramova Kanadada, Toronto şəhərində atasının irsinin qorunması məqsədi ilə qeyri-kommersiya ictimai mədəni təşkilat – Durdy Bayramov Art Foundation yaratdı[14]. Bu gün fond Durdı Bayramov adına Ev-muzeyində mədəni ictimai proqramlar: mühazirələr, seminar və mədəni tədbirlər həyata keçirir, həmçinin istedadlı gənc rəssamlar üçün qrantlar ayırır, onların sərgilərinin təşkilində iştirak edir. Rəssamın əsərləri ilə yanaşı Ev-muzeyində Bayramov tərəfindən toplanmış kitabxana yerləşir. Kitabxanaya incəsənətə aid 6000-dən çox kitab daxildir. Bunlardan bəziləri XIX – XX əsrin əvvələrini əhatə edir.

Hazırda Durdı Bayramovun əsərləri bütün dünya üzrə şəxsi kolleksiyalarda, həmçinin muzeylərdə, qalareyalarda və mədəniyyət təşkilatlarında qorunur:

  • Durdy Bayramov Art Foundation, Toronto, Kanada
  • Durdı Bayramov Muzeyi, Toronto, Kanada
  • Drezden Qalereyası, Drezden, Almaniya
  • İncəsənət Muzeyi, Aşxabad, Türkmənistan
  • İncəsənət Muzeyi, Marı, Türkmənistan
  • İncəsənət Muzeyi, Türkmənabad, Türkmənistan
  • İncəsənət Muzeyi, Balkanabad, Türkmənistan
  • Tretyakovski Dövlət Qalereyası, Moskva, Rusiya
  • Dövlət Şərq Muzeyi, Moskva, Rusiya
  • Karelya Respublikası İncəsənət Muzeyi, Petrozavodsk, Rusiya
  • İncəsənət Muzeyi, Komsomolsk-na-Amure, Rusiya
  • Primorski Dövlət Rəsm Qalereyası, Vladivostok, Rusiya
  • Tümen Vilayəti İncəsənət Muzeyi, Tümen, Rusiya
  • Turqunbay Sadıqov adına Milli Rəsm Akademiyası Muzeyi, Bişkek, Qırğızıstan
  • Özbəkstan Dövlət İncəsənət Muzeyi, Daşkənd, Özbəkstan
  • Kiyev Rus İncəsənəti Milli Muzeyi, Kiyev, Ukrayna
  • Luqansk vilayəti Rəssamlıq Muzeyi, Luqansk, Ukrayna
  • Mədəniyyət muzeyi, Kmitov, Ukrayna

Fərdi sərgiləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 2016 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan, Tükmənistan Dövlət Nəqliyyat və Rabitı İnstitu, Mədəniyyət Nazirliyi, Təhsil Nazirliyi və Aşxabad Muzeylərinin dəstəyi ilə (Vətənin Tərənnümü, İrsə Sayğı İli çərçivəsində) [15].
  • 2016 Durdı Bayramov, Vaşinqton, amerika Birləşmiə Ştatları. Türkmənistanın Vaşinqtondakı Səfirliyi, ABŞ (Müstəqillik Günü və Türkmənistanın Dövlət Bayrağı Günü münasibətilə sərgi).
  • 2015 Durdı Bayramov, Vaşinqton, amerika Birləşmiə Ştatları. Dünya Bankı, Tükmənistanın Vaşinqtondakı Səfirliyinin dəstəyi ilə, ABŞ (Türkmənistanın Müstəqillik Günü və Tərəfsizliyinin 20-ci ilinə həsr olunmuş sərgi[16][17].
  • 2015 Durdı Bayramov, Toronto, Kanada. Rəsm, Fotoqrafiya. “Durdı Bayramovun Gözü ilə: türkmən aullarında həyat, 1960-80-cı illər” (dünyada ilk dəfə Durdı Bayramovun foto işlərindən ibarət sərgi).
  • 2014 Durdı Bayramov, Toronto, Kanada. Rəsm, qrafika. “Mənim həyatım incəsənətə, incəsənət isə xalqa məxsusdur” [18].
  • 2013 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan (Durdı Bayramovun 75 illik yubileyinə həsr olunmuş sərgi)
  • 2008 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan (Durdı Bayramovun 70 illik yubileyinə həsr olunmuş sərgi)
  • 2003 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan
  • 2000 Durdı Bayramov, Rus İncəsənəti Milli Muzeyi, Kiyev, Ukrayna
  • 1998 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan
  • 1986 Durdı Bayramov, Budapeşt, Macarıstan
  • 1986 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan. “Aşxabad-Kunya Urqenç-Aşxabad”
  • 1986 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan
  • 1984 Durdı Bayramov, Ulyanovsk Rusiya
  • 1981 Durdı Bayramov, Berlin, Almaniya Demokratik Respublikası
  • 1980 Durdı Bayramov, Moskva, Rusiya
  • 1978 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan
  • 1975 Durdı Bayramov, Kiyev, Ukrayna
  • 1971 Durdı Bayramov, Qalle, Almaniya Demokratik Respublikası
  • 1970 Durdı Bayramov, Aşxabad, Türkmənistan “Hindistanda”

Mükafatlar siyahısı[redaktə | əsas redaktə]

  • 2009 B. Nurəli adına Türkmənistan Rəssamlar İttifaqı mükafatı.
  • 2008 Türkmənistan Prezidentinin “Vətənə olan sevgi üçün” medalı.
  • 1998 Qırğızıstan Rəsamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü seçilib.
  • 1991 “Türkmənistanın Xalq Rəssamı” fəxri adına layiq görülüb.
  • 1984 İkinci Mükafat və Müsabiqənin Laureatı Diplomu, Türkmənistan SSR və Türkmənistan Kommunist Partiyasının yaranmasının 60 illiyi münasibəti ilə.
  • 1980 “Türkmənistan SSR-nın Əməkdar İncəsənət Xadimi” fəxri adına layiq görülüb.
  • 1978-1979 İkinci Mükafat və Müsabiqənin Laureatı Diplomu, Türkmənistan SSR rəssamlarını əsərlərindən ibarət müsabiqə.
  • 1975 “Qadın Portreti” Ümümittifaq Müsabiqəsinin üçüncü mükafatı və Müsabiqənin Laureatı Diplomu.
  • 1974 VDNX-nın Qızıl Medalı, Moskva SSRİ.
  • 1974 Türkmənistan SSR-nin Ali Soveti və Nazirlər Sovetinin Fəxri Fərmanı.
  • 1974 İkinci Mükafat və Müsabiqənin Laureatı Diplomu, Türkmənistan SSR yaranmasının 50 illiyi münasibəti ilə.
  • 1972 SSRİ Lenin Komsomolu Mükafatı Laureatı adına layiq görülüb.
  • 1972 SSRİ-nin Gənc Rəssamlarının əsərlərindən ibarət müsabiqənin İkinci Mükafatı və Müsabiqənin Laureatı Diplomu.
  • 1970 Türkmənistan SSR Lenin Komsomolu Mükafatına layiq görülüb.
  • 1965 Türkmənistan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilib.