Edqar Lunqu
| Edqar Lunqu | |
|---|---|
| ing. Edgar Lungu | |
.jpg) | |
| Şəxsi məlumatlar | |
| Doğum tarixi | 11 noyabr 1956[1] |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 5 iyun 2025[2] (68 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Fəaliyyəti | siyasətçi, vəkil, nazir |
| Uşağı | 6 |
| Dini | Baptizm |
| Təltifləri |
 |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Edqar Çaqva Lunqu (11 noyabr 1956[1], Şimali Rodeziya – 5 iyun 2025[2], Pretoriya) — Zambiya siyasətçisi, Çavama Milli Məclisinin keçmiş üzvü (2011–2015), Zambiyanın Müdafiə naziri (2013–2015), Zambiyanın 6-cı Prezidenti (2015–2021).[3][4]
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Lunqu 11 noyabr 1956-cı ildə Ndola Mərkəzi Xəstəxanasında anadan olub. 1981-ci ildə Zambiya Universitetində hüquq üzrə bakalavr dərəcəsini bitirdikdən sonra Lusakadakı "Andrea Masie and Company" hüquq şirkətində işə düzəlmişdir. Daha sonra Zambiya Milli xidmətində Kabvadakı miltezdə zabitlik təhsili almışdır. Daha sonra hüquq praktikasına qayıdaraq siyasətə başlamışdır.[5]
2010-cu ildə Lunqunun vəkillik fəaliyyəti ilə bağlı lisenziyası Zambiya Hüquq Assosiasiyası tərəfindən dayandırılmışdı. Bu, onun peşəkar qanun pozuntusunda təqsirli bilinməsindən sonra baş vermişdir.[6]
2025-ci ilin əvvəlində Lunqu açıqlanmayan xəstəlikdən müalicə almaq üçün Cənubi Afrikaya getmişdir. 2025-ci ilin may ayına qədər səhhətinin pisləşməsi ilə bağlı şayiələrə baxmayaraq, vəziyyətinin sabit olduğu bildirmişdir. 2025-ci il iyunun 5-də səhər saatlarında Lunqu Cənubi Afrikanın Pretoriya şəhərindəki Mediclinic Medforumda keçirdiyi cərrahiyyə əməliyyatı nəticəsində ürək çatışmazlığından vəfat etmişdir. Onun 68 yaşı var idi. Zambiya hökuməti bayraqlar yarıya endirilərək yeddi günlük matəm elan etmiş, Mozambik isə üç günlük matəm elan etmişdir.
Edqar Lunqu 1986-cı ildə Ester Lunqu ilə evlənmiş, Çavama Parlamentinin üzvü (2021-ci ildə seçilən) Tasila Lunqu da daxil olmaqla altı övladı var.
Siyasi karyerası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Lunqu 1996-cı il ümumi seçkilərində Çavama seçki dairəsində müstəqil namizəd kimi iştirak edib. 1998-ci ilin dekabrında Birləşmiş Milli İnkişaf Partiyası yaradıldıqdan sonra Lunqu həmin partiyaya qoşulmuşdur.
2001-ci ildə Vətənpərvər Cəbhəsinin yaradılmasından sonra o, həmin partiyaya qoşulmuş, 2001-ci il ümumi seçkilərində Çavama seçki dairəsində Vətənpərvər Cəbhənin namizədi kimi iştirak edərək orada on bir namizəd arasında 2,43% səslə yeddinci yeri tutmuşdur. 2011-ci il ümumi seçkilərində Lunqu bir daha Çavama seçki dairəsindən Vətənpərvər Cəbhəsinin namizədi kimi iştirak etdi və parlament mandatını qazandı.
2011-ci il ümumi seçkilərində Edqar Lunqu bir daha Çavama seçki dairəsindən Vətənpərvər Cəbhəsinin namizədi kimi iştirak edərək parlament mandatını qazanmışdır. O, 9 iyul 2012-ci ildə Daxili İşlər naziri vəzifəsinə yüksəlmişdir. Lunqu Ceffri Bvalya Mvambanın nazir vəzifəsindən istefa verməsindən sonra 24 dekabr 2013-cü ildə Müdafiə naziri olmuşdur. Hətta prezident Maykl Satanın 2013–14-cü illərdə uzunmüddətli xəstəliyi dövründə prezident vəzifəsini icra etmişdir. O, həmçinin partiyasında bir sıra mərkəzi vəzifələr tutmuş, o cümlədən PF İntizam Komitəsinin sədri vəzifəsini icra etmişdir. 28 avqust 2014-cü ildə işdən çıxarılan Vinter Kabimbanın yerinə keçərək Ədliyyə naziri də olmuşdur.
Sata 28 oktyabr 2014-cü ildə vəfat etdi. Lunqu prezident seçkilərində Satanın varisi olmaq üçün əsas namizədlərdən biri kimi qəbul edildi. Bu zamab vitse-prezident Dr. Qay Skott müvəqqəti prezident vəzifəsini icra etməyə başladı və Lunqu, prezident seçkilərində Satanın varisi olmaq üçün əsas namizədlərdən biri kimi qəbul edilmişdir. Bunun səbəbi Skottun valideynlərinin Zambiyada doğulmadığına görə seçkilərdə iştirak edə bilməməsi idi.
3 noyabr 2014-cü ildə müvəqqəti prezident səlahiyyətlərini icra edən Dr. Qay Skott Lunqunu PF-nin baş katibi vəzifəsindən azad etmişdir. Onu Çipili millət vəkili Devis Mvilanı əvəz etmişdir. Növbəti gün Skott Lunqu vəzifəsinə bərpa etmişdir. 30 noyabrda Lunqu Kabvedə keçirilən partiyanın milli qurultayında Vətənpərvər Cəbhənin prezidenti seçilmişdir. Lakin qurultay qeyri-adi idi, çünki səsvermə keçirilmədi. Bunun əvəzinə akkreditə olunmamış nümayəndələr onu əl qaldıraraq seçdilər.
20 yanvar 2015-ci ildə Edqar Lunqu əlavə prezident seçkilərində iştirak edərək ən güclü rəqibi Milli İnkişaf Uğrunda Birləşmiş Partiyadan olan Hakainde Hichilemanı cəmi 27.757 səs çoxluğu (1.66%) ilə məğlub etmişdir. O, 24 yanvarda Zambiya Seçki Komissiyası tərəfindən qalib elan edilib.
Satanın səlahiyyət müddətinin başa çatması (2015–2016)
[redaktə | vikimətni redaktə et]Lunqu 26 yanvar 2015-ci ildə paytaxt Lusakadakı Milli Qəhrəmanlar Stadionunda Zambiya Prezidenti kimi and içib. Növbəti ay Lunqu mərkəzi bankın rəhbərini vəzifəsindən uzaqlaşdıraraq daha aşağı faiz dərəcələri vəd etmişdir.
2015-ci ilin mart ayında Lunqu Lusakada Beynəlxalq Qadınlar Gününü qeyd etmək üçün çıxış edərkən huşunu itirmişdir. Zambiya xəstəxanasında qısa müddət qaldıqdan sonra Cənubi Afrikanın Pretoriya şəhərində daralmış qida borusu əməliyyatı keçirmişdir. O, 16 iyul 2015-ci ildə 332 məhbusun ölüm hökmünü ömürlük həbs cəzası ilə əvəz etmiş, Mukobeko həbsxanasındakı kütləvi izdihamı pisləyərək bunu "təməl insan ləyaqətinə təhqir" adlandırmışdır.
2015-ci ilin oktyabr ayında Lunqu iqtisadiyyata daha çox zərərin qarşısını almaq ümidi ilə milli dua günü elan etmişdir. Xüsusi tədbirdə yüksəkvəzifəli dini və siyasi rəsmilər iştirak etmişir. Həmçinin digər ictimai tədbirlər ləğv edilmişdir. 18 oktyabr Zambiyada rəsmi olaraq illik dövlət bayramı kimi qeydə alınıb və Milli Dua, Oruc, Tövbə və Barışıq Günü adlandırılıb. Lunqunun prezidentliyi dövründə jurnalistlərin azadlığı ilə bağlı suallar qaldırılmış, baxmayaraq ki, o, hökumətinin heç bir jurnalistin onun haqqında məlumat verməsini və ya müsahibə verməsini dayandırmadığını inkar etmişdir. Edqar Lunqu mediaya "doğru" məlumat verməyə çağrış etmişdir.
Lunqu onilliklər ərzində mis hasilatından asılı olan Zambiya iqtisadiyyatının kənd təsərrüfatına və digər sektorlara doğru şaxələndirilməsinin vacibliyini vurğulayaraq, enerji sektoru üçün investorlara müraciət etmiş, hidroelektrik enerjidən asılı olmağın təhlükəli olduğunu və iqlim dəyişikliyinin alternativ enerji mənbələrinə ehtiyac yaratdığını söyləmişdir.
Müvəqqəti səlahiyyət müddəti ərzində o, Fransada Fransa Prezidenti Fransua Ollandla (2016-cı ilin əvvəllərində) və Vatikanda Papa Fransisklə (bunu "ömür boyu unudulmaz bir təcrübə" adlandırıb) görüşmüşdür.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 Edgar Chagwa Lungu (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus.
- 1 2 Former Zambian President Lungu dies aged 68 (brit. ing.). BBC Online. 5 iyun 2025. (İstifadə tarixi: 5 iyun 2025).
- ↑ "Zambia's President Edgar Lungu declared election winner" Arxiv surəti 26 oktyabr 2021 tarixindən Wayback Machine saytında. BBC News. 15 August 2016. Retrieved 3 March 2023.
- ↑ "Zambia Defence Minister Lungu wins presidential election" Arxiv surəti 31 dekabr 2025 tarixindən Wayback Machine saytında. BBC News. 24 January 2015. Retrieved 3 March 2023.
- ↑ "Spotlight on Zambia's President Edgar Lungu" Arxiv surəti 12 noyabr 2025 tarixindən Wayback Machine saytında. The Africa Report.com. 9 March 2015. Retrieved 17 may 2021.
- ↑ "LAZ suspends MISA lawyer Edgar Lungu". Zambian Watchdog. 29 July 2010. Archived from the original on 7 June 2020. Retrieved 3 April 2020.