Eldar şamı (bitki)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Şöbə / Division: Çılpaqtoxumlular – Gymnospermae (Pynophyta) 

Sinif / Class: İynəyarpaqlılar (Qozadaşıyanlar) – Pinopsida(Coniferopsida) 

Sıra / Order: Pinales 

Fəsilə / Family: Şamkimilər – Pinaceae Lindl. 

Elmi adı / Scientific Name: Pinus eldarica Medw. (P. brutia Ten. subsp. eldarica(Medw.) Nahal, P. brutia var. eldarica (Medw.) J.Sliba)

IUCN  Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu  “Təhlükəli həddə yaxın olanlar” kateqoriyasına aiddir-NT. Azərbaycanın relikt, endemik növüdür,arid dağlarının rəmzidir. [1][2]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Həmişəyaşıl ağacdır.10-15 (25) m-ə kimi hündürlüyə, düz və yaxud əyri gövdəyə malikdir. İynəyarpaqları 8-10 (15) sm uzunluğundadır. Qozaları 2-4-ü (6-10-u) bir yerdə, bəzən təkdir. Qozaların uzunluğu 6-8 (12) sm-dir. Yetişmiş qozaları qısa saplaqlı, bəzən oturaqdır, uzunsov-yumurtavari və ya yumurtavari-konus şəklindədir. Toxumları tünd-boz rəngli, 6-7 (9) mm uzunluğunda açıq-qonur qanadlıdır.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri [redaktə | əsas redaktə]

Aprel-may aylarında çiçəkləyir. Qozaları ikinci il, avqust-sentyabr aylarında yetişir. Ancaq toxumla çoxalır. Tozlanması anemofildir. Kserofitdir. Havanın quraqlığına və istiliyinə davamlıdır. Torpaq-qrunt şəraitinə tələbkar deyil, torpağın şoranlığına davamlıdır. Qumdaşı qayalarının və əhəngdaşı sallarının çat yerlərində və yarıqlarında bitir. Saqqız ağacı və müxtəlif ardıc növləri ilə birlikdə seyrək arid meşəliyi əmələ gətirir. 

Yayılması[3][redaktə | əsas redaktə]

Bozqır yaylası, Samux rayonunda  Eldar düzünün qərb hissəsində, Qabırrı (İori) çayının sağ sahilində yerləşən Ellər oyuğu dağının şimal və şımal-şərq yamacında, dəniz səviyyəsindən 300- yüksəklikdə. 

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın vəziyyətinin və təbii bərpanın ətraf mühitin dəyişilməsindən asılılığı müşahidə olunur, qoruq ərazisinin 400 hektara qədərini əhatə edir.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Ekoloji şəraitin qeyri-əlverişli olması, yanğınlar, sahənin su və külək eroziyasına məruz qalması.  

Mühafizə tədbirləri [redaktə | əsas redaktə]

Eldar şamı Dövlət Təbiət Qoruğunda mühafizə olunur. Eroziyaya uğramış sahələrdə şam əkinləri aparılmalıdır. 

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  2. http://redbook.az/?options=project&id=Eldar%20%C5%9Fam%C4%B1
  3. 1.Prilipko L.İ., 1961; 2.Сафаров.И.С..1972; 3.Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989; 4.Schatz.G, Shulkina.T, Solomon.J..2013