Elmlər doktoru

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Elmlər doktoruSSRİ-də və bəzi keçmiş sovet respublikalarında ən yüksək elmi dərəcə. 13 yanvar 1934-cü ildə SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə təsis edilmişdir.

Elmlər doktoru dərəcəsi müvafiq elm sahəsində elmlər namizədi dərəcəsi olan və doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş şəxslərə verilir. Elmlər doktoru alimlik dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya müəllifin aparmış olduğu tətqiqatlar əsasında bütövlükdə, həmin elm sahəsində yeni perspektivli istiqamət kimi qiymətləndirilən, elmi müddəaları ifadə edən və əsaslandıran, yaxud xalq təssərrüfatı üçün siyasi və sosial-mədəni əhəmiyyət kəsb edən böyük elmi problemin həllini nəzəri cəhətdən ümumiləşdirən müstəqil iş olmalıdır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Orta əsrlərdən başlayaraq Qərb mədəniyyətində elmlə məşğul olanlar "Doktor" adını daşımışlar. İlk doktor elmi dərəcəsi, tarixi mənbələrə görə 12 iyul 1219-cu ildə Bolonyada Papa III Honori tərəfindən verilmişdir. Doktor sözü latınca doctus, yəni öyrədilmiş mənasını verir. Bu, elm sahəsində verilmiş ən yüksək dərəcə sayılır.

Bu elmi dərəcəni almaq üçün namizəd hazırladığı dissertasiyanı açıq müzakirə zamanı mütəxəssislərin iştirakı ilə təşkil olunmuş şura və azad iştirakçıların qarşısında müdafiə etməli idi. Orta əsrlərdə müdafiə prosesi bir neçə andiçmə prosesindən ibarət idi. Bunlardan universitetin rektoru qarşısında andiçmə əsas sayılırdı. Bundan əlavə, namizəd bir gizli və bir açıq imtahan verməli idi. Gizli imtahan dissertasiyada qeyd olunan tezislərin fakültə professorları (magistri regentes) qarşısında, əksər hallarda açıq havada müdafiə olunmasından ibarət idi. İmtahanı verdikdən sonra namizəd açıq müzakirəyə, disputationa (lat. Disputationes - "mübahisə") buraxılırdı. Burada namizəd öz elmi yeniliklərini publika qarşısında müdafiə etməli idi. Bu mərhələdə professorlardan əlavə tamaşaçılar arasında əyləşən hər bir şəxs namizədə sual vermək hüququna malik idi.

Müdafiədən sonra prosesin sonuncu və təntənəli hissəsi olan inauqurasiya (lat. Inauguro — "təyin etmək") keçirilirdi. Bu zaman namizəd simvolik əşyalarla təltif olunurdu. Buraya kitab, bir qızıl üzük və beret formalı doktor papağı daxil idi. Bu adət-ənənə illər keçsə də, Qərb məktəblərində öz ilkin formasını qoruyub saxlaya bilmişdir.

Maraqlı faktlar[redaktə | əsas redaktə]

  • Alman hüquqşünası və tərcüməçisi İohann Henrix Fridrix Karl Vitte-kiçik (1 iyul 18006 mart 1883) elm tarixində ən gənc elmlər doktorudur. O doktorluq dissertasiyasını 14 yaşı tamam olmamış müdafiə edib.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər. Baki, İnformasiya Texnologiyaları, 2009, 201 s.