Məzmuna keç

Endri Bernem

Vikipediya, azad ensiklopediya
Endri Börnhem
ing. Andrew Burnham
Birləşmiş Krallığın baş naziri
Vəzifədədir
20 iyul 2026-cı ildən
MonarxIII Çarlz
ƏvvəlkiKir Starmer
Leyboristlər Partiyasının sədri
Parlament üzvü
Vəzifədədir
18 iyun 2026-cı ildən
ƏvvəlkiCoş Simons
SonrakıJo Platt
Mədəniyyət, Media və İdman naziri
2008 – 2009
Səhiyyə naziri
2009 – 2010
Böyük Mançesterin meri
8 may 2017 – 19 iyun 2026
ƏvvəlkiToni Lloyd
SonrakıBev Kreyq
Şəxsi məlumatlar
Doğum adı Andrew Murray Burnham
Doğum tarixi (56 yaş)
Doğum yeri Eyntri, Lankaşir, İngiltərə
Partiya Leyboristlər Partiyası
Təhsili Kembric Universiteti Fitsuilyam Kolleci
Fəaliyyəti siyasətçi
Həyat yoldaşı Mari-Frans van Hil
Uşağı 3
Dini Katolisizm
andyburnham.org.uk
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Endri Mürrey Börnhem (7 yanvar 1970, Sefton[d], Mersisayd[d]) — Britaniya siyasətçisi, 2026-cı ilin iyul ayından Birləşmiş Krallığın Baş naziri və Leyboristlər Partiyasının sədri.[1] Baş nazir olmadan əvvəl Börnhem 16 il parlament üzvü olub, Toni Bleyr və Qordon Braun hökumətlərində müxtəlif vəzifələrdə çalışıb. Son doqquz ildə Böyük Mançesterin meri olub.

Börnhem İngiltərənin şimalında doğulub və orada böyüyüb. O, 15 yaşında Leyboristlər Partiyasına qoşulub, daha sonra isə Kembric Universitetinin Fitsvilyam Kollecində ingilis dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil alıb. 2001-ci ildə Ley (Leigh) seçki dairəsindən parlament üzvü seçilməzdən əvvəl o, jurnalist və siyasi müşavir kimi fəaliyyət göstərib. Toni Bleyr və Qordon Braunun hökumətlərində Börnem Xəzinədarlığın Baş katibi və Mədəniyyət naziri vəzifələrini tutub, 2009-cu ildə Səhiyyə naziri vəzifəsində çalışıb.[2]

Leyboristlər Partiyasının 2010-cu il ümumi seçkilərindəki məğlubiyyətindən sonra Börnhem Kölgə kabinetində[3] (2010–2016) fəaliyyət göstərib. O, iki dəfə — 2010 və 2015-ci illərdə, partiya rəhbərliyinə namizədliyini irəli sürüb və müvafiq olaraq dördüncü və ikinci yerləri tutub. 2017-ci ildə o, parlament üzvlüyündən istefa verdi və Böyük Mançesterin meri seçildi. Mer kimi fəaliyyəti onun ölkə miqyasında tanınmasını artırdı və sonradan o, 2021 və 2024-cü illərdə yenidən bu vəzifəyə seçildi. Leyboristlər Partiyasının 2024-cü ildə hakimiyyətə qayıtmasından sonra, Baş nazir Keir Starmerin reytinqinin aşağı düşdüyü bir vaxtda Börnhem yüksək dəstək səviyyəsini qoruyub saxladı və bu da onun potensial varis olması barədə ehtimallara yol açdı. 2026-cı ildə o, Makerfild seçki dairəsində keçirilən əlavə seçkilərdə qalib gələrək parlamentə qayıtdı və mer vəzifəsindən istefa verdi. Starmer istefa verdiyini elan etdikdən sonra partiya rəhbərliyi uğrunda seçki keçirildi və Börnhem bu seçkidə rəqibsiz qalib gəldi.

Börnhem öz kabineti ilə birlikdə (sentyabr, 2026-cı il)

Erkən illəri və təhsili

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Börnhem NHS Konfederasiyasının illik konfransında çıxış edərkən (2014 il)
Börnhem Leyboristlər Partiyasının konfransında Ceremi Korbinlə (2016 il)

Endrü Mürrey Börnem 1970-ci il yanvarın 7-də Liverpul şəhərinin Lankaşir qraflığının Eyntri qəsəbəsində anadan olub, Kalçet kəndində böyüyüb.[4][5][6] Atası Kennet Roy Börnem (1940–2026) telefon mühəndisi, anası Eylin Meri Börnhem (qızlıq soyadı Mürrey) tibb klinikasında qəbul çalışırdı.[7][8] Burnhamın atası şotland-irland əsilli protestant idi. Onun əcdadları İrlandiyanın Droqeda şəhərində yaşamış və XIX-cu əsrin sonlarında İngiltərənin Liverpul şəhərinə köçmüşdülər.[9] Anası isə Şotlandiyada doğulub-böyümüş, irland-şotland əsilli katolikdir.

Börnhem katolik ailəsində böyüyüb və yerli kilsədə keşiş köməkçisi kimi də işləyib. Sonralar o, özünü "tərbiyə etibarılə katolik", lakin "xüsusilə dindar olmayan" biri kimi təsvir etdi. O qeyd edir ki, "Siyasi baxışlarımın əsasında Katolik Kilsəsinin sosial təlimi dayanır".[10]

O, Nyuton-le-Villouzda yerləşən Sent-Luis Katolik İbtidai məktəbində və Sent-Eldred Roma-Katolik Orta məktəbində təhsil alıb və 15 yaşında Leyboristlər partiyasına qoşulub.[11]

Börnhem Kembric Universitetinin Fitzilliam kollecində ingilis dili ixtisası üzrə təhsil almış və 1991-ci ildə Humanitar elmlər üzrə bakalavr, sonradan isə magistr dərəcəsi almışdır.[12]

Siyasi karyeranın başlanğıcı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Börnhem (solda) Qərbi Yorkşir meri Treysi Brabin və Baş nazir Kir Starmerlə (iyul, 2024 il).

Universiteti bitirdikdən sonra Börnhem Londona köçdü. 1991-ci ildən 1994-cü ilə qədər o, özəl "Baltic Publishing" şirkətində jurnalist kimi çalışdı.[13][14]

1994 ildən 1997-ci il ümumi seçkilərə qədər siyasətçi Tessa Jouellin yanında tədqiqatçı kimi çalışıb. 1995-ci ildə həmkarlar ittifaqına üzv olub. 1997-ci ilin avqust - dekabr aylarında "NHS Confederation" təşkilatında parlamentlə əlaqələr üzrə vəzifədə çalışıb. 1998-ci ildə Mədəniyyət, Media və İdman naziri Kris Smitin xüsusi müşaviri təyin olunub[15] və bu vəzifəni 2001-ci il ümumi seçkilərində İcmalar Palatasına seçilənə qədər icra edib.

Parlament üzvü (2001–2017)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Lourens Kanlifin təqaüdə çıxmasından sonra Börnhem Ley (Böyük Mançester) seçki dairəsindən partiyanın namizədi kimi uğurla seçkilərə qatıldı. O, 2001-ci il seçkilərində 16 362 səs fərqi ilə seçildi və 4 iyul 2001-ci ildə İcmalar Palatasında ilk çıxışını etdi. Parlamentə seçildikdən sonra Börnhem 2001-ci ildən 2003-cü ilə qədər Səhiyyə üzrə Xüsusi Komitənin üzvü, 2003-cü ildə Daxili İşlər naziri Devid Blankettin parlament üzrə şəxsi katibi təyin edildi.[16] Blunkettin 2004-cü ildəki ilk istefasından sonra o, Təhsil naziri Rut Kellinin parlament üzrə şəxsi köməkçisi oldu. Leyboristlər Partiyası ilə yanaşı, Börnem həm də partiyanın müttəfiqi olan Kooperativ Partiyasının üzvüdür.[17]

Parlamentdəki vəzifələri (2005–2010)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2005–2007: Nazirlik fəaliyyətinin ilkin dövrü

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2005-ci ildə keçirilən ümumi seçkilərdən sonra Börnhem Toni Bleyrin hökumətinə parlament üzrə dövlət katibinin müavini təyin edildi. 2006-cı il mayın 5-də hökumətdə aparılan dəyişikliklər zamanı o, Daxili İşlər Nazirliyindəki vəzifəsini tərk edərək Səhiyyə Departamentində icra və islahatlar üzrə dövlət naziri vəzifəsinə təyin edildi.[18] Qordon Braun 2007-ci il iyunun 28-də özünün ilk kabinetini formalaşdırarkən Bernhem Xəzinədarlığın Baş katibi vəzifəsinə təyin edildi və bu vəzifəni 2008-ci ilə qədər icra etdi.[19]

2008–2009: Mədəniyyət naziri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2008-ci ilin yanvarında hökumətdə aparılan dəyişikliklər zamanı Börnhem Ceyms Purnelin yerinə Mədəniyyət, Media və İdman üzrə dövlət naziri vəzifəsinə təyin edildi.[20]

Həmin il Börnhem hökumətin internet məzmunu üzərində nəzarəti sərtləşdirmək planlarını elan etdi.[21]

2009–2010: Səhiyyə naziri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2009-cu ilin iyununda Börnhem Səhiyyə naziri vəzifəsinə təyin edildi və bu vəzifəni 2010-cu il Parlament seçkilərindən sonra Leyboristlər hökuməti istefa verənədək icra etdi.

Səhiyyə naziri kimi Burnham, Milli Səhiyyə xidməti nümunəsində hazırlanmış və vətəndaşlara xidmətdən yararlanarkən pulsuz olacaq, dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən sosial qayğı sisteminin yaradılmasını nəzərdə tutan Milli Qayğı xidmətinin təsis edilməsi təşəbbüsünü irəli sürdü. 2009-cu ilin iyul ayında Səhiyyə Departamenti "Qayğı xidmətinin gələcəyini birlikdə formalaşdırmaq" (Shaping the Future of Care Together) adlı "Yaşıl kitab" (Green Paper) dərc etdi.[22] Bunun ardınca, sentyabr ayında Qordon Braunun "həlledici milli müzakirə" kimi təqdim etdiyi və "Qayğı sistemi ilə bağlı debat" (Big Care Debate) kimi tanınan ictimai müzakirə prosesi keçirildi.[23]

İctimai müzakirələr sosial xidmət sisteminin islahatına ciddi tələbat olduğunu təsdiqlədi və bu da hökuməti islahatın mərhələli şəkildə həyata keçirilməsi barədə qərar qəbul etməyə sövq etdi.[24] 2014-cü ilə nəzərdə tutulmuş ikinci mərhələ stasionar sosial xidmət müəssisələrində iki ildən artıq müddətdə olmuş şəxslərə pulsuz sosial xidmətlərin göstərilməsini nəzərdə tuturdu, üçüncü və sonuncu mərhələ isə 2015-ci ildən sonra bütün vətəndaşlar üçün pulsuz sosial xidmətlərin tam tətbiqini əhatə edirdi.[25] Lakin Leyboristlər partiyasının 2010-cu il ümumi seçkilərində məğlubiyyətindən sonra Mühafizəkarlar və Liberal Demokratların koalisiyası bu təşəbbüsdən imtina etdi və həmin qanun sonradan ləğv edildi.[26]

Əvvəlki seşki kampaniyaları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2010-cu ilin mayında, Braunun Leyboristlər Partiyasının rəhbəri vəzifəsindən istefa verməsi ilə əlaqədar olaraq, Börnhem növbəti seçkilərdə namizədliyini irəli sürmək niyyətində olduğunu bəyan etdi. O, seçki kampaniyasına 26 may tarixində özünün Ley seçki dairəsində start verdi. O, 26 may tarixində öz seçki dairəsi olan Leydə partiya liderliyi uğrunda kampaniyasına başladı.[27] Onun platforması "məqsədyönlü sosializm" (aspirational socialism) konsepsiyasına əsaslanırdı.[28] O, ödənişsiz təcrübə proqramlarının ləğv edilməsi məqsədilə aparılan "Intern Aware" kampaniyasına da qoşulmuşdur.[29] Bernhem Koalisiya hökuməti tərəfindən ləğv edilməzdən əvvəl Səhiyyə naziri kimi təqdim etdiyi Milli Qulluq Xidmətinin (National Care Service) yenidən yaradılması və miras vergisinin torpaq dəyəri vergisi ilə əvəz edilməsi də daxil olmaqla, bir sıra siyasi öhdəliklər vəd etdi.[30] Börnhem səslərin 10,4%-ni toplayaraq ikinci mərhələdə mübarizədən kənarlaşdı və dördüncü yeri tutdu. Partiya rəhbərliyi uğrunda mübarizədə Ed Miliband qalib gəldi.

13 may 2015-ci ildə, Leyboristlər partiyasının ümumi seçkilərdə Kameronun Mühafizəkarlar Partiyasına məğlub olmasından sonra, Börnem 2015-ci il liderlik seçkilərində Milibandi əvəz etmək üçün namizədliyini irəli sürəcəyini elan etdi.

2015-ci il mayın 13-də, Leyboristlər Partiyasının Kemeronun rəhbərlik etdiyi Mühafizəkarlar Partiyasına qarşı ümumi seçkilərdə məğlub olmasından sonra, Börnem yenə partiya rəhbərliyinə namizədliyini irəli sürmək niyyətində olduğunu elan etdi.[31] O, partiyanı və ölkəni birləşdirməyin zəruriliyini vurğuladı.

Onun təklif etdiyi digər tədbirlərə minimum əməkhaqqının artırılması və gənclər üçün tətbiq edilən daha aşağı əməkhaqqı dərəcələrinin ləğvi — bununla da "bütün yaş qrupları üçün normal həyat sürməyə imkan verən layiqli gəlir səviyyəsinin" təmin edilməsi, həmçinin "sıfır saatlıq" müqavilələrin və ödənişsiz təcrübə proqramlarının aradan qaldırılması daxil idi.[32] Bundan əlavə, o, yerli hakimiyyət orqanlarına daha geniş muxtariyyət və borclanma səlahiyyətləri vermək yolu ilə yüksək mənzil və kirayə qiymətləri məsələsini həll etmək planlarını açıqladı. O, həmçinin yerli hakimiyyət orqanlarına mənzil tikintisi üçün vəsait cəlb etmək, özəl kirayə sektorunu tənzimləmək və kommersiya təyinatlı daşınmaz əmlaka torpaq dəyəri vergisi tətbiq etmək məqsədilə daha çox sərbəstlik və geniş səlahiyyətlər verməklə mənzil qiymətləri və kirayə xərcləri ilə bağlı böhranı həll etmək planlarını açıqladı.[33] 2015-ci ilin sentyabrında keçirilən seçkilərdə Burnham Korbindən sonra ikinci yeri tutdu: o, birinci turda səslərin 19%-ni topladığı halda, Korbin 59% səs qazanmışdı.[34]

Böyük Mançesterin meri (2017–2026)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Namizədlik və seçkiləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

5 may 2016-cı ildə Börnhemin sözçüsü təsdiqlədi ki, Böyük Mançesterdəki partiya rəsmiləri ona müraciət edərək, 2017-ci ildə keçiriləcək mer seçkilərində iştirak etmək məqsədilə Korbinin kölgə kabinetindən istefa verməyi nəzərdən keçirməsini xahiş ediblər. 18 may 2016-cı ildə o, mer vəzifəsinə namizədliyini irəli sürəcəyini təsdiqlədi.[35] Börnhem 2016-cı ilin avqustunda Leyboristlər Partiyasından namizəd seçildi.[36]

2016-cı ilin sentyabrında Börnhem bəyan etdi ki, mer seçkiləri kampaniyasına diqqət ayıra bilmək üçün xələfi müəyyən edildikdən sonra "kölgə kabineti"nin daxili işlər naziri vəzifəsindən istefa verəcək.[37] Börnhem bildirmişdi ki, Böyük Mançesterin meri seçiləcəyi təqdirdə, Ley dairəsindən parlament üzvlüyü vəzifəsindən istefa verəcək. Nəticədə, 2017-ci il ümumi seçkiləri mer seçkilərindən iki həftə əvvələ təyin edildi və Börnhem parlamentə yenidən seçilmək üçün namizədliyini irəli sürmədi.[38]

Börnhem 2017-ci il mayın 5-də Böyük Mançesterin yeni meri vəzifəsinə seçildi.[39][40] O, səslərin 63%-ni qazanaraq Böyük Mançesterin dütün on rayonunda qalib gəldi.[41] O, qələbə nitqində bəyan etdi: "Köhnə siyasi və partiya strukturları bütün insanların və bütün regionların maraqlarına xidmət edə bilmədi... Böyük Mançester idarəetməni öz əlinə alır. Biz siyasəti dəyişəcək və onun insanlara daha yaxşı xidmət etməsini təmin edəcəyik."[42]

6 may 2021-ci il tarixində keçirilən seçkilərdə 34,7%-lik seçici fəallığı şəraitində səslərin 67%-nı toplayan Börnhem yenidən mer seçildi.[43][44] 2024-cü ildə keçirilən mer seçkilərində Börnhem 32,5%-lik seçici fəallığı şəraitində səslərin 63,4%-ni toplayaraq üçüncü müddətə seçildi.[45] Seçkilər Böyük Mançester meri seçkilərində "nisbi çoxluq" (first-past-the-post) sisteminin tətbiq olunduğu ilk seçkilər idi.[46] Börnhem bir seçki dairəsi istisna olmaqla, bütün dairələrdə qalib gəldi.[47]

Evsizlik və mənzil məsələsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Böyük Mançesterdə evsizlik məsələsi Börnemin seçki kampaniyasının əsas mövzusu idi. O vəd etmişdi ki, seçiləcəyi təqdirdə, mer kimi aldığı maaşın 15%-ni evsizlərə yardım edən xeyriyyə təşkilatlarına bağışlayacaq.[48] Seçildikdən sonra o, "evsizlər üçün fond" yaratmaq planını açıqladı. Bu fonddan əldə edilən vəsait evsizlərə yardım göstərən xeyriyyə təşkilatlarına, həmçinin psixi sağlamlıq və reabilitasiya xidmətlərinə yönəldiləcəkdi.[49]

Mer kimi Börnhem regionun tikintini, ilk növbədə mənzil və hündürmərtəbəli binaların tikintisini dəstəkləməyə yönəlmiş mövcud siyasətini davam etdirdi.[50][51]

Ümummilli səviyyədə tanınması və istefası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Börnhem 2020-ci ildə keçirilmiş seçkilər zamanı Starmeri dəstəklədiyi üçün, bir çox şərhçi ony Leyboristlər Partiyasının rəhbəri və Baş nazir Keir Starmerin potensial varisi kimi göstərirdi.[52][53][54] Börnhem 2021-ci ildə yüksəs səs çoxluğu ilə yenidən seçildikdən sonra onu Leyboristlər Partiyasının növbəti rəhbəri olmağa ən real namizəd kimi göstərməyə başladılar. Gələcək ambisiyaları barədə sual verildikdə Börnhem əsas prioritetinin mer kimi fəaliyyəti olduğunu bildirsə də, "gələcəkdə hər hansı bir məqamda mənə ehtiyac duyulacağı" təqdirdə partiyaya rəhbərlik etməyə hazır olduğunu ifadə etdi.[55]

Daha sonra Starmer 2024-cü il Parlament seçkilərində qalib gələrək Leyboristlər Partiyasını yenidən hakimiyyətə qaytardı. Starmerin populyarlığının ilkin yüksəliş dövrü qısamüddətli olsa da, Börnhem Böyük Mançesterdə yüksək səviyyədə dəstəyi qoruyub saxladı və 2025-ci ilin avqustuna olan məlumata görə, sorğular onu Leyboristlər Partiyasının ən populyar yüksək vəzifəli siması kimi müəyyən etdi. Börnhem Böyük Mançesterdə seçicilərin dəstəyini qoruyub saxladı və 2025-ci ilin avqustuna qədər olan sorğular onun Leyboristlər Partiyasının ən populyar simasına çevrildiyini göstərdi.[56]

24 yanvar 2026-cı ildə Börnhem "Qorton və Denton" seçki dairəsində keçiriləcək əlavə seçkilərdə Leyboristlər Partiyasından namizədlik üçün müraciət etdi,[57] lakin 25 yanvar 2026-cı ildə Milli İcraiyyə Komitəsi onun seçilməsinin qarşısını aldı.[58][59][60]

Makerfield seçki dairəsində keçirilən əlavə seçkidə qalib gəlib 2026-cı ilin iyununda Parlamentə qayıtdıqdan sonra, Börnhem 2026-cı il iyunun 19-da Böyük Mançesterin meri vəzifəsindən istefa etdi.[61][62]

2026-cı il seçki kampaniyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Börnhemin Baş nazir kimi ilk çıxışı
Börnhem ilk Nazirlər kabinetinin iclasını keçirir.
Börnhem ABŞ Prezidenti Donald Trampla birlikdə (sentyabr, 2026-cı il)

Parlamentə qayıdış (2026)

[redaktə | vikimətni redaktə et]
2026-cı ildə Börnhem Bukingem sarayında III Çarlz tərəfindən qəbul edilir və ona hökuməti formalaşdırmaq təklif edilir.

14 may 2026-cı ildə Makerfilddən olan Parlament üzvü Coş Simons istefa verdiyini açıqladı. O bildirdi ki, məqsədi əlavə seçki keçirilməsini təmin etməkdir. Bu seçkidə Börnhem namizədliyini irəli sürə və qalib gələcəyi təqdirdə, partiya rəhbərliyi və baş nazir postu uğrunda Starmerə qalib gələ bilərdi.[63]

19 may 2026-cı ildə Börnhem Leyboristlər Partiyasının Makerfild seçki dairəsi üzrə namizədi oldu.[64][65] Bu əlavə seçkilər Britaniyanın yaxın tarixinin ən əhəmiyyətli seçkilərindən biri kimi qiymətləndirildi.[66]

"Manchester Evening News" xəbər verilmişdir ki, Börnham öz seçki kampaniyasını siyasətə inam və "iqtisadi yenilənmə", eləcə də yerli özünüidarəetmə orqanlarının səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi mövzuları üzərində quracaq.[67] "ITV News"a verdiyi müsahibədə o, "uzunmüddətli perspektivdə" Avropa İttifaqına yenidən qoşulmaq təklifini dəstəkləməsinə baxmayaraq, seçki kampaniyasını məhz bu məsələ üzərində quracağını inkar etdi.[68]

Börnhamın qələbəsi onu 2017-ci ildən bəri ilk dəfə İcmalar Palatasına qaytardı və ona Leyboristlər Partiyasının rəhbərliyi uğrunda istənilən seçkidə namizədliyini irəli sürmək hüququ qazandırdı.[69] O, digər bütün partiyaların cəmindən daha çox səs topladı.[70]

Qələbə çıxışında Börnhem Leyboristlərin "dəyişiklik etmək üçün son şansı" olduğunu söylədi və nəticəni Britaniya siyasətində mümkün bir dönüş nöqtəsi kimi təsvir etdi. O, milli siyasətin mərkəzində "Makerfild testi"nin keçirilməsinə çağırdı və bu testə əsasən, siyasətlər Vestminster tərəfindən daim diqqətdən kənarda qaldığını və laqeyd edildiyini hiss edən bir çox regional icmalar üçün işləyib-işləmədiyinə görə qiymətləndiriləcəkdi. O, həmçinin yerli ehtiyacları partiyaların xal toplamasından üstün tutacağını, praktik problemlərin həllinə diqqət yetirəcəyini, kampaniyadan sonra bölünmələri aradan qaldırmağa çalışacağını və Şimal üçün daha böyük gücləri dəstəkləyəcəyini söylədi. Börnhem "Makerfield sınağı"nı milli siyasətin təməlinə çevirməyə çağırdı, həmçinin yerli ehtiyacları partiya maraqlarından üstün tutmağı, problemlərin praktiki həllinə diqqət yetirməyi, seçki kampaniyasından sonra yaranmış parçalanmaları aradan qaldırmağa çalışmağı və səlahiyyətlərin Şimal regionlarına ötürülməsini dəstəkləməyi öhdəsinə götürdü.[71]

Rəhbərliyin seçilməsi və səlahiyyətlərin təhvil verilməsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

22 iyun 2026-cı ildə Starmer Baş nazir vəzifəsindən gedəcəyini, lakin yeni rəhbər seçilənə qədər vəzifəsində qalacağını elan etdi.[72] Elə həmin gün Börnham parlament üzvü kimi and içdi. Prezident Donald Tramp Börnemi "bir şəhərin meri" və "həddindən artıq liberal" kimi xarakterizə edir.[73]

Börnham iyulun 13-nə kimi seçkilər üçün 349 deputatın namizədliyini təmin etdi və bu, başqasının namizədliyini irəli sürməsini qeyri-mümkün etdi (Leyboristlər qaydalarına əsasən, rəhbərliyə namizəd olmaq üçün partiyanın deputatlarının 20 % tərəfindən irəli sürülməlidir). O, 17 iyulda rəqibsiz seçildi.[74]

Baş nazir (2026–hazırkı dövr)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

20 iyul 2026-cı ildə Kral III Çarlz İcmalar Palatasında çoxluq təşkil edən partiyanın lideri Börnemi Baş nazir, Xəzinədarlığın Birinci Lordu və Dövlət Qulluğu naziri vəzifələrinə təyin etdi. Vəzifəyə başladıqdan sonra Börnhem katolik inancında böyümüş ilk baş nazir və Kooperativ Partiyasının ilk təmsilçisi oldu.[75][76]

Siyasi baxışları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Börnham bildirib ki, o, Leyboristlər Partiyasına 15 yaşında qoşulub.O, özünü sosialist hesab edir.[77][78][79] O, ictimai xidmətlərin gücləndirilməsini dəstəkləyən, lakin bazar iqtisadiyyatını tamamilə rədd etməyən sosial-demokrat kimi təsvir olunur.[80][81] Börnham millətçiliyin, onun "çirkin bir siyasət növü" adlandırdığı cərəyanın qatı əleyhdarıdır.[82] Böyük Mançesterin meri kimi Börnem mənzil və nəqliyyat məsələlərində "Yeni Leyboristlər"in yanaşmasını rədd etsə də, onların "cinayətkarlığa və cinayətkarlığın səbəblərinə qarşı sərt mövqe tutmaq" prinsipinə sadiq qaldı.[83] 2026-cı ildə Leyboristlər Partiyasının rəhbəri seçildikdən sonra Börnham, Nil Kinnoku özünün müəllimi kimi təsvir etmişdir.[84]

2026-cı ilin iyununda Börnhem "ölkə tarixində səlahiyyətlərin ən genişmiqyaslı yenidən bölüşdürülməsinə nəzarət etmək" məqsədi daşıyan "Number 10 North" strukturunun yaradıldığını elan etdi.[85] 2026-cı ilin may ayında Börnhem enerji, mənzil, su və nəqliyyat sahələrini "daha güclü ictimai nəzarət" altına almağı vəd etdi.[86] O bildirdi ki, bu qurum "yenidən təşkil olunmuş Britaniyanın idarəetmə mərkəzi" rolunu oynayacaq.[87]

Seçki kampaniyası zamanı Börnhemın əsas iqtisadi təkliflərinə sosial qayğı xidmətlərini maliyyələşdirmək üçün yeni vergi, daha yüksək minimum əmək haqqı standartının 25 yaşdan aşağı olanlara da şamil edilməsi və "sıfır saatlıq müqavilələr"in (iş saatı zəmanəti olmayan müqavilələr) qadağan edilməsi daxil idi.[88]

İmmiqrasiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2016-cı ildə "kölgə kabineti"ndə Daxili işlər naziri vəzifəsini icra edərkən, Börnhem miqrasiya ilə bağlı məhdudiyyətlərə qarşı çıxmışdı.[89][90][91] 2017-ci ildə Börnhem iddia edirdi ki, Böyük Britaniyada iqtisadi faydalardan daha çox, sərbəst hərəkət hüququna son qoyulmasına üstünlük verilməlidir. 2017-ci ildə Börnhem iddia edirdi ki, Birləşmiş Krallıqda Brexit danışıqları zamanı vahid bazar üzvlüyünün iqtisadi faydalarından daha çox, sərbəst hərəkət prinsipinin qabağı alınmalıdır.

2026-cı ilin may ayında məlumat verildi ki, Börnhem qanuni və qeyri-qanuni miqrasiyanı məhdudlaşdırmaq istəyir.

Konstitusiya və seçki islahatları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Börnham Lordlar Palatasının millətlərin və regionların maraqlarını təmsil edən seçkili Senatla əvəz edilməsini, həmçinin İcmalar Palatasına seçkilərdə proporsional təmsilçilik sisteminə keçidi təklif edir.[92] O, həmçinin (proporsional olmayan) alternativ səsvermə sisteminin tətbiqini təklif etdi və deputatların öz seçki dairələrinin maraqlarına uyğun səs verməsini asanlaşdırmaq məqsədilə partiya intizamı sistemində islahatlar aparılmasının tərəfdarı oldu. Makerfielddə keçirilən əlavə seçki kampaniyası zamanı, 2026-cı ilin mayında, verdiyi müsahibədə Burnham bildirdi ki, seçki islahatının həyata keçirilməsi üçün o, "seçki proqramına daxil edilməli və ümumi seçkidə təsdiqlənməlidir". Bununla da o, Parlamentin mövcud tərkibi ilə proporsional təmsilçilik sisteminin tətbiqi ideyasını rədd etdi.[93] Makerfielddə keçirilən əlavə seçki kampaniyası zamanı, 2026-cı ilin mayında, verdiyi müsahibədə Börnham parlamentin mövcud tərkibi ilə proporsional təmsilçilik sisteminin tətbiqi ideyasını rədd edərək, seçki sistemi islahatının "seçki proqramına daxil edilməli və ümumi seçkilərdə təsdiqlənməli olduğunu" bildirib.

2024-cü ildə Börnhem Liverpul Şəhər Regionunun meri Stiv Roteramla birlikdə "Head North: A Rallying Cry for a More Equal Britain" ("Şimala doğru: Daha bərabərhüquqlu Britaniya uğrunda çağırış") adlı kitabın həmmüəllifi oldu.

Şəxsi həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Börnhem və həyat yoldaşı Mari-Frans van Hel (20 iyul 2026-cı il)

Börnham 2000-ci ilin oktyabrında holland əsilli amerikalı Marie-Frans van Heel ilə evləndi. Cütlüyün bir oğlu və iki qızı var. Ailə Qolbornda (Böyük Mançester) yaşayır.[94] Börnhemin iki qardaşı var: Nik "Kardinal Neman kollecə (Prestonda yerləşən katolik təmayüllü kollec) rəhbərlik edir,[95] Con isə Ormskirk məktəbininin direktorudur.[96]

O, xeyriyyə məqsədilə vəsait toplamaq üçün bir sıra DJ setləri təşkil edib.[97][98] Börnhem reqbi liqasının azarkeşidir. O, əvvəllər bir müddət "Leigh Centurions" klubunun fəxri sədri kimi fəaliyyət göstərib və hazırda fəxri vitse-prezident vəzifəsini tutur. O. Premyer Liqa klubu olan "Everton"un azarkeşidir.[99][100] Börnham gənc yaşlarında kollecin adından kriket və futbol idman növü üzrə yarışlarda iştirak edirdi.

Börnhemin sağ qolunda arı döyməsi var – bu, Mançesterin "işçi arı" simvoluna işarədir.[101]

Börnhem katolik inancında böyüdülüb. O, əsas milli kimliyinin ingilis deyil, britaniyalı olduğunu bildirir və bunu özünün irland mənşəli olması ilə əlaqələndirir. O, özünü ilk növbədə britaniyalı, ikinci növbədə Şimal-qərb sakini, üçüncü növbədə "Scouser" (Liverpulun yerli sakini), yalnız dördüncü növbədə ingilis hesab edir.[102]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "UK Parliament". 7 may 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2026.
  2. ↑ 2009-cu Andrew Burnham
  3. ↑ "Shadow Cabinet". 26 dekabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2026.
  4. ↑ "Who is Andy Burnham? Labour leadership contender guide". BBC News. 30 iyul 2015. 3 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2026.
  5. ↑ "Andy's biography from his Andy4Leader web-site". 5 iyul 2010 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  6. ↑ "Burnham, Rt Hon. Andrew (Murray)". 21 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2026.
  7. ↑ Rhodes, Mandy. "Northern soul". Holyrood. 21 sentyabr 2013. 24 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2026.
  8. ↑ Jenkins, Bethan Rose. "Who is Andy Burnham's mum? Everything we know about Eileen Burnham, who hugged the Prime Minister at Number 10". Good Housekeeping. 21 iyul 2026. 24 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 iyul 2026.
  9. ↑ Andy Burnham has a lot of Irish roots - will he play on them during his visit?
  10. ↑ "Andy Burnham Interview: Part 2".
  11. ↑ Orders of the Day — European Communities (Amendment) Bill
  12. ↑ Who is Andy Burnham really? Teen ‘scally’ to professional outsider
  13. ↑ Former logistics reporter set to become Britain’s latest prime minister
  14. ↑ Former BD journalist set to become UK PM
  15. ↑ New culture secretary keeps an open mind on licence fee
  16. ↑ ""Biography of Andy Burnham : Department of Health"". 21 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2026.
  17. ↑ ""FAQ: Labour and the Co-operative Party"". 11 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2026.
  18. ↑ "Department of Health Departmental Report 2007"
  19. ↑ Andy Burnham: Labour spending was not profligate
  20. ↑ "Sometimes a problem really is an opportunity... for others".
  21. ↑ Government to tighten up web controls
  22. ↑ National care service – what's the big idea?
  23. ↑ Rethinking the Cinderella Service"
  24. ↑ Building the National Care Service
  25. ↑ National Care Service launched
  26. ↑ "Personal Care at Home Act 2010 (repealed)"
  27. ↑ Burnham seeks to stand out from leadership crowd
  28. ↑ Andy Burnham's Labour leadership bid based on a return to socialist values
  29. ↑ Andy Burnham: BBC should end unpaid work experience
  30. ↑ Land value tax – not old or New but true Labour
  31. ↑ Andy Burnham becomes third candidate to declare Labour leadership bid
  32. ↑ Labour's Andy Burnham Pledges To Scrap Tuition Fees, Ban Unpaid Internships And Introduce Graduate Tax
  33. ↑ Endi Börnem Leyboristlər Partiyasına rəhbərlik etmək uğrunda kampaniyasını gücləndirərkən əsas diqqət "böyük baxış"a yönəlib.
  34. ↑ Leyboristlərin rəhbərliyi: Partiya yeni liderini elan etməyə hazırlaşır
  35. ↑ Endi Börnem Mançester meri vəzifəsinə namizədliyini irəli sürəcəyini təsdiqləyir.
  36. ↑ Börnem Mançester meri vəzifəsinə namizəd seçildi
  37. ↑ Labour's Andy Burnham quits shadow cabinet to focus on Manchester mayoral bid
  38. ↑ Andy Burnham says he won't stand again as Leigh MP regardless of mayoral election outcome
  39. ↑ "What a decade covering Burnham reveals". Financial Times.
  40. ↑ "He'll be the first Andy in No 10 - but his rise to power has been decades in the making". 24 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2026.
  41. ↑ Andy Burnham elected as Greater Manchester's mayor
  42. ↑ Mayor Andy Burnham’s victory speech - Manchester 1 Liverpool 0
  43. ↑ Andy Burnham is reelected mayor of Greater Manchester
  44. ↑ Labour's Andy Burnham re-elected as the Mayor of Greater Manchester with landslide win
  45. ↑ Election Result 2024
  46. ↑ Greater Manchester mayoral election: Who is standing, who can vote and when is it?
  47. ↑ ""The one suburb Andy Burnham didn't win in Greater Manchester – it's Werneth"". 24 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2026.
  48. ↑ Mayor candidate Andy Burnham says he'll give 15 per cent of salary to fight homelessness
  49. ↑ Burnham launches homelessness fund after election win
  50. ↑ What Burnham as PM would mean for housing and landlords
  51. ↑ Andy Burnham's massive £1bn Greater Manchester growth plan revealed
  52. ↑ Andy Burnham: ‘The real me comes out when I’m angry’
  53. ↑ "Andy Burnham is a prime Labour leader candidate, but also a mayor. That's a problem".
  54. ↑ Burnham, Andy
  55. ↑ Elections results 2021: Andy Burnham re-elected as Greater Manchester mayor
  56. ↑ Andy Burnham vs Keir Starmer: how their polling compares
  57. ↑ "Andy Burnham applies to stand for Labour in Gorton and Denton byelection"
  58. ↑ Andy Burnham's bid to return as MP blocked by Labour's ruling body
  59. ↑ Andy Burnham faces decision on bid to return as MP
  60. ↑ Andy Burnham, next PM? The big hurdle facing popular mayor
  61. ↑ "Andy Burnham and Makerfield: Can a mayor be an MP?".
  62. ↑ Andy Burnham wins Makerfield by-election: What happens next with Greater Manchester mayoralty?
  63. ↑ Andy Burnham has path to challenge PM but must win byelection first
  64. ↑ Andy Burnham confirmed as Labour’s Makerfield candidate
  65. ↑ Andy Burnham confirmed as Labour candidate for Makerfield byelection
  66. ↑ "Frei's introduction to the programme".
  67. ↑ Burnham says UK must 'move beyond' Brexit debate
  68. ↑ Andy Burnham on Number 10: I will take my fight 'as high as I can go'
  69. ↑ UK PM Starmer vows to fight any challenge after leading rival Burnham wins big
  70. ↑ The road from Wigan Pier - in the end it wasn't close
  71. ↑ "'Final chance to change': Andy Burnham's Makerfield by-election victory speech in full".
  72. ↑ Keir Starmer to step down as prime minister two years after historic election victory
  73. ↑ "Trump describes Burnham as the 'mayor of a town' and 'extremely liberal'". 29 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2026.
  74. ↑ Burnham cements Labour leadership with backing of 349 MPs
  75. ↑ . "How Andy Burnham Becomes Britain's New Prime Minister"
  76. ↑ "Andy Burnham and the inbetweeners: The implications of Britain's first Cooperative prime minister". 20 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2026.
  77. ↑ INTERVIEW: Andy Burnham
  78. ↑ "Why I am a Socialist", by the leadership candidates
  79. ↑ Andy Burnham's Labour leadership bid based on a return to socialist values
  80. ↑ "Who is Andy Burnham?". 29 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2026.
  81. ↑ "How UK's New PM Andy Burnham 'Socialist' Style May Be Red Flag for Trump". 20 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2026.
  82. ↑ Solidarity not separation declares Burnham as he calls Nationalism an "ugly brand of politics"
  83. ↑ Andy Burnham: "I'm prepared to go back but as something different"". New Statesman.
  84. ↑ Neil Kinnock
  85. ↑ "New 'No 10 North' plan will rebalance power in Britain, Burnham promises". 30 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 sentyabr 2026.
  86. ↑ Andy Burnham says Labour must put energy and water under public control
  87. ↑ Andy Burnham picks Greater Manchester CEO to oversee devolution of power at No 10 North
  88. ↑ "Andy Burnham's ten key economic policies".
  89. ↑ Andy Burnham: Labour Ignores Northern Brexit Voters At Its Peril
  90. ↑ Andy Burnham argues against migration cap
  91. ↑ Landlord rent checks could cause 'everyday racism', Labour warns
  92. ↑ "Andy Burnham: We Need a 'Complete Rewiring' of Britain's Political System". 12 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  93. ↑ The difference between proportional and preferential voting systems – and why it matters
  94. ↑ "Where does Andy Burnham live? Will the new UK prime minister move to London?". 23 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  95. ↑ Andy Burnham: 'I hope my work on Hillsborough gives people the confidence to vote for me'
  96. ↑ Meet the Burnham brothers – Andy’s beloved siblings who keep him grounded
  97. ↑ "Greater Manchester Mayor Andy Burnham is set to play a DJ set in Ancoats". 30 iyul 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  98. ↑ "I Went to a DJ Battle Between Two UK Mayors". 17 avqust 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  99. ↑ ""Why Andy Burnham can no longer use his Everton season ticket seat at Hill Dickinson Stadium"". 11 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  100. ↑ "Andy Burnham". BBC News.
  101. ↑ "Who invented the Manchester Bee?". 4 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 oktyabr 2026.
  102. ↑ Exclusive: Andy Burnham’s plan for Britain

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
П: "Böyük Britaniya" portalı
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Endri_Bernem&oldid=9129421"