Enterobioz
Enterobioz ( lat. Enterobius ) insan və şimpanzelərin bağırsaqlarında parazitlik edən və enterobioz xəstəliyinə səbəb olan nematodlar cinsidir.[1]
İnfeksiya enterobioz yumurtaları mədə-bağırsaq traktına çirklənmiş əllər, qida və nadir hallarda su ilə daxil olduqdan sonra baş verir.[2] Uşaqlar bu infeksiyaya xüsusilə həssasdırlar və insan enterobioz növü Enterobius vermicularis inkişaf etmiş ölkələrdə uşaqlarda helmintozun ən çox yayılmış səbəblərindən biridir. Enterobiozun qarşısını almaq üçün şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək vacibdir.[3]
Taksonomiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]Üç növ enterobioz təsnif edilir (üçüncünün ayırd olunması üçün sübut bazası şübhəlidir)
- Enterobius vermicularis Linnaeus, 1758
- Enterobius anthropopitheci Gedoelst, 1916
- Enterobius gregorii Hugot, 1983
Bu üç növdən Enterobius vermicularis insanları, Enterobius anthropopitheci isə şimpanzeləri yoluxdurur. Enterobius gregorii də insan enterobiozunun törədicisi olduğundan şübhələr var idi; lakin morfoloji və molekulyar genetik analiz məlumatları bu qurdların ayrıca bir növ kimi təsnifatını dəstəkləmir; onlar Enterobius vermicularis növünün sadəcə gənc növləri ola bilərlər.
Təsvir
[redaktə | vikimətni redaktə et]Enterobius vermicularis uzunsov, yuvarlaq bir formada olmaqla diametri uclarına doğru azalır. Rəngi boz-ağdır. Cinsi dimorfizm seçilir: erkəklər 2-5 mm uzunluğa, dişilər isə 9-12 mm-ə çatır.[4] Enterobioz yumurtaları asimmetrikdir və iki divarlı qabığa malikdir; onların ölçüləri 0,050–0,060 x 0,02–0,03 mm-dir.[5]
Enterobius anthropopitheci növlərinin qurdları bir qədər kiçik ölçüləri (erkək uzunluğu 1,1-1,8 mm, dişi uzunluğu 3,3-4,7 mm) və digər qurd növlərinin nümayəndələrindən bir sıra digər fərqli morfoloji fərqləri ilə xarakterizə olunur.
Həyat dövrü
[redaktə | vikimətni redaktə et]Enterobioz nazik bağırsağın aşağı hissəsində, kor bağırsaqda, yoğun bağırsağın başlanğıc hissəsində parazitlik edir. Bu qurdlar nazik bağırsağın alt hissəsində (ileum) cütləşir, bundan sonra erkəklər ölür və hamilə dişinin bədəni demək olar ki, tamamilə yumurta ilə dolur. Onları qoymaq üçün dişi qurd düz bağırsaq vasitəsilə anal dəlikdən sürünür, bundan sonra perianal qıvrımlara yumurta qoyur və ölür. İnsan orqanizmində bu qurdların ümumi ömrü 3-4 həftədən çox deyil.[5] Yumurtanın inkişafı üçün 22-40 °C temperatur və ən azı 70% rütubət tələb olunur. Yüksək temperaturda yumurtalar tez ölür və rütubət kifayət deyilsə, onların inkişafı dayanır.[6] Yumurta qoymaq üçün dəri üzərində dişilərin çıxması perianal bölgədə qaşınmaya səbəb olur. Enterobiozlu insanlar həmin bölgələri qaşıyaraq yumurtaların yetişməsi üçün əlverişli şərait olan dırnaqlarının altına girməsinə səbəb yaradırlar. Daha sonra onlar əllərindən ağızlarına keçərək öz-özünü yoluxdurmaya səbəb ola bilər və ya paltarlara və digər əşyalara yayıla bilərlər. Udulduqda yumurtalar nazik bağırsağa daxil olur və orada sürətlə yetkin qurdlara çevrilirlər. Yetkin bir enterobioz qurdunun ömrü bir aydan çox deyil. Bu müddət ərzində yeni infeksiya baş verməzsə, insan öz-özünə sağalacaq.[7]
Enterobioz vulvaya və vaginaya nüfuz edərək vulvovaginitə səbəb ola bilər.[6]
Ədəbiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]- M.İ. Alekseyeva. Enterobioz // Böyük tibbi ensiklopediya (3). Sovet ensiklopediyası. 1986. 215–216.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "СанПиН СП 3.2.3110-13 "Профилактика энтеробиоза"". Российская газета (rus). İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2025.
- ↑ Л, Мухаммадиева; Г, Рустамова. "Энтеробиоз у детей: современные проблемы диагностики". International scientific review. 1 yanvar 2020. 17 noyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2025.
- ↑ П.т, Талибова; А.ф, Абилова; М.а, Ярахмедова; П.ю, Ахмедова; А.е, Маслянинова; И.и, Лычагина; В.и, Болдырева; Я.в, Михайлова; Р.с, Аракельян; А.р, Курбангалиева; О.а, Аракелянц; С.и, Монина; Е.д, Уткина. "КЛИНИКО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ЭНТЕРОБИОЗА ВЗРОСЛЫХ И ДЕТЕЙ". Международный научно-исследовательский журнал (rus). 16 sentyabr 2022.
- ↑ "Энтеробиоз: симптомы и лечение". Справочник заболеваний Helzy (rus). 3 oktyabr 2025. 14 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2025.
- 1 2 "Энтеробиоз (Enterobiosis, Oxyurosis)". 11 oktyabr 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2014.
- 1 2 БМЭ, 1986
- ↑ "Энтеробиоз – инвазия острицами. Причины, симптомы, диагностика и лечение энтеробиоза". www.fdoctor.ru. 20 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 oktyabr 2025.