Erməni təcavüzünün qurbanları

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Erməni təcavüzünün qurbanları - tarixi faktlara nəzər salsaq əsasən Anadolu türkləriAzərbaycan türkləri olmuşlar.

Erməni təcavüzünün qurbanları Türkiyədə[redaktə | əsas redaktə]

Ermənilər tərəfindən Türkiyə ərazilərinə ilk silahlı təcavüz 1890-cı ildə Ərzurumda baş verib: "Həmin dövrdə Türkiyədə ictimai vəziyyət o qədər də yaxşı deyildi. Türkiyə daxili və xarici təzyiqlərə məruz qalmışdı. Əlbəttə ki, ermənilər də bu fürsəti əldən buraxmayıb vaxtdan gözəl istifadə etmişdi. Daha sonralar da 1915-ci ilin mart ayında Türkiyənin Van ilində ermənilər üsyan qaldırmışdılar. 3000-dən çox türk qətlə yetirilmişdi. 1916-cı ilin aprel ayınadək ruslarla ermənilər birlikdə Şərqi Anadolunun böyük bir hissəsini - Trabzon, Ərzurum, Bitlis və digər əyalətləri işğal ediblər. Nəticədə təxminən 1 milyona qədər türk öz yurd-yuvasından didərgin düşüb".

Erməni təcavüzünün qurbanları Azərbaycanda[redaktə | əsas redaktə]

Türkiyə ərazilərində ermənilər tərəfindən törədilən hadisələr Azərbaycan torpaqlarında da baş verib: "Eyni taktika ilə 1904, 1905, 1918-ci illərdə azərbaycanlılara qarşı təcavüz törədilib. Şamaxıda 12 min, Qubada 12 min, Bakıda 14 min, Naxçıvan, Qarabağ ərazilərində 10 min insan erməni təcavüzünün qurbanı olub. Neçə-neçə kəndlər, tarixi abidələr dağıdılıb".[1]

Erməni siyasi dairələrinin törətdiyi bütün vəhşiliklərin və "Daşnak-Styun" ideologiyasının başında Qriqoryan kilsəsi dururdu. Əvvəllər erməni kilsəsi böyük qüvvəyə malik idi. Rus çarı II Aleksandrın fərmanından sonra erməni kilsəsi elə səviyyədə varlanmışdı ki, sözlə ifadə olunası deyil. İstədikləri torpaq sahələrini ala bilər və bütün vergilərdən azad idilər. Onlar dövlət tərəfindən maliyyələşdirilirdilər.

Ermənilər hələ 1905-ci ildə Bakıda dəhşətli qırğınlar törətmişdilər. Qafqazdakı bütün türkləri, o cümlədən Tiflis, Borçalı, Axalkalaki türklərini məhv edərək ancaq ermənilərdən ibarət Ermənistan yaratmaq istəyirdilər. Azərbaycan türklərinin soyqırımı 1918-ci ilin 17-21-də (30 mart - 1 aprel) daha dəhşətli şəkildə həyata keçirildi. Təkcə Bakı, Gəncə, Quba, Şamaxı, Lənkəran, Göyçayla deyil, Güney Azərbaycanın Xoy, Urmiyə, Səlmas kimi şəhərlərində də qanlı faciələr törədilmişdi. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix və Etnoqrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, tanınmış tarixçi alim İsrafil Məmmədovun soyqırımla bağlı fikirləri isə daha düşündürücüdür: "Saymaq, sadalamaqla qurtarmaq bilməyən bu qanlı faciələr, bu dəhşət və vəhşətlərin qüssəli tablosunu ancaq daş qəlbli insanlar laqeydliklə seyr edə bilərlər. Kədər, niskil, həsrət, fəryad, nalə, inilti dolu bu tabloda istisiz-tüstüsüz qalmış, odu-alovu yox olmuş minlərlə ocaq var. Bu, yaşanmış, yaddaşlara həkk olunmuş, inkaredilməz bir gerçəklikdir ki, 19-cu yüzildə, 20-ci yüzilliyin əvvəlində və sonunda da xalqımız sözün əsl mənasında soyqırıma məruz qalıb. 2,5 milyon soydaşımız qətlə yetirilib və ya öz ata-baba yurdundan didərgin salınıb".[2]

1919-cu ildə erməni təcavüzünün qarşısını almağa gücü çatmayan Azərbaycan kəndlərinin əhalisi yurdlarını tərk etməyə məcbur olurdular. 1919-cu ilin oktyabr ayında ermənilər Zəngəzurun 110 böyük türk-müsəlman kəndlərini məhv etdilər. Bu kəndlərin sakinlərini qırmış, qaçqın düşmüş 60 minə yaxın əhali Qarabağa pənah gətirdilər. Ermənilər Dilicandan 7 min, İrəvan quberniyasının Yeni Bəyazid qəzasından Zəngəzura xeylı silahlı qüvvə gətirdilər. Qarabağı ələ keçirmək üçün çox saylı erməni silahlı dəstələri yola düşdü. 1919-cu il noyabrın 23-də Tiflisdə imzalanmış sülh sazişinə görə Azərbaycan və Ermənistan hökumətləri öz qoşunlarını Zəngəzurdan geri çəkməli idilər. Azərbaycan hökuməti müqaviləyə əsasən öz hərbi qüvvələrini Zəngəzurdan çıxarsa da, Ermənistan öz hərbi qüvvələrini nəinki geri çəkmədi, əksinə daha da gücləndirdi. Sülh sazişi imzaladıqdan təxminən iki ay müddətdə Zəngəzurun daha 40 kəndi talan edilib sakinləri qətlə yetirildi.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. 250 İLLİK FACİƏLƏR TARİXİ
  2. "Ermənilər uşaqları diri-diri tonqalda yandırıblar"
  3. http://www.xalqcebhesi.az/news.php?id=4234

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Vikimənbədə Erməni təcavüzünün qurbanları ilə əlaqəli məlumatlar var.