Ermənistan rusları

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ermənistan rusları
Lermontovo village.JPG
Rus-molokan, Lemontovo kəndi, 2012)
Ümumi sayı
11 911
Yaşadığı ərazilər
Ermənistan Ermənistan
Dili

rusca, ermənicə

İrqi
Avropoid
Dini

Erməni Həvari kilsəsi, Rus Pravoslav Kilsəsi, Malakanlar

Ermənistan rusları — Ermənistan ərazisində yaşayan etniq azlıq. Sayları 11,9 min nəfər təşkil edir. Bu isə ümumi Ermənistan əhalisinin 0,39 % təşkil edir[1]. Əvvəllər Ermənistan ərazisində rusların sayı kifayət qədər çox olmuşdur. Spitak zəlzələsi, SSRİ-nin çöküşü, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, Azərbaycan və Türkiyə tərəfindən tətbiq edilən blokada Ermənistanda iqtisadı vəziyyəti ağırlaşdırması, ölkədə iqtisadi, elmi və təsərrüfat sahələrində baş verən çöküşlər rusların sayına mənfi təsir göstərmişdir. Onların böyük əksəriyyəti Rusiyaya çiqrasiya etmək məcburiyyətində qalmışdır. Gürcü-asetin və gürcü-abxaz münaqişləri nəticəsində Ermənistanla Rusiya arasında quru əlaqələrinin kəsilməsi bu köçü dahada artırmışdır.

Ermənistanda hazırda ruslar güçlü şəkildə asimiliasiyaya məruz qalırlar. Bu diaspora keçmiş Sovetlər birliyi ölkələri arasında ən az saylısıdır.

Rus diasporasının tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İrəvandakı Rus Pravoslav Kilsəsi (XIX əsrin sonu)

Ermənistandakı ruslar sosial və mədəni cəhətdən Ermənistana bağlılıq dərəcələrinə görə Sovet dövrü və ondan əvvəlki miqrantlara bölünürlər. Rusların hazırki, Ermənistan ərazisində yerləşdirilməsi Türkmənçay müqaviıləsindən sonraya aiddir. 1880-ci illərdə müasir Ermənistan ərazisində 11 rus kəndi vardı. Onlarda ümumi olaraq 11 283 nəfər təşkil edirdi. Ən iri rus yaşayış məntəqəsi Voronsovka isi. Bu Cənubi Qafqaz ərazisində molokanların dini mərkəzi sayılırdı. Kənddə 2300 rus yaşayırdı.

Kəndli əhalisindən başqa Ermənistanda inzibati idarə işləri ilə məşqul olanlar və zabitlərdə köç etmişlər. İdarəçilik işlərində işləyənlərin böyük əksəriyyəti İrəvandaa cəmləşmişdilər. Lakin 1990-ci illərdə başlanan miqrasiya demoqrafik çöküşə səbəb olmuşdur.

Ruslar istər Ermənistan SSR-də istərsə müasir ermənistanda daha çox şəhərlərdə çəmləşmişlər. Bununla belə ölkənin şimal-şəqrində rus əhalisindən ibarət olan kəndlər vardır[2]. Ermənistnda olan rusların böyük əksəriyyəti paytaxt İrəvanda yaşayır. Belə ki, ümumi rus dioasporasının 45,6 % təşkil edir. Bununla belə ruslar istər sovetlər dönəmində, istərsə müstəqillik illərində paytaxt əhalisinin 5 %-ni keçmirdi.

İllər üzrə sayları[redaktə | əsas redaktə]

Ermənistan rusları 1926[3] 1939[3] 1959 1970 1979 1989 2001[4] 2011[5]
sayları, nəf 19548 51464 56477 66108 70336 51555 14660 11911
Payı, % 2,22 4,01 3,20 2,65 2,32 1,56 0,46 0,39

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

İnzibati vahid 2001[4] İnzibati vahid üzrə.
əhalinin payı
2011[5] İnzibati vahid üzrə
əhalinin payı
Ermənistan 14660 0,46 % 11911 0,39 %
İrəvan 6684 0,61 % 4940 0,47 %
Araqacotn mərzi 179 0,13 % 180 0,14 %
Ararat mərzi 418 0,15 % 436 0,17 %
Armavir mərzi 480 0,17 % 426 0,16 %
Vayoc dzor mərzi 71 0,13 % 77 0,15 %
Geğarkunik mərzi 430 0,18 % 328 0,14 %
Kotayk mərzi 684 0,25 % 590 0,23 %
Loru mərzi 3882 1,36 % 3152 1,34 %
Sünik mərzi 253 0,17 % 259 0,18 %
Tavuş mərzi 531 0,40 % 423 0,33 %
Şirak mərzi 1048 0,37 % 1100 0,44 %

Mədəniyyət və siyasət[redaktə | əsas redaktə]

Ermənistandakı Həmvətənlərinə Yardım Fondunun baş direktoru İvan Semenov qeyd etdiyi kimi, Ermənistanı tərk etməyənlərin təxminən yarısı qarışıq ailələrin üzvləridir. Üstəlik rus nəsilləri arasında ermənilərin dil və etnik assimilyasiyasının güclü təzahürləri vardır. 1993-cü ildə "Dil haqqında" qanunun qəbul edilməsi ilə bütün ofis işləri və təlimlər erməni dilinə tərcümə edildi, texniki məktəblərdə və universitetlərdə rus fakültələri bağlandı, bəzi ixtisaslı rusdilli mütəxəssislər isə nəticədə ölkəni tərk etməyə məcbur edildi. Ermənistanda 40 orta məktəbdə rus sinifləri qaldı, burada "Dil haqqında" Qanuna görə, yalnız etnik rusların övladları, Rusiya vətəndaşları və qarışıq nikahdan olan uşaqlar təhsil almaq hüququna sahibdirlər.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • "Русские в Армении". Деловой экспресс. 7 - 13 июля 2005. 2012-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-11-22. (#parameter_ignored_suggest); (#parameter_ignored)
  • Манвелян Алексей (07.08.2007). "Русские в Армении: последние из молокан". BBC. 2012-06-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2007-12-17. (#parameter_ignored_suggest)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]