Estoniya dəmir yolları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Baltik vağzalı.

Estoniya dəmir yolları ümumi uzunluğu 1320 km olan dəmir yol şəbəkəsi (2005 ilə olan məlumata görə 132 kilometri elektrikləşdirilmişdir)[1]. Reylslər arasında məsafə 1520 mm-dir. Bu əsasən keçmiş sovet ölkələrində mövcuddur. Estoniyanın əsasən voğzalı Batik voğzalıdır. Milli şirkətin rəhbəri «Eesti Raudteedir».

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Sərnişin məqsədli nəqliyyat (2008 il).
Estoniya dəmir yolları (2015 il).
Estoniyanın bütün dəmir yolları
Stadler FLIRT

24 oktyabr 1870-ci ildə Estoniyada ilk dəmir yolu Paldiski—Pevel—Narva—Qatçina istiqamətində çəkilmişdir. Elə həmin ildə Peterburq-Varşava dəmir yolu birləşdirilmişdir. Baltik dəmir yolları 1870-ci ildə Qatçindən Tasno xətti birləşdirilir.

1877-ci ildə Tapa—Derpt yolu inşa edilir. 1897-ci ildə yol Valqa ilə birləşdirilir. 1896-ci ildə isə ilk ensiz dəmir xətti (750 мм) olan Valqa—Pyarnu istifadəyə verilir. 1897-ci ildə Mıyzayoladan Vilyandi, oradan isə Payde və Revele limanına çəkilir. Daimi hərəkət isə 1901-ci ildə yaradılır.

Müstəqil dəmir yolları isə 15 noyabr 1918-cı ilə təşkil edir.

1931-ci ildə enli reylsli Tartu — Peçora xətt istifadəyə verilir. Bununla da Rusiya və Ukrayna ilə əlaqə təmin edilir.

1940-ci ildə Estoniya dəmir yolları SSRİ ilə birləşdirilir. Bu zaman dəmir yollarının uzunluğu 1447 kilometrə çatır.

Paravozların Teplovozlarla əvəzlənməsi 1958-ci ildə başlayır və 1960-cı illdə bitir.

1963-cü ildə EDY LatviyaLitva dəmir yolları ilə birləşdirir. Bununla da Baltikyanı dəmir yolları təşkil edilir[2]

1 yanvar 1992-cü ildə müstəqil dövlətin Estoniya dəmir yolları adlı dövlət şirkəti təşkil edilir.

1997-ci ildə şirkətin əsasında «Eesti Raudtee» Səhmdar Cəmiyyət təşkil edilir.

2007 ildə Estoniya Respublikası 66 % səhmi 2,35 milyard krona geri alır[3]

2009-cu ildə komersiya şirkəti olan «Eesti Raudtee» SC iki hissəyə bölünür: AS EVR Infra — idarə etmə və infrastruktur məsələri. AS EVR Cargo — yük daşıma məsələləri.

Tranzit[redaktə | əsas redaktə]

Yükdaşımanın illərə görə dinamika[1]:

İl 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005
Tranzit yüklərin miqdarı (mln tonn) 23,7 24,8 28,9 31,6 37,1 39,4 38,5 42,1 42,1 42,8 44,3

Rusiya ilə tranzit[redaktə | əsas redaktə]

2005-ci ildə 87 % tranzit yükləri Rusiya ilə daşınmışdır.[1]. Bürünc əsgər hadisəsindən sonra Rusiya dəmir yolları Estoniyaya neft idxalını dayandırır. Tranzit yükləri 40 %, Tallin limanında yükdaşıma isə 25 % aşağı düşür[4]. Bu səbəbdən dəmir yol işçilərinin bir qismi öz iş yerlərini itirmişdir[5]. 2010-cu ildə yükdaşıma 2009-cu ilə nisbətdə 1,8 milyon ton artaraq 20,1 milyon ton olmuşdur.

Dəmir yolları[redaktə | əsas redaktə]

Harırda Estoniyada 8 dəmir yolu xətti vardır.

Dəmir yolu Açılış ili Uzunluğu (km)
Valqa — Peçora dəmir yolu 1889 96,5
Keyla — Paldiski dəmir yolu 1870 20,8
Keyla — Piyzirepe dəmir yolu 1905 24,6
Klooqa — Klooqaranna dəmir yolu 1960 3,4
Lelle — Pyarnu dəmir yolu 1928 69,5
Tallin — Vilyandi dəmir yolu 1901 153,6
Tallin — Keyla dəmir yolu 1870 26,8
Tallin — Narva dəmir yolu 1870 211
Tapa — Tartu dəmir yolu 1876 112,5
Tartu — Valqa dəmir yolu 1887 82,5
Tartu — Peçora dəmir yolu 1931 87,3

Elektrikləşdirilmiş xətt[redaktə | əsas redaktə]

Elektrikləşdirilmiş dəmir yollarının uzunluğu 132,2 km təşkil edir.

  • Тallinn — Aeqviydu — 56,7 km.
    • 14 stansiya: Tallinn-Balti, Kitsekyola, Yolemiste, Yolemiste st, Vesse, Ladeqi, Kulli, Arukyola, Raaziku, Parila, Kexra, Laxinquvyalya, Мustyıse, Аeqviydu.
  • Тallinn — Keyla — Riyzipere — 51,3 km.
    • 22 stansiya: Tallinn-Balti, Tallinn-Kopli, Lillekyola, Tondi, Yarve, Raxumyae, Nimme, Xiy, Kivimyae, Pyaeskyola, Laaqri, Urda, Padula, Saue, Valinqu, Keyla, Kulna, Vazalemma, Kibuna, Laytse, Yanika, Piyzipere.
  • Keyla — Paldiski — 20,8 km məsafədə.
    • 7 stansiya: Keyla, Niytvyalya, Klooqa, Klooqa-Aedlinn, Pıllkyola, Lаоkyola, Paldiski.

Üstəlik Klooqa — Klооqаrаnnа 3,4 km məsafədə elektrikləşdirilmişdir.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]