Estoniyanın İstiqlal Bəyənnaməsi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Estoniyanın Müstəqillik gününün ilk dəfə olaraq Tallində qeyd olunması 24 fevral 1919-cu il

Estoniyanın İstiqlal Bəyənnaməsi, həmçinin bütün Estoniya xalqlarına manifest (est. Manifest kõigile Eestimaa rahvastele) — 1918-ci ildən etibarən Estoniya Respublikasının əsas qanunu. Bəyənnamənin Reveldə (Tallin) nəşr olunduğu gün - 24 fevral milli bayram və ya Estoniyanın Müstəqillik günü kimi qeyd olunur.

Bəyannamənin layihəsi Estoniyanın Zemski Şurasının ağsaqqalları tərəfindən seçilmiş Estoniyanın Nicat Komitəsi tərəfindən hazırlanmışdır. Elanın başlanğıcında 21 fevral 1918-ci ildə təyin olundu, ancaq elan 23 fevral axşamı qədər təxirə salındı, manifest, Endla Teatrında Pärnu'da açıq bir şəkildə basıldı və səsləndi. Ertəsi gün, 24 fevral, manifest çap edildi və Reveldə (Tallinn) yayıldı.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Estoniyanın İstiqlal Bəyənnaməsi

XIX əsrin ikinci yarısı - XX əsrin əvvəlləri. Estoniyalıların və Baltik Almanlarının bərabər hüquqlarına və Baltik almanlarının il və yerli hökumətlərdə, eləcə də mədəniyyət və təhsil sahələrində hakim rolunun məhdudlaşdırılması tələbi ilə yaradılmış Estoniya milli oyanışının vaxtı idi. Hökumətin Sankt-Peterburqda almanları Rusiya əyalətlərindəki vəzifəli məmurlarla əvəz etməsi və vilayətdəki bütün Rusiyanın əmrini təsdiqləməsi cəhdləri qeyri-sabit idi və çox müvəffəqiyyət qazanmadılar, eyni zamanda Estoniyalıların siyasi stabillik üçün Finlandiyalı üsluba sahib olmasını arzuladılar.

2 mart 1917-ci il Fevral inqilabından sonra Rusiya Müvəqqəti Hökuməti "Estland əyalətinin inzibati idarəetməsinin və yerli rəhbərliyinin müvəqqəti quruluşu haqqında" fərman imzalayıb, Estland əyalətinin komissarı vəzifəsinə təyin olunmuş və Estland əyalətinin Müvəqqəti Zemstvo Şurasının yaradılmasına icazə verilmişdir. Həmçinin, transfer Estoniya şimal rayonlarında Livoniya əsasən Estoniya əhalinin vilayətində səlahiyyət verildi. 19 fevral 1918-ci il İl Ümumi Məclisi Konstantin Pyatsa, Jüri Wilms və Konstantin Konik hissəsi kimi Estoniya Nicat Komitəsi formalaşmışdır. Komitə fevralın 24-də "Estoniyanın bütün xalqlarına manifesti" nəşr Estoniya müstəqil demokratik respublika elan edir. Estoniya Müvəqqəti Hökuməti tərəfindən bir komitə yaradıldı. Noyabrın 12-də Birinci Dünya müharibəsində Almaniya məğlubiyyətindən sonra, Region Şurasının Ağsaqqallar Şurası 17 noyabr tarixində Almaniya konqres düşərgəsindən azad edilmiş Konstantin Pätsin başçılıq etdiyi yeni Müvəqqəti Hökuməti və 19 noyabr 1915-ci ildə Riqada Alman nümayəndələri bütün gücün sonuncuna keçməsi barədə Müqavilə Hökuməti ilə razılaşma imzaladı ölkədə. Sovet Rusiyasının hökuməti 29 noyabr 1918-ci ildə Narva şəhərində müstəqil Estoniyada hüquqi bir orqan kimi Estoniyanın əmək kommunasını qəbul etdi və Estoniya kommunistlərinə kömək etmək üçün Qırmızı Ordu bir hissəsi göndərdi, lakin nə də onun Estoniyaya müdaxiləsi və Rusiyaya qarşı qarşılıqlı müdaxilə heç bir uğur qazana bilməmişdir. 1920-ci iildə RSFSR və Estoniya sülh müqaviləsi bağladı.

1991-ci ildə SSRİ dağıldıqdan sonra Estoniya Respublikası yenidən müstəqillik elan etdi və öz suverenliyinə qovuşdu.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]