Məzmuna keç

Ey İran

Vikipediya, azad ensiklopediya
Ey İran
Bəstəkar
Təsdiqi 1946
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

"Ey İran" (fars. ای ایران‎, Ey Irân, pronounced [ˌʔej ʔiːˈɹɒːn]) — İranın çox vaxt qeyri-rəsmi dövlət himni kimi qəbul edilmiş vətənpərvərlik mahnısı. Əsərin musiqisi Ruhullah Xaliqi tərəfindən bəstələnmiş, mətninin müəllifi isə Hüseyn Gülügülab olmuşdur.[1] Mahnı ilk dəfə 1944-cü ildə Qulamhüseyn Bənan tərəfindən ifa edilmişdir.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Bu himn İkinci Dünya müharibəsi illərində yaradılmışdır.[2] 1941-ci ilin sentyabr ayında Rza şah Pəhləvinin devrilməsi ilə nəticələnən Britaniya–SSRİ ortaq hərbi müdaxiləsindən sonra Müttəfiq dövlətlərin qoşunları İranı işğal etmişdir. Hüseyn Gülügülab Tehranda yerləşən İran hərbi kazarmalarından Müttəfiqlərin bayraqlarının asıldığını gördüyü zaman İran milliyyətçiliyinə dair bir şeir yazmaq qərarına gəlmişdir. Bundan qısa müddət sonra Tehranda yerləşən hərbi kazarmada Müttəfiq dövlətlərin bayraqlarının ucaldılmasına şahid olması onun işğala baxmayaraq, İran ruhunu əks etdirən vətənpərvərlik əsəri bəstələmək əzmini daha da gücləndirmişdir.[1]

Gülügülabın qeyd etdiyinə görə, bir ingilis əsgəri ilə bir iranlı zabit arasında baş verən qarşıdurma da onu bu şeiri yazmağa sövq edən amillərdən biri olmuşdur. Sonradan Ruhullah Xaliqi bu mətni musiqiyə köçürmüş, Qulamhüseyn Bənan isə vokal ifasını lentə almışdır.[3]

Gülügülab sonralar qeyd etmişdir ki, 1944-cü ildə işğalçı orduların küçələrdəki ayaq səsləri hər bir vətənpərvəri sarsıtmaq üçün kifayət idi və bu, onu sözügedən himni yazmağa ruhlandırmışdır. Professor Ruhullah Xaliqi musiqini bəstələmiş və bütün siyasi müqavimətlərə baxmayaraq, bu əsər xalqın qəlbinə və ruhuna yol tapa bilmişdir.[4]

1979-cu il İran islam inqilabının dərhal ardından gələn keçid dövründə, bu kompozisiya müvəqqəti hökumət dövründə qısa müddət ərzində ölkənin qeyri-rəsmi dövlət himni kimi xidmət etmişdir. 1979-cu ildən bəri mahnı İslam Respublikasına qarşı keçirilən yürüşlərdə və xaricdəki İran diasporunun digər nümayişlərində, həmçinin İranın 1979-cu ildən əvvəlki kimliyinin simvolu kimi geniş şəkildə istifadə olunmağa başlamışdır.[5]

İfalar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Əsər ilk dəfə olaraq ardıcıl iki gecə, 27 oktyabr 1944-cü il tarixində İstanbul küçəsindəki hərbi ibtidai məktəbdə, Bənanın solistliyi ilə ifa edilmişdir. Dinləyicilərin reaksiyası olduqca coşğulu olmuş və bu, mahnının bir neçə dəfə təkrar ifa edilməsinə gətirib çıxarmışdır. Mahnının populyarlığı mədəniyyət nazirini onun studiya yazısının hazırlanmasını sifariş etməyə sövq etmiş və bundan sonra əsər hər gün Tehran radiosunda yayımlanmışdır.[1]

1979-cu ildə islamçıların hakimiyyətə gəlməsindən sonra mahnının hazırlanmasında iştirak edən bir neçə şəxs həbs edilmiş və əsərin açıq şəkildə ifa olunması bəyənilməmişdir. Buna baxmayaraq, melodiyanın yayılması davam etmiş və İran-İraq müharibəsi zamanı mənəviyyatı yüksəldən bir simvol rolunu oynamışdır.[6]

1990-cı ildə bəstəkarın qızı Gülnuş Xaliqi atasının vəfatının 25-ci ildönümü münasibətilə Tehranda olarkən mahnının yeni versiyasını aranjiman etmişdir. Bu səs yazısı "Soruş" nəşriyyatı tərəfindən buraxılan və Rəşid Vətəndostun monoloqunu ehtiva edən "Meyi-Nab" albomunda yer almışdır.[7]

Mətni

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Himnin mətni aşağıda fars dilində (orijinal fars-ərəb əlifbası, latın qrafikası və Beynəlxalq Fonetik Əlifba transkripsiyası ilə) təqdim olunmuşdur:[8][9][10][11]

Fars əlifbası Latın əlifbası IPA transcription

،ای ایران، ای مرز پر گهر
.ای خاکت سرچشمه هنر
،دور از تو اندیشه بدان
.پاینده مانی تو جاودان
،ای دشمن، ار تو سنگ خاره‌ای، من آهنم
.جان من فدای خاک پاک میهنم

:برگردان
،مهر تو چون شد پیشه‌ام
.دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو، کی ارزشی دارد این جان ما؟ 𝄇
𝄆 .پاینده باد خاک ایران ما

،سنگ کوهت در و گوهر است
.خاک دشتت بهتر از زر است
مهرت از دل کی برون کنم؟
برگو، بی‌مهر تو چون کنم؟
،تا گردش جهان و دور آسمان به پاست
.نور ایزدی همیشه رهنمای ماست

برگردان

،ایران ای خرم بهشت من
.روشن از تو سرنوشت من
،گر آتش بارد به پیکرم
.جز مهرت در دل نپرورم
،از آب و خاک و مهر تو سرشته شد گلم
.مهر اگر برون رود تهی شود دلم

برگردان

UniPers romanisation

Ey Irān, ey marz-e por gouhar,
Ey khākat sarcheshme-ye honar.
Dur az to andishe-ye badān,
Pāyandeh māni to jāvedān.
Ey doshman, ar to sang-e khārei, man āhanam,
Jān-e man fadā-ye khāk-e pāk-e mihanam.

Bargardân:
Mehr-e to chon shod pisheam,
Dur az to nist andisheam.
𝄆 Dar rāh-e to key arzeshi dārad in jān-e mā?
Pāyandeh bād khāk-e Irān-e mā. 𝄇

Sang-e kuhat dorr-o-gouhar ast,
Khāk-e dashtat behtar az zar ast.
Mehrat az del key borun konam?
Bargu, bi mehr-e to chun konam?
Tā gardesh-e jahān-o-dour-e āsemān be pāst,
Nur-e izadi hamishe rahnamā-ye māst.

Bargardân

Irān, ey khorram behesht-e man,
Roushan az to sarnevesht-e man.
Gar ātash bārad be peykaram,
Joz mehrat dar del naparvaram.
Az āb-o-khāk-o mehr-e to sereshte shod gelam,
Mehr agar borun ravad tohi shavad delam.

Bargardân

UN romanisation

Ey Irān, ey marz-e por gohar,
Ey xākat sarčešme-ye honar.
Dur az to andiše-ye badān,
Pāyandeh māni to jāvedān.
Ey došman, ar to sang-e xāre-i, man āhanam,
Jān-e man fadā-ye xāk-e pāk-e mihanam.

Bargardān:
Mehr-e to čon šod pišeam,
Dur az to nist andišeam.
𝄆 Dar rāh-e to, key arzeši dārad in jān-e mā?
Pāyandeh bād xāk-e Irān-e mā. 𝄇

Sang-e kuhat dorr o gowhar ast,
Xāk-e daštat behtar az zar ast.
Mehrat az del key borun konam?
Bargu, bi-mehr-e to čun konam?
Tā gardeš-e jahān o dowr-e āsemān be pāst,
Nur-e izadi hamiše rahnamā-ye māst.

Bargardān

Irān ey xorram behešt-e man,
Rowšan az to sarnevešt-e man.
Gar ātaš bārad be peykaram,
Joz mehrat dar del naparvaram.
Az āb o xāk o mehr-e to serešte šod gelam,
Mehr agar borun ravad tohi shavad delam.

Bargardān

[ʔej ʔiːˈɹɒːn ʔej ˈmæɹ.ze pʰoɹ‿goˈhæɹ |]
[ʔej ˈxɒː.kʰæt ˌsæɹ.tʃʰeʃˈme.je hoˈnæɹ |]
[duːɹ ʔæz tʰo ˌʔæn.diːˈʃe.je bæˈdɒːn |]
[ˌpʰɒː.jænˈde mɒːˈniː tʰo ˌdʒɒː.veˈdɒːn ǁ]
[ʔej | doʃˈmæn ʔæɹ tʰo ˈsæŋ.ge xɒːˈɹe.ʔiː mæn ʔɒːˈhæ.næm |]
[ˈdʒɒː.ne mæn fæˈdɒː.je ˈxɒː.kʰe ˈpʰɒː.kʰe miːˈhæ.næm ǁ]

[ˌbæɹ.gæɹˈdɒːn]:
[ˈmeɦ.ɹe tʰo tʃʰon | ʃod pʰiːˈʃe.ʔæm ǀ]
[duːɹ ʔæz tʰo niːst | ˌʔæn.diːˈʃe.ʔæm ǁ]
𝄆 [dæɹ ˈɹɒː.he tʰo | kʰej ˌʔæɹ.zeˈʃiː dɒːˈɹæd ʔiːn ˈdʒɒː.ne mɒː |]
[ˌpʰɒː.jæn.ˈde bɒːd ˈxɒː.kʰe ʔiːˈɹɒː.ne mɒː ǁ] 𝄇

[ˈsæŋ.ge ˈkʰuː.hæt ˈdor‿o gowˈhæɹ ʔæst |]
[ˈxɒː.kʰe ˈdæʃ.tʰæt beɦˈtʰæɹ ʔæz zæɹ ʔæst |]
[ˈmeɦ.ɹæt ʔæz del kʰej boˈɹuːn ˈkʰo.næm |]
[bæɹˈguː biːˈmeɦ.ɹe tʰo tʃʰuːn ˈkʰo.næm ǁ]
[tʰɒː | gæɹˈde.ʃe dʒæˈhɒːn‿o ˈdow.ɹe ˌʔɒː.seˈmɒːn be‿pʰɒːst |]
[ˈnuː.ɹe ˌʔiː.zæˈdiː ˌhæ.miːˈʃe ˌɹæɦ.næˈmɒː.je mɒːst ǁ]

[ˌbæɹ.gæɹˈdɒːn]

[ʔiːˈɹɒːn ʔej ˈxo.ræm beˈheʃ.tʰe mæn |]
[ɹowˈʃæn ʔæz tʰo ˌsæɹ.neˈveʃ.tʰe mæn |]
[gæɹ ʔɒːˈtʰæʃ bɒːˈɹæd be‿pʰejˈkʰæ.ɹæm |]
[dʒoz ˈmeɦ.ɹæt dæɹ del ˌnæ.pʰæɹˈvæ.ɹæm ǁ]
[ʔæz | ˈʔɒːb‿o ˈxɒːkʰ‿o ˈmeɦ.ɹe tʰo ˌse.ɹeʃˈtʰe ʃod ˈge.læm |]
[meɦɹ ˈʔæ.gæɹ boˈɹuːn ɹæˈvæd tʰoˈhiː ʃæˈvæd ˈde.læm ǁ]

[ˌbæɹ.gæɹˈdɒːn]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 Hoseyni Dehkordi, Morteza; Loloi, Parvin. "EY IRĀN". Encyclopædia Iranica. 30 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2020.
  2. ↑ Akbarzadeh, Pejman. "داستان آفرینش "ای ایران" و ماجراهای دیگر در گفت‌وگو با گلنوش خالقی، دختر روح الله خالقی". BBC News (Persian). 12 noyabr 2015. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2020.
  3. ↑ ""روزنامه شرق (1389/09/07): چگونه سرود ای ایران خلق شد"". Magiran (Persian). 27 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 may 2026.
  4. ↑ ""چگونه "ای ایران" خلق شد؟ / مثلت طلایی بنان، خالقی و گل‌گلاب چه کردند؟"". Tabnak (Persian). 5 aprel 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2020.
  5. ↑ Zimmt, Raz. "Solidarity in Crisis: Collectivism and National Identity in the Islamic Republic in an Era of Protest". Institute for National Security Studies. 2023. 18 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.
  6. ↑ ""استاد گل گلاب"". Aftabir. dekabr 2007. 8 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2020.
  7. ↑ Akbarzadeh, Peyman. "یکصدمین سال تولد روح الله خالقی در رادیو زمانه". Zamaaneh. 23 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyul 2020.
  8. ↑ اى ايران Arxiv surəti 17 fevral 2020 tarixindən Wayback Machine saytında Persian DNA. "Ey IRAN, Ey Marze Por Gohar, ...
    The Greatest Iranian National Anthem"
  9. ↑ سرود ای ایران Arxiv surəti 21 avqust 2020 tarixindən Wayback Machine saytında. Persian Arts & Cultural Communities. 15 February 2018.
  10. ↑ "ای ایران". book.iranseda.ir. 3 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 may 2026.
  11. ↑ https://www.daryadadvar.com/tag/ای-ایران/ Arxiv surəti 23 oktyabr 2020 tarixindən Wayback Machine saytında ای ایران "Ey Iran, Norooz 1387
    Iran Heritage Foundation (IHF)
    Piano: Tara Kamangar
    Flute: Susan McCarthy" London (2007).

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Ey_İran&oldid=8994553"