Eyvaz Taha

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Eyvaz Taha Muğanda anadan olub. O, ixtisasına görə fəlsəfə ilə məşğul olur və bədii nəsr yazır. E.Taha doxsanıncı illərdə "Yol" dərgisinin qurucusu və baş yazarı olmuşdur. Sonralar Azərbaycan Cümhuriyyətində "Cahan" dərgisinin təməl daşını qoymuş və o jurnalın baş yazarlığını öz üzərinə götürmüşdür. Habelə o, 2004-ci ildən "Yarpaq" qəzetini çıxarmağa başlamışdır. "Yarpaq" milli hökümət devrildikdən bəri tam azərbaycan türkcəsində çıxan ilk qəzet olmuşdur.

Tahanın indiyədək iki yüzə yaxın irili-xırdalı yazısı (məqalələri, öyküləri, tənqidləri, essələri və tərcümələri) ayrı-ayrı dərgilər və qəzetlərdə çap edilmişdir. Azərbaycan türkcəsində, fars və ingilis dillərində yayımlanan bu yazılarda, daha çox düşüncə və duyğu, fəlsəfə və ədəbiyyat qovuşağında yaranan məsələlər araşdırılmışdır. Bu dərgilər və qəzetlərin bəzisi bunlardır: "Yol", "Cahan", "Şəhriyar", "Dünya Ədəbiyyatı", "Varlıq", "Azəri", "Şərq", "Mənim ailəm", "Yarpaq", "Vəravi", "Araz", "Bəhar Zəncan", "Azadlıq", "Ulduz", "Alatoran", "Yeni Azərbaycan", "Mədəniyyət", "Çıraq", "Aftab Azərbaycan", "Avaye Ərdəbil", və "Saray".

Məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1."Nobel mükafatı", Yol, sayı 1, 1991, Tehran
  • 2."Şəhriyar nisgili və nostalgiyanın təhlili", "Varlıq",
  • 3."Ağıldan ürəyə doğru", "Cahan", sayı 3, 1997, Bakı.
  • 4."Dünyanı dəyişdirmək, yoxsa ona uyğunlaşmaq", "Cahan", sayı 4, 1998, Bakı.
  • 5."Tarix elmində obyektivlik və subyektivlik", "Şəhriyar", Bakı,
  • 6."Meyar dil", yarpaq qəzeti, sayı 4, 2005, Tehran.
  • 7."Üçüncü dalğa müharibələri", Alatoran dərgisi, sayı 4, Bakı.
  • 8."Paradigma nədir?", Cahan dərgisi, sayı 5, 1999, Bakı.
  • 9."Füzuli biganei dər vətən" (Farsca) , məcəleye varlıq, Tehran.
  • 10."İraq müharibəsi: Alvin Toffler, Frensis Fukuyama və Samuel Hantingtonun nəzəriyyələri işığında Amerikanın İraqa hücumunun təhlili", Şərq gündələyi, 21 iyun, 2005, Tehran.
  • 11."Postmodernizm; daldan atılan daş", 2007, Təbriz.
  • 12."Gündoğar ölkəsi: Şəms və Mövlana", 2007, Təbriz.
  • 13."Maarifçilik işığında Romantizm",(2007-ci il Bakı İslavyan universitetində "Müasir dilçiliyin problemləri"nə həsr edilən konfransda oxunmuş mühazirə), Bakı, Kitab aləmi nəşriyyatı, 2007

Öyküləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 1."Boş tabut", Cahan dərgisi, sayı 1, Bakı.
  • 2."Diri meyid", Cahan dərgisi, Bakı.
  • 3."Bir otaqda beş adam", Yarpaq qəzeti, Tehran.
  • 4."Arxadan adam gəlir", Mənim ailəm dərgisi, Bakı.
  • 5."Saat işləyəndə adam gedəcək", Yeni dünya ədəbiyyati, Bakı.

Kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  • 1."Şeir varlığın evidir" (Şeirin gözəllik fəlsəfəsi və Azərbaycan şeıirinin problemləri~ Ərəb əlibasında, birinici çap, Bakı, 2006; ikinci çap, Təbriz, 2008, üçüncü çap, Zəncan, Pinar nəşriyyatı, 2011). (Bu kitab 2007-ci ildə Güney Azərbaycanda ilin kitabı seçilmişdir.)
  • 2."Qurşun hardan açıldı" (kiçik roman), birinci basqı, Bakı, yaz 2006, ikinci basqı, Təbriz, qış 2007.
  • 3."Nəzəriyeye toteə", (Farsca), Tehran, 2002.
  • 4."Necə yazaq: Azərbaycan türkcəsinin yanlışlıqlar sözlüyü", Yarpaq, Təbriz, 2006.
  • 5."Sağlam dil", Yarpaq, Təbriz, 2007
  • 6."Mətndən başqa bir dünya yoxdur", Yeni olay, Təbriz, 2008

Hazırlanan kitabları[redaktə | əsas redaktə]

  • 1."Mən belə düşünürəm" (fəlsəfi məqalələr toplusu, latin grafikasında)
  • 2."Qurğu nəzəriyyəsi" ("Nəzəriyeye toteə" kitabının Azərbaycan türkcəsinə tərcüməsi. Kitab Əlibala Hacızadənin tərcüməsi və E.Tahanın redaktəsi ilə nəşr olunacaq.)
  • 3."Qorxu sənin ardınca sürünür"
  • 4."Diktator: hikayələr toplusu"
  • 5."Dünyanı dəyişdirmək, yoxsa ona uyğunlaşmaq"
  • 6."Azərbaycan nəsrinin gözəllik fəlsəfəsi" (Kitabın adı hələlik tam müəyyənləşdirilməyib.)
  • 7."Necə Yazaq" (2-5-ci cildlər)
  • 8."Dəli" (Roman. Kitabın adı müvəqqətidir.)

Dərgilər və Qəzetlər[redaktə | əsas redaktə]

Eyvaz TAHA yeniyetmə çağlarından dərgi nəşri ilə maraqlansa da onun nəşr işləri daha çox fəlsəfi vurxmaların sonucu olmuşdur. Belə ki, onun başçılıq etdiyi nəşr orqanları müyyən fikri cərəyan yaratmağa (özəlliklə kimlik məsləsini canlandırmağa) yönəlmiş intellekual səciyyə daşımışdır. Bunu 17 yaşında nəşrinə başlamış "QARDAŞ" dərgisindən tutmuş sonuncu girişiminin nəticəsi olan "YARPAQ" qəzətinəcən görmək olar. Demək olar TAHA heç vaxt papulyar dərgi və ya qəzet buraxmır, öz kitablarını daha geniş oxucu kütləsinə çatdırsın deyə o formatlarda yazır.

Eyvaz TAHAnın baş yazarlığı ilə buraxılmış dəgilər və qəzetlər barədə qısa məlumat:

"YOL" dərgisi[redaktə | əsas redaktə]

"Yol" ötən yüzilliyin 90-larında Tehranda çıxan ədəbiـbədii dərgi idi. Eyvaz Tahanın baş yazarlığı ilə tam Azərbaycan tüٍrkəcəsində buraxılan bu dərgi, Güney Azərbaycan mətbuat tarixində hadisə sayılırdı. Vaxtilə Solçuların "Keyan"[۱] müəssisəsinə başçılıq etədiyi zaman işıq üٍzu görmüş Yolda yeniliklər az deyildi. Yol Güney Azərbaycanın birinci rəngli dərgisi, yep-yeni məzmunlu, və milli hökümət zamanından bəri çıxan ən yükəsk tirajlı nəşr orqanı idi. Habelə yolun özüٍndən önəmsiz olmayan "Kəpənğk" dərgisi, Yolun əlavəsi kimi uşaqlar üٍçün buraxılırdı. Son nömrələrdə səhifəlrinin sayı 64ـdə qədər artımş bu əlavənin indiyə qədər bənzəri çıxmayıb. E.Taha Yol və Kəpənək dərgilrində 20 ـci nömərəyə qədər çalışdı. Həmin sayı işıq üٍzu gördükdən sonra məzmun və dilin diyəşidirilməsinə dair gələn hökümət əmrlərinə boyun qoymaraq redaksiyadan uzaqlaşdı. Bu uzaqlaşma Hüseyn Şəritmdarinin Keyhanı ələ keçirməsinə təsadüf edirdi. E. TAHAnın keyhanda əməkdəaşları bunlar idi: rəhmətlik professor Həmid Məhəmmdəzadə, İsmayıl Hadi, Əli Urmulu, Abdulla Bəhrülulumi, Atila Maralanlı, Qəhrəman Nuranı, Əkbər Azad, Elşən Seyidzadə, Əmin Sidiqi, Elyar Kərimxanlı, Nuşin Musəvi. Körkəmli alim doktor Cavad Heyət başda olmaqla Azərbaycanın tanınmış alimləri, yazarları və şairlərinin əksəriyyəti öz əsərləri ilə yolda çıxış etmişlər. İndiki tanınmış rəssamların bir nəçəsi, o cümlədən Hüseyn Novruzi Yol dərgisi ilə şöhrət qazanmağa başlamışlar. Yolun loqosu böyük rəssam və heykəltəraş Nəcibinin işidir. [1] Keyhan iran mətbuat tarixində ən qədim və ən nüfüzlu mətbu orqanların biri, nüfuz baxımından bəlkə də birincisidir. Keyhan müəssisəsində 15-dən çox qəzet və jurnal buraxılır ki, onların ən önəmlisi Keyhan gündəliyidir. Bu gündəlik iranda gedən islahat hərakatına qarşı çıxdığı üçün gözdən düşdü.

CAHAN jurnalı[redaktə | əsas redaktə]

1997-dən nəşrə başlamış, kifayət qədər həcmli "Cahan" dərgisinin nəfis, müasir poliqrafik üslubda, üç aydan bir hesabı ilə beş sayı çıxmışdır. "Ədəbi, bədii, elmi, ictimai jurnal"ın baş redaktoru Eyvaz Taha, redaktorları Məsiağa Məhəmmədi və Tahirə Məmməd olmuşdur. "Cahan"ın dünya ədəbiyyatı boyu bugünlü gəzişmələrə həvəsi bir zaman "İnostrannaya literatura" jurnalının ədəbi informasiya məkanımızda, doğrudur, özgə dildə, lakin gərəkli işini , oynadığı rolu xatırladır. Mündəricədə olmasa da, ən azı strategiyada. Habelə "Cahan"da çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatından seçmələr dünya ədəbiyyatından ayrı-ayrı çevirmələr arasında görürük. Və hətta bu növ poetik sərgi prinsipi sanki eklektik yanaşmadan danışmağa əsas verir. Amma ilk təəssürat aldatmasa da, yalnız qismən doğru olur. Bədii nümunələr dərginin ümumi havasında az yer tutur, məhz poetik notlar qədərində. Günün tələbini və başlıca missiyasını, görünür, jurnal bunda görmür.Hətta bəzi məqamlarda (məsələn, hər sayı tamamlayan "Çələng", "Yeni kitablara baxış", "Antirubrika" qismindən Mikayıl Yaqubzadənin ardıcıl yazıları) "Cahan"ın həmin imitasion plandan heç də çəkinmədiyini görmək olar. "Dünya"nın bizə artıq rus dili vasitəsi ilə deyil, özgə səmtdən gəlişdiyini, azacıq görünsə belə, mən jurnaldakı kiçicik xətalarda, ya bəlkə transkripsiya fərqlərindən də sezirəm. Deyək, bugünə qədər Ay Tsin deyə tanıdığımız şair "Cahan"da "Çinin ən məşhur şairlərindən sayılan Ay KU İnq" olur, yaxud Oktavio Pas kimi məşhur olan yazıçı dönüb burda "Oktavio Paz", Amerika yazıçısı Edqar Allan Po isə "Edqar Alen Po" olur... Hər halda bu, həm də rus dilinin ötürücülük missiyasının "laxladığını" – bizə xəbər verir. Bunun yerini hər hansı bir özgə dilmi tutmalıdır, yaxud orijinaldan çevirmələr? – bu isə şəksiz, nəzəri yox, praktiki məsələdir: yəni birbaşa, əslindən tərcüməçilər çatışmadıqca səhvlər də olasıdır... İndilik uğurlusu budur ki, "dünya" – "Cahan" bizimlə bizim dildə danışmağa çalışır, səy edir.

YARPAQ qəzeti[redaktə | əsas redaktə]

YARPAQ qəzeti 2004-cü ildən etibarən Tehran və Təbrizdə çıxır. Yarpaq Azərbaycan mətbuat tarixində tam Azərbaycan türkcəsində çıxmış yeganə qəzetdir. Bundan öncə buraxılmış nəşr orqanları ümumiyyətlə Fars və Azərbaycan dillərində çıxırdı. Qəzet məzmun və dizayn baxımından Güney Azərbaycan mətbuat tarixində dönüş nöqtəsi olmuşdur.

“Yarpaq” qəzeti 2004-cü ilin ortalarından ardıcıl olaraq çıxmağa başladı. Bu, tam Azərbaycan dilində, 12 səhifədə, gözəl tərtibatla çıxan müstəqil qəzet idi. Qəzet Azərbaycanlılar, Qaşqaylar, Xorasan və Xələc türkləri yaşayan bölgələrdə yayılırdı. “Yarpağ”ın mərkəzi ofisi Tehranda yerləşirdi, amma onun materiallarının böyük bölümü Təbriz, Ərdəbil, Urmu və Bakıda hazırlanır, son məqamda İnternet vasitəsilə bir-birinə calanırdı. Qəzetdə ümumiyyətlə, Azərbaycan mədəniyyəti, dili və Azərbaycan türkcəsinin tədrisi və təbliği ilə məşğul olan dərnəklər 4 səhifədə işıqlandırılırdı. Bir səhifə şeirə, bir səhifə isə bədii nəsrə ayrılırdı. Bir səhifəlik satira, yumor və karikatura gedir, bir səhifədə isə türk dünyasına aid müəyyən müəyyən mövzu ayrı-ayrı bucaqdan araşdırılır. Tam 4 səhifədə isə humanitar elmlər, fəlsəfə və tənqidə yer verilirdi.

Qəzet 2011-ci ildə İran dövlətinin əmri ilə bağlandı.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]