Eyxler dağlaləsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Eyxler dağlaləsi
P1240511 Paris V Jardin des plantes tulipa eichleri rwk.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:Birləpəlilər
Yarımsinif:Liliid
Sıra:Zanbaqçiçəklilər
Fəsilə:Zanbaqkimilər
Cins:Dağlaləsi
Növ: Eyxler dağlaləsi
Elmi adı
Tulipa eichleri
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
IPNI  ???

Eyxler dağlaləsi (lat. Tulipa eichleri) — zanbaqkimilər -( Lilicaeae Juss.) fəsiləsinin dağlaləsi cinsinə aid bitki növü.

Şərqi Zaqafqaziyanın nadir endemik növüdür.[1] [2]Qazax (Ceyrançöl, Molladağ ətrafında), Şamaxı (Xilmilli, Təklə, Bəklə, Mirzəbaba kəndləri ətrafında) rayonları, bozqır yaylası, Samur-Dəvəçi ovalığıAlazan-Əyriçay ovalığında yayılmış, Azərbaycandan kənarda isə İranda yayılması güman edilir. Quru, otlu yamaclarda bitir. Seyrək rast gəlir.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU A2c+3c.

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanağı 2-3 sm diametrdə, dərivari, qara, qonur qınla örtülmüşdür. Gövdə 30-40 sm-ə qədər hündürlükdədir. Yarpaqlar çox və ya az dərəcədə əyilmiş, göyümtül, tədricən yuxarıdan quruyan, uzunsov-neştərşəkilli, aşağıdakı adi, xətvari, enli-neştərvari, yuxarısı dar-neştərvaridir. Çiçəkləri təkdir, çiçəkyanlıqlarının yarpaqcıqları parlaq-qırmızı, 2,5-5 sm uzunluğundadır. Erkəkciyi nəzərəçarpacaq dərəcədə çiçəkyanlığından qısadır; tozcuğu sarı və ya bənövşəyi, sapa bərabər və ya uzundur. Qutucuq 1,5-3 sm uzunluğundadır [3]

Bioloji, ekoloji, fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Ovalıqdan aşağı dağ qurşağına qədər, daşlı-çınqıllı, quru-otlu yamaclarda və əkinlərdə bitir. Çiçəkləməsi aprel, meyvələməsi may ayına təsadüf edir. Çoxalması soğanaq və toxumladır. Mezokserofitdir . Dərmanbəzək bitkisidir [4].

Poçt markası (1993).

Ehtiyatının dəyişilmə səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Ot çalınması və mal-qara otarılması.

Becərilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir.

Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizəsi üşün xüsusı tədbirlər hazırlanmamışdır.Ceyrançöl və Qazangöl ərazilərində mütəmadi  monitorinqlərin aparılması təklif olunur.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Samur-Dəvəçi ovalığl, Qobustan, Kür-Araz ovalığı, Bozqır yaylası, Böyük Qafqazın Şərq hissəsi (Şamaxı rayonu), Naxçıvan (Ordubad rayonu, Nüsnüs kəndi)

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://redbook.az/?options=project&id=Eyxler%20t%C3%BClpan%C4%B1
  2. Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  3. . Ахундов Г.Ф., 1952
  4. . Ибадлы О.В., 2005 Mehdiyeva N.P., 2011.