Fələstin coğrafiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sahəsi və sərhədləri[redaktə | əsas redaktə]

Fələstin Aralıq dənizi hövzəsinin şərqində yerləşir.[1] Sahəsi iki ayrıca hissədən ibarətdir: İordaniya çayının Qərb sahili (ərazisi 5,9 min kv.km). Qəzza sektoru [sahəsi 0,4 min kv.km] və Şərqi Qüds. Qərb sahili adlanan ərazidə Yerixon, Nablus, Ramallah və Xevron şəhərləri yerləşir. Bu hissə üç tərəfdən: şimalda, qərbdə və cənubda İsraillə həmsərhəddir (sərhədin uzunluğu - 307 km), şərqdə isə İordaniya ilə qonşuluqdadır. (sərhədin uzunluğu 97 km).

Qəzza sektoru qərb tərəfdən Aralıq dənizi sularına qovuşur. (sahil zolağının uzunluğu – 40 km), cənubdan Misirlə həmsərhəddir. (sərhədin uzunluğu – 11 km), şərqdə isə İsraillə qonşuluqdadır. (sərhədin uzunluğu 51 km).

Coğrafi əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

İordan çayı

2005-ci ilin ortalarına olan məlumatlara görə İordan çayının Qərb sahili ərazisində 2,5 mln nəfər yerli əhali yaşayırdı. Bundan əlavə Qərb sahildə təqribən 200 min, Şərqi Qüdsdə isə 190 minə yaxın israilli məskunlaşmışdır. Qəzza sektorunda 2005-ci ildə 1,4 mln. nəfər yerli sakin və 5 mindən çox İsrail vətəndaşları məskunlaşmışdır. 2005-ci ilin avqust ayından İsrail hökuməti Qəzza zolağına köçürülənləri evakuasiya etməyə və qərb sahildən bir neçə yəhudi məskənlərini boşaltmağa başladı.[2]

Fələstin Muxtariyyətində yaşayan fələstinli ərəblərin sayı təqribən 4,0 mln nəfərə yaxındır. Rəsmi dil – ərəb dilidir. İslam dini üstünlük təşkil edir. (sünni və şiyələrin sayı təxminən bərabərdir). Bundan başqa 400 min nəfərə yaxın fələstin ərəbi qaçqın kimi başqa ölkələrdə (İordaniya, Suriya, Livan, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və s.) yaşayır. Ötən əsrin 90-cı illərində əhalinin artım tempi 4,0 faizə yaxın olmuşdur. Sonrakı illərdə bu 3,0 faizə qədər enmişdir. Fələstin ərəblərinin təhsil səviyyəsi xeyli yüksəkdir. Ali təhsilli şəxslərin payı çoxluq təşkil edir.[3]

Hər iki hissədə əhalinin əsas hissəsi fələstin ərəbləridir. Yəhudilər Qərb sahildə əhalinin 17 və Qəzza sektorunda təqribən 1 faizini təşkil edirlər. Qərb sahilində məskunlaşan əhalinin 8 faizi, Qəzzada isə təqribən 1 faizi xristianlardır. Əhali ərəb və ivrit dillərində danışır, ingilis dili də geniş yayılmışdır.[4]

İsraillə Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) arasında bağlanmış (1993-98-ci illərdə) bir sıra sazişlərə müvafiq olaraq[5]. Fələstin ərəblərinə müvəqqəti özünüidarə statusu verilmişdir, əslində statusun son taleyi İsrail və Fələstin tərəfləri arasındakı birbaşa danışıqlar nəticəsində formalaşmalıdır.[6][7]

1994-cü ildən qüvvədə olan muxtariyyət rejimi çərçivəsində Fələstin hakimiyyət orqanları formalaşmışdır. Onlara Qərb sahildə və Qəzza sektorunda idarəetmə funksiyaları tədricən verilir. 2002-ci ildən Fələstində faktiki olaraq Prezident Respublikası rejimi fəaliyyət göstərir.

Fələstin Muxtariyyətinin rəhbəri əhali tərəfindən birbaşa seçkilərdə müəyyənləşdirilən Prezidentdir. O, həm də Muxtariyyətin silahlı qüvvələrinin baş komandanıdır. 1994-2004-cü illərdə bu vəzifəni Yasir Arafat tutmuş[8]., 2005- ci ilin yanvarında isə Mahmud Abbas prezident seçilmişdir.

Fələstinin relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Təbii ehtiyatları[redaktə | əsas redaktə]

İqlimi və hidroqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Torpaq, bitki örtüyü[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Soltanova H.B., Məmmədov C.A. Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin iqtisadi və sosial coğrafiyası (dərslik). Bakı , Bakı Universiteti, 2008.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Иерусалим и Палестина в русской литературе,". С.Пономарёв. С.-Петербург, Типография Императорской Академии Наук, 1877 г.
  2. Мартин Шерман Палестинцы: ни нации, ни общности, ни отечества…, Jerusalem Post
  3. http://humanities.edu.ru/db/msg/33501 Проблема гражданства и правовое положение палестинцев
  4. "Palestine."Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.
  5. Марк Хрусталев БЛИЖНЕВОСТОЧНЫЙ КОНФЛИКТ: ДИНАМИКА И ПЕРСПЕКТИВЫ «Международные процессы», Том 9, № 2(26). Май-август 2011
  6. Palestine Liberation Organization (PLO) britannica.com
  7. The Palestinian National Charter: Resolutions of the Palestine National Council July 1-17, 1968 Проект «Авалон»
  8. Ясер Арафат — биография в крови

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]