Fələstin coğrafiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sahəsi və sərhədləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fələstin Aralıq dənizi hövzəsinin şərqində yerləşir.[1] Sahəsi iki ayrıca hissədən ibarətdir: İordaniya çayının Qərb sahili (ərazisi 5,9 min kv.km). Qəzzə zolağı [sahəsi 0,4 min kv.km] və Şərqi Qüds. Qərb sahili adlanan ərazidə Yerixon, Nablus, Ramallah və Xevron şəhərləri yerləşir. Bu hissə üç tərəfdən: şimalda, qərbdə və cənubda İsraillə həmsərhəddir (sərhədin uzunluğu - 307 km), şərqdə isə İordaniya ilə qonşuluqdadır. (sərhədin uzunluğu 97 km).

Qəzzə sektoru qərb tərəfdən Aralıq dənizi sularına qovuşur. (sahil zolağının uzunluğu – 40 km), cənubdan Misirlə həmsərhəddir. (sərhədin uzunluğu – 11 km), şərqdə isə İsraillə qonşuluqdadır. (sərhədin uzunluğu 51 km).

Coğrafi əhalisi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İordan çayı

2005-ci ilin ortalarına olan məlumatlara görə İordan çayının Qərb sahili ərazisində 2,5 mln nəfər yerli əhali yaşayırdı. Bundan əlavə Qərb sahildə təqribən 200 min, Şərqi Qüdsdə isə 190 minə yaxın israilli məskunlaşmışdır. Qəzzə zolağında 2005-ci ildə 1,4 mln. nəfər yerli sakin və 5 mindən çox İsrail vətəndaşları məskunlaşmışdır. 2005-ci ilin avqust ayından İsrail hökuməti Qəzzə zolağına köçürülənləri evakuasiya etməyə və qərb sahildən bir neçə yəhudi məskənlərini boşaltmağa başladı.[2]

Fələstin Muxtariyyətində yaşayan fələstinli ərəblərin sayı təqribən 4,0 mln nəfərə yaxındır. Rəsmi dil – ərəb dilidir. İslam dini üstünlük təşkil edir. (sünni və şiyələrin sayı təxminən bərabərdir). Bundan başqa 400 min nəfərə yaxın fələstin ərəbi qaçqın kimi başqa ölkələrdə (İordaniya, Suriya, Livan, Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və s.) yaşayır. Ötən əsrin 90-cı illərində əhalinin artım tempi 4,0 faizə yaxın olmuşdur. Sonrakı illərdə bu 3,0 faizə qədər enmişdir. Fələstin ərəblərinin təhsil səviyyəsi xeyli yüksəkdir. Ali təhsilli şəxslərin payı çoxluq təşkil edir.[3]

Hər iki hissədə əhalinin əsas hissəsi fələstin ərəbləridir. Yəhudilər Qərb sahildə əhalinin 17 və Qəzzə sektorunda təqribən 1 faizini təşkil edirlər. Qərb sahilində məskunlaşan əhalinin 8 faizi, Qəzzədə isə təqribən 1 faizi xristianlardır. Əhali ərəb və ivrit dillərində danışır, ingilis dili də geniş yayılmışdır.[4]

İsraillə Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) arasında bağlanmış (1993-98-ci illərdə) bir sıra sazişlərə müvafiq olaraq[5]. Fələstin ərəblərinə müvəqqəti özünüidarə statusu verilmişdir, əslində statusun son taleyi İsrail və Fələstin tərəfləri arasındakı birbaşa danışıqlar nəticəsində formalaşmalıdır.[6][7]

1994-cü ildən qüvvədə olan muxtariyyət rejimi çərçivəsində Fələstin hakimiyyət orqanları formalaşmışdır. Onlara Qərb sahildə və Qəzzə sektorunda idarəetmə funksiyaları tədricən verilir. 2002-ci ildən Fələstində faktiki olaraq Prezident Respublikası rejimi fəaliyyət göstərir.

Fələstin Muxtariyyətinin rəhbəri əhali tərəfindən birbaşa seçkilərdə müəyyənləşdirilən Prezidentdir. O, həm də Muxtariyyətin silahlı qüvvələrinin baş komandanıdır. 1994-2004-cü illərdə bu vəzifəni Yasir Arafat tutmuş[8]., 2005- ci ilin yanvarında isə Mahmud Abbas prezident seçilmişdir.

Fələstinin relyefi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təbii ehtiyatları[redaktə | mənbəni redaktə et]

İqlimi və hidroqrafiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Torpaq, bitki örtüyü[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ədəbiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Soltanova H.B., Məmmədov C.A. Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin iqtisadi və sosial coğrafiyası (dərslik). Bakı , Bakı Universiteti, 2008.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Иерусалим и Палестина в русской литературе,". С.Пономарёв. С.-Петербург, Типография Императорской Академии Наук, 1877 г.
  2. Мартин Шерман Палестинцы: ни нации, ни общности, ни отечества… Arxivləşdirilib 2014-04-19 at the Wayback Machine, Jerusalem Post
  3. http://humanities.edu.ru/db/msg/33501 Arxivləşdirilib 2008-10-21 at the Wayback Machine Проблема гражданства и правовое положение палестинцев
  4. "Palestine."Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.
  5. Марк Хрусталев БЛИЖНЕВОСТОЧНЫЙ КОНФЛИКТ: ДИНАМИКА И ПЕРСПЕКТИВЫ Arxivləşdirilib 2010-10-18 at the Wayback Machine «Международные процессы», Том 9, № 2(26). Май-август 2011
  6. Palestine Liberation Organization (PLO) Arxivləşdirilib 2011-10-10 at the Wayback Machine britannica.com
  7. The Palestinian National Charter: Resolutions of the Palestine National Council July 1-17, 1968 Arxivləşdirilib 2011-09-02 at the Wayback Machine Проект «Авалон»
  8. "Ясер Арафат — биография в крови". 2005-08-24 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-11-07.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]