Fermentasiya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Fermentasiya prosesi: karbon qazı köpük yaradır

Fermentasiyafermentlərin hərəkəti nəticəsində orqanik substratlarda kimyavi dəyişikləri yaradan proses. Fermentasiya haqqında elm zimologiya adlanır.

İnsanslar fermentasiyanı yemək və içki hazırlamaq üçün neolitdən bəri iştədir. Məsələn süd türşusunu yaradan fermentasiya prosesi xiyar turşusu, kombuça, kimçi, qatıqyoqurt kimi məhsulların hazırlamasında işlənilir. Alkoqolu yaradan fermentasiya isə şərabpivə kimi içkilərin hazırlaması ilə nəticələnir.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Fermentasiya olunmuş məhsullar, özəlliklə içkilər neolit dövründən bəri istifadə olunurdu. Ən erkən nümunüləri Çinin Tsiahu bölgəsində aşkar olunub və e.ə. 7000-6600 dövrünə aiddir.[1]

1837-ci ildə Şarl Kanyar De Latur, Şvann Teodor və Fridrix Kützing bir-biridən müstəqil şəkildə çap etdikləri işlərində mikroskopik arşaşdırmalarının maya göbələyinin calama yolu ilə çoxalan, yaşayan orqanizm olduğunu götərdiklərindən yazıblar.[2][3]:6 1850-ci və 1860-cı illərində Lui Paster Şvannın eksperimentlərini təkrar edib, fermentasiyanın yaşayan orqanizmlərin başladığı prosesi olduğunu göstərib.[4][3]:6

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. McGovern, P. E.; Zhang, J.; Tang, J.; Zhang, Z.; Hall, G. R.; Moreau, R. A.; Nunez, A.; Butrym, E. D.; Richards, M. P.; Wang, C. -S.; Cheng, G.; Zhao, Z.; Wang, C. "Fermented beverages of pre- and proto-historic China". Proceedings of the National Academy of Sciences. 101 (51). 2004: 17593–17598. Bibcode:2004PNAS..10117593M. doi:10.1073/pnas.0407921102. PMC 539767. PMID 15590771.
  2. Shurtleff, William; Aoyagi, Akiko. "A Brief History of Fermentation, East and West". Soyinfo Center. Soyfoods Center, Lafayette, California. 7 June 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2018.
  3. 1 2 Lengeler, Joseph W.; Drews, Gerhart; Schlegel, Hans Günter, eds.Biology of the prokaryotes. Stuttgart: Thieme [u.a.] 1999. ISBN 9783131084118.
  4. A dictionary of applied chemistry, Volume 3. Thorpe, Sir Thomas Edward. Longmans, Green and Co., 1922. p.159