Fransa dilləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Fransa bir çox dildən istifadə edir. Eyni zamanda, fransız dili ən çox yayılmış və yeganə rəsmi dildir. Fransanın digər dilləri regional dillərə və mühacirlərin dillərinə bölünür.

Status[redaktə | əsas redaktə]

Fransa Respublikasının rəsmi dili fransız dilidir (Fransa konstitusiyasının 2-ci maddəsinə əsasən) və hökumət qanunla ilk növbədə fransız dilindən istifadə etməyə borcludur. Bundan əlavə, hökumət kommersiya elanları və reklamlarının fransız dilində olmasını tələb edir (baxmayaraq ki, bununla yanaşı digər dillərin istifadəsini qadağan etmir), lakin fransız dilinin qeyri-kommersiya nəşrlərində istifadəsini tələb etmir.

1999-cu ildə Bernard Çerkvilini tərəfindən hökumət üçün yazılmış bir hesabatda regional və ya azlıq dilləri üçün Avropa Xartiyası təsdiqlənərsə rəsmi tanınmasına güvənə bilən 75 dil qeyd edilmişdir. Bunlardan 24-ü Fransanın Avropa hissəsinin yerli əhalisinin dilləri, qalanları isə mühacirlərin dilləridir.

Təsdiq Fransız Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən fransız dilinin konstitusiya ilə müəyyən edilmiş statusunun əksinə olaraq bloklandığına baxmayaraq, hökumət regional və azlıqların dillərini məhdud dərəcədə (onlara rəsmi status verilmədən) tanıyır. Bundan əlavə, Fransız Dili Baş Direktorluğu (Délégation générale à la langue française) Fransız Dili və Fransız Dilləri Baş Direktorluğu olaraq dəyişdirildi (Délégation générale à la langue française et aux langues de France) və onun funksiyaları da vəziyyət və monitorinqi əhatə etmişdir Fransa dillərini öyrənmək. Beləliklə, "Fransa dilləri" anlayışı (langues de France) tanınmağa başladı və administrasiyada istifadə olunmağa başlandı, lakin onlardan heç biri hələ rəsmi status almadı.

Bəzi bölgə dillərinə "patois" deyilir (Fransızca patois təxminən "dialekt, jargon" deməkdir), lakin bu ad alçaq hesab olunur. Patois ümumiyyətlə demək olar ki, heç bir yazılı ənənə olmayan, sintaktik cəhətdən inkişaf etməmiş və ya sosial "aşağı siniflər" tərəfindən istifadə olunan deyimlərə deyilir. Məsələn, Francocentric qavrayış, oksitan dilində yazının fransız dilindən daha əvvəl meydana gəldiyini və ədəbiyyatın bir minilliklər boyu mövcud olduğunu və bir çox şeylər arasında Nobel mükafatçısı tərəfindən təqdim olunduğunu nəzərə almır (Frederik Mistral, 1904).

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

2001-ci ilin aprel ayında Fransanın Təhsil Naziri Jak Lang, Fransadakı regional dillərin iki əsrdən çox müddətə depresiyaya uğradığını rəsmi olaraq tanıdı və Fransız məktəblərində ikitərəfli təhsilin icazə verildiyini bildirdi. Ancaq bu tədbir həm tərəfdarları, həm də müxalifləri qarşıladı[1].

Statistika[redaktə | əsas redaktə]

1999-cu il əhalinin siyahıyaalınması zamanı Fransa Milli Statistika və İqtisadi Tədqiqatlar İnstitutu, Fransanın Avropa hissəsindəki 380.000 yetkin şəxsdən ailə vəziyyətləri ilə bağlı seçki yolu ilə sorğu keçirdi. Suallardan biri valideynlərin 5 yaşına çatmamışdan əvvəl respondentlərlə hansı dildə danışması idi. Bu, Fransada fərqli dillərdə danışanların sayına dair ilk ciddi araşdırma idi. Nəticələr Enquête familiale, Insee, 1999-da dərc edilmişdir (cədvələ bax)[2].

Yer Dil Ana dili
(min yetkinlərdə)
Yetkin əhalinin faizi
1 Fransız 39 360 86 %
2 Alman dilialman dialekti
(elzas dialekti, lotarinq-frank dili, və s.)
970
(bunlardan elzas: 660;
ədəbi alman: 210;
lotarinq-frank: 100)
2,12 %
(bunlardan elzas: 1,44 %;
ədəbi alman: 0,46 %;
lotarinq-frank: 0,22 %)
3 ərəb
(xüsusən məğrib dialekti)
940 2,05 %
4 Oksitan dili
(langendok, qaskon dili, provans dili və başqaları.)
610
(başqa 1060 nəfər isə biraz dil bilirdi)
1,33 %
(başqa 2.32% -i bir qədər tanışdır)
5 Portuqal 580 1,27 %
6 Oyl dili
(pikard, qallo, puatven-sentojon dili və başqaları.)
570
(təxminən 850 nəfər bir qədər tanışdır)
1,25 %
(təxminən 1.86% -i bir qədər tanışdır)
7 İtaliyan dili (həmçinin dialektlər) 540 1,19 %
8 İspan dili 485 1,06 %
9 Breton 280
(təxminən 405-i bir qədər tanışdır)
0,61 %
(təxminən 0,87% -i bir qədər tanışdır)
10 400-ə yaxın başqa dildə
(polşa, berber dili, şərqi-asiya dilləri, katalan, frankoprovansal, korsika, bask və başqaları)
2350
(bunlardan ingilis: 115)
5,12 %
(bunlardan ingilis: 0,25 % ümumi yetkin əhali)
Cəmi' 45 762
(46 680)
102 %
(2 % iki doğma dildə (fransız da daxil olmaqla) populyasiyalar iki dəfə sayılır)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]