Frayberqin azərbaycanlı tələbələri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Frayberqin azərbaycanlı tələbələriAlmaniyanın Saksoniya əyalətində yerləşən Frayberq şəhərində ali təhsil almış azərbaycanlılar.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanlı tələbələrin Frayberqə ilk gəlişi 1899-1900-cü illərə təsadüf edir. XX əsrin əvvəlində Frayberqdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin gəlişini iki pilləyə bölmək olar:

1918-ci ilə qədər[redaktə | əsas redaktə]

Bu ərəfədə Rusiya İmperiyasının əsarətində olan Azərbaycandan Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasına oxumağa gəlmiş 16 tələbədən yalnız üçünün azərbaycanlı mənşəli olması sənədlərdən aydın görünür. Yerdə qalan 13 nəfəri isə erməni və müxtəlif millətlərdən olmuşlar. Azərbaycanlı tələbələr bunlardır:

Behbud xan Cavanşir[redaktə | əsas redaktə]

İlk gələn azərbaycanlı tələbə Cavanşir Behbud-Ağa olmuşdur. Onun atası Azad-Ağa ehtimallara görə leytenant olaraq Qafqaz ordusunda xidmət etmişdir. Əldə olunan məlumatlara görə C.Behbud-Aga Tiflisdə orta məktəbi bitirmişdir. Almaniyaya isə 1899-cu ilin oktyabr ayında gəlmiş və "Königliche Bergakademie zu Freiberg" – indiki Frayberq Texniki Universitetinə daxil olmuşdur. O, burada ilk azərbaycanlı tələbə olaraq 4380 nömrəli tələbə bileti ilə qeydiyyata düşmüşdür. Təhsilini 22 dekabr 1903-cü ildə (Diplom: Dağ-Mədən mühəndisi) mühəndis ixtisası üzrə "yaxşı" qiyməti ilə başa vurmuşdur.

Sərvər-Bəy Atabəyov-Koblianski[redaktə | əsas redaktə]

Sərvər-Bəy Atabəyov-Koblianski (25 iyul 1886-cı ildə Axalsixedə, Gürcüstan anadan olmuşdur) ikinci tələbə olaraq 5070 nömrəli tələbə bileti ilə 1-22 may 1906-cı ildə Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasında – indiki Frayberq Texniki Universitetində qeydiyyata alınmışdır. Sənədlərində valideynlərindən təkcə anası xanım Sinaidənin (Xan nəslindəndir) adı hallanır. Sərvər-Bəy orta məktəbi Tiflisdə bitirmiş və sonralar Sankt-Peterburqdaki Texniki İnstitutda təhsil almışdır. Daha sonra isə o, təhsilini Frayberqdə davam etdirmiş və iki ixtisas üzrə başa vurmuşdur. Birinci diplomu Markşayder (Geodeziya) üzrə olub 17 dekabr 1908-ci ildə, ikincisi isə "dağ-mədən mühəndisliyi" üzrə olub və ona 22 dekabr 1908-ci ildə verilmişdir. Hər iki diplomun qiymətləri "yaxşı" olmuşdur.

İvan Mərdanov[redaktə | əsas redaktə]

Üçüncü tələbə isə İvan Mərdanov 8 oktyabr 1909-cu ildə 5594 nömrəli tələbə bileti ilə qeydiyyata düşmüşdür. O, 13 iyun 1891-ci ildə Tiflisdə anadan olmuşdur. Sənədləri arasında Tiflisdə notarius tərəfindən təsdiq edilmiş maliyyə öhdəçiliyi haqqında kağız onun kökü haqqında qısa da olsa məlumat almağa imkan verir. Sənəddə deyilir (olduğu kimi):

"Mən təsdiq edirəm ki, oğlum İvan Mərdanov (13 iyun 1891, Tiflis) mənim şəxsi istəyimlə Frayberq Texniki Universitetinə gəbul olmuşdur. Oğlumun bütün təhsil xərclərini öz üzərimə götürdüyümü şəxsi imzamla təsdiq edirəm. İmza: Tiflis, 9 sentyabr 1909-cu il, General-Mayor Mərdanovun dul xanımı Anna Mərdanova (anası)".

Bu sənəd həmin vaxt Drezden Natariusunda Nr.993 ilə 9 oktyabr 1909-cu ildə N.İ.Smirnov adlı notarius işçisi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınmışdır. İkinci bir sənəd isə onun Nafta İtehsalat Müəssisəsindəki praktiki fəaliyyəti ilə bağlıdır. Mətndə deyilir:

"Cənab İvan Mərdanov Frayberq Akademiyasının Tələbəsi. Bununla təsdiqləyirik ki, siz həqiqətən də bizim Bibi-Heybətdə olan Nafta qazıntısında, İş nömrə 45, 21 iyuldan 23 sentyabra (1911) qədər 52 iş günü müddətində praktika keçmisiniz. Nafta Production Müəssisəsi "G.M Sianovun Oğullari Bakı filialı". Praktika Rəhbəri: M Nəzərov"

Bu sənəd Bakıdakı TONELİS poçtu vasitəsilə göndərilmiş və 29 noyabr 1912-ci ildə qəbul edilmişdir. Sonralar o, universiteti məcburən tərk etmişdir. Səbəb kimi (8 sentyabr 1914) Rusiya ilə olan müharibə göstərilmişdir.

1918-ci ildən sonra[redaktə | əsas redaktə]

Ən çox tələbə isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmində (1918-1920) olmuşdur. Belə ki, 1919-1920-ci illərdə universitetə 8 tələbə qeydiyyata düşmüşdür. Arxiv sənədlərindən o da məlum olur ki, bu tələbələr Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Avropaya stipendiya ilə göndərdiyi 100 tələbənin içərisində olmuşlar. Bunlar aşağıdakılardan ibarətdir:

  • 6212 nömrəli tələbə bileti ilə qeydiyyata düşmüş Səməndər, Axund-Siaki oğlu olmuşdur. O, 1898-ci ildə Quba rayonunda anadan olmuşdur. Dini əqidəsi "Məhəmmədi" olaraq göstərilmişdir ki, bu da İslam dininin daşıyıcı deməkdir. Orta məktəbi Bakıda bitirmişdir. Ailəsindən isə qardaşının adını öz tərcümeyi halında Ağa-Şərif Axund Siaki-Oğlunu (Bakı) qeyd etmişdir. Tərcümeyi halı 24.03.1920-ci ildə Nr.410 ilə universitetin arxivinə verilmişdir. 24.03.1920-ci ildə onun universitetə daxil olmag haqqında yazılmış ərizəsinə baxilmiş və 12.04.1920-ci ildə universitetin rektoru tərəfindən gəbul ərizəsi təsdiqlənmişdir. Sonra bu ərizə 26.04.1920-ci il tarixdə rektor tərəfindən möhürlənərək universitetin arxivinə verilmişdir. 24.04.1924-cü ildə Dağ-Mədən Mühəndisi ixtisasından diplom imtahanı verərək Diplom-Mühəndis dərəcəəsini almışdır. Diplomun qeydiyyat nömrəsi: Nr.1726g Ak.Reg.
  • 6213 nömrəli tələbə bileti ilə qeydiyyata düşmüş Əşrəf Əliyev Şuşa şəhərində 04.05.1900-cu ildə anadan olmuşdur.Təhsil aldığı yer kimi Şimalı Qafqazdakı Gimnaziyanı yazmışdır. Öz tərcümeyi halı(Tərcüməsi): "Mən, Əşrəf Əliyev 04.05.1900-cü ildə Şuşada anadan olmuşam. 1919-cu ildə Vladiqafqaz (Şimalı Qafqaz) Gimnaziyasını bitirmişəm. 1919-cu ildə 1 semestr Rostov Universitetində "Tibb" ixtisası üzrə oxumuşam. 1920-ci ildə ADR-in təqaüdü əsasında Almaniyaya təhsil almag üçün göndərilmişəm. 10.4.1920-ci ildə Frayberq Texniki Universitetinə daxil olmuşam və indiyə kimi də təhsilimi davam etdirirəm. Mən diplom imtahanlarımın hamısını (1922-23) müvəffəqiyyətlə vermişəm. Mən praktikamı 345 iş növbəsində (345 Schichten) yerinə yetirmişəm.
Diqqətinizə görə təşəkkürlər.
Alieff (şəxsi imzası belə olmuşdur.
Frayberq, 17.04.1924''"
Bu tərcümeyi halını o iki dəfə qələmə almışdır. Onun 20.9.1924-cü ildə yazdığı daha bir məktubunda isə ADR-ın süqutundan sonra bu tələbənin qarşılaşdığı maddi problemi təsvir edilir. Bu məktubunda o, dövlətdən heç bir yardım almadığını və bu səbəbdən işləyib təhsili üçün pul artırmalı olduğunu qeyd etmişdir. Ona görə də, imtahanlarını növbəti semestr verə biləcəyini yazır. Bunun üçün o Rektordan icazə almışdır. Sonralar Əşrəf Əliyev 30.1.1925-ci ildə Geodeziya ixtisasını bitirərək Diplom-Mühəndis dərəcəsinə yiyələnmişdir.
  • Cavad Əlimuradov iyul ayı 1898-ci ildə Eliasbetol quberniyasının Karjaqin dairəsinin Karqan kəndində anadn olmuşdur. O, 5.9.1909-cu ildə Bakıda İİ uşaq gimnaziyasına daxil olmuş, buranı 7.04.1918-ci ildə bitirmişdir. Cavad bəy 1920-ci ildə dövlət hesabına Frayberq Dağ Mədən akademiyasına təhsil almağa göndərilir. Bu Xalq maarifçilik nazirliyinin 13 yanvar 1920-ci ildə 556 nömrəli verdiyi sənədlə təsdiq olunmuşdur. 21 mart 1923-ci il tarixli Frayberq ali məktəbinin verdiyi səsəndlə onun burada 9 semestrlik ilkin təhsil pillənisini Dağ-mədən mühəndisi ixtisası üzrə uğurla başa vurduğu təsdiqlənir. Təslinin 19 dekabr 1924-cü ildə uğurla başa vuraraq Dağ mühəndisi üzrə diplom almışdır.
  • Rza-qulu Həsən 8 mart 1895-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 17 aprel 1920-ci ildə 533 nömrəli aktla Frayberq Dağ-Mədən ali məktəbinə qəbul edilmişdir. Təhsilini burada 19 dekabr 1924-cü ildə başa vuraraq Dağ mühəndisi diplomunu əldə etmişdir.
  • Səməndər Axund-Şəki oğlu 1898-ci ildə Qubada anadan olmuşdur. Sənədlərindən Bakıda orta məktəbi bitirdiyi bildirilir. O 1920-ci ildə Frayberq Dağ-mədən akademiyasına təhsil almağa göndərilir. 24 oktyabr 1924-cü ildə ali təhsilini burada başa vuraraq Dağ-mədən mühəndisi üzrə diölom almışdır. Tərcümeyi halı haqqında arxiv sənədlərində əlavə məlumata rast gəlinmir.
  • Sadıxov (Sadıx) Mir-Sadıx Seyid-Kamil oğlu 4 yanvar 1897-ci ildə Bakıda anadan olmuşdur. 7 yaşında ilk dəfə olaraq xalq məktəbinə getmi, 1906-cı ildə təhsilini orta məktəbdə davam etdirmişdir. 1916-cı ildə məktəbi başa vuraraq kamal atesttatı almışdır. Orta məktəbi bitirdikdən sonra o Moskva ticarət ali məktəbinin texnika bölümünə daxil olur. Moskvada 1 il oxuduqdan sonra ( 1917) Mir-Sadıx Rusiyada baş verən inqilaba görə təhsilini yarımçıq qoyaraq Bakıya dönür. Azərbaycan iş nazirliyində idarəçi kimi çalışır.1920-ci ildə Azərbaycan Demoratik Respublikasının Avropaya ali təhsil alamq üçün dövlət stipendiyası ilə göndərdiyi 100 nəfərin daxilində mir-Sadıx Almaniyaya gəlir. 1920-ci ildə ilk təhsilinə Darmstadta başalayan Mir-Sadıxov orada yalnız 1 semestr oxuyur. Sonra Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasına qəbul olunur (20 aprel 1920). 1925-ci ilin yay semestrində o Frayberqdə ali təhsilini başa vurur. 27 noyabr 1925-ci ildə Dağ mühəndisi üzrə diplom alır.
  • Surxay Şahsuvarov 19 iyul 1900-cü ildə Mimkəntdə anadan olmuşdur. Bakıda gimnaziyanı bitirmişdir. 15 aprel 1920-ci ildə Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasına qəbul olunmuşdur. 19 dekabr 1924-cü ildə bu ali məktəbi bitirərək Dağ mühəndisi üzrə diplomu almışdır. Arxiv sənədlərindən o da görünür ki, Azərbaycanda Sovet hökümətini qurulması ilə bağlı olaraq o stipedniyadan məhrum olmuş və böyük maliyyə problemləri ilə qarşılaşmışdır. O dəfələrlə Rektoratdan onun təhsillə bağlı rüsumlardan azad olunmasını yazılı şəkildə xahiş etmişdir. Bu çətinliklərə rəğmən Surxay ali təhsilini uğurla başa vurmuşdur.
  • Cəfər Qasımov 21 dekabr 1896-cı ildə Bakıda anadan olmuşdur. Bakıda orta məktəbi bitirdikdən sonra 1920-ci ildə Almaniyaya təhsil almağa göndərilir. İlkin olaraq Darmstad texniki ali məktəbində oxumağa başalyır. Sonra təhsilini Frayberq Dağ-mədən Akademiyasında davam etdirir. 27 noyabr 1925-ci ildə təhsilini Dağ-mədən mühəndisi kimi başa vuraraq Diplom-mühəndis dərəcəsinə layiq görülür.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Bu məqalədəki məlumatlar Frayberqdə təhsil alan azərbaycanlı tələbə Samir Abbasovun Universitetin arxivində apardığı araşdırmalar əsasında tərtib olunmuşdur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]