Göyçay rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Göyçay
A-Goycay.PNG
İqtisadi rayon Aran iqtisadi rayonu
Ərazi 739[1][2] km²
Əhali 115 800 nəfər
Əhali sıxlığı 156 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 23
Telefon kodu 994 20
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 2300
İcra başçısı Mübariz Ağayev
İnternet saytı goychay.az

Göyçay rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Göyçay şəhəridir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

"Göyçay" əsl türk mənşəli söz olub, sahilində yerləşdiyi Göyçay çayının adından götürülmüşdür. Çayın suyu həddindən artıq şəffaf olduğuna və göy (mavi) rənginə çaldığına görə belə adlandırılmışdır. Bəzi tarixi mənbələrə görə rayon əhalisi, əsasən, XV əsrdə Türkiyədən köçmüş Qaraman bəylərbəyliyinin əhalisi hesabına formalaşmışdır. Göyçay inzibati ərazi vahidi olaraq birinci Rusiya işğalı dövründə ( 1801-1920) Bakı quberniyasının qərbində yerləşən, quberniya ərazisinin çox böyük hıssəsini əhatə edən və quberniyaya daxil edilən, iki məntəqə, 62 kənd icmasından ibarət olan qəza mərkəzi idi. XIX əsrin 50-ci illərində Şamaxıda baş verən zəlzələdən zərər çəkən əhalinin bir hissəsi Göyçayın ərazisinə köçmüş və bununla da yaşayış məntəqəsi genişlənməyə başlanmışdır. Çar hökumətinin Qafqazda apardığı inzibati islahatlar çərçivəsində 1867-ci ilin dekabr ayında Bakı quberniyasının tərkibində Göyçay qəzası yaradıldı. Qəza mərkəzi olan Göyçay yaşayış məntəqəsi isə 1916-cı ildən şəhər adlandırılmışdır. 1918-ci ildə burada türk və erməni qoşunları arasında Göyçay döyüşü baş vermişdir. Azərbaycanın rayonlaşdırılması ilə əlaqədar 1930-cu il 8 avqustda Göyçay rayonu təşkil edilmişdir. Göyçay şəhərinin inkişafı da təxminən XX əsrin 30-cu illərindən başlamışdır.

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə göyçaylıar yaxından iştirak etmişlər. Qarabağın Ermənistan silahlı birləşmələrindən azad olunması uğrunda döyüşlərdə göyçaylılar 163 şəhid vermiş, 44 nəfər itkin düşmüş, 106 nəfər əlil olmuşdur.

Bəzi tarixi mənbələrinə görə rayon əhalisi, əsasən, XV əsrdə Türkiyədən köçürülmüş Qaraman bəylərbəyliyinin əhalisi hesabına formalaşmışdır. 1867-ci ildə yaradılmış Göyçay qəzası bakı quberniyasının tərkibində olmuş, 1929-cu ildə ləğv edilmişir. Çöyçay inzibati rayonu 08.08.1930-cu ildə təşkil olunmuşdur.

Coğrafi adının mənşəyi:[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay çayının adı yuxarı axınında suyunun göyümtül rəngə çalması ilə əlaqədardır. Çay suyunun duruluğuna, səma rəngini özündə əks etdirdiyinə görə belə adlandırılmışdır.

Coğrafi mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafi mövqeyi - Göyçay Azərbaycan Respublikasının tərkibində inzibati rayon-dur. Rayon respublikamızın mərkəzində Şirvan düzünün şimal hissəsində, Böyük Qafqaz dağlarının cənub ətəklərində yerləşir. Ryon ərazisi 40°20' ilə 40°50' şimal enlikəri və 47°40' ilə 48°10' şərq uzunluqları arasında yerləşir.

 Göyçay rayonun ərazisi 755,3 km²-dir. Əhalisinin sayı 118271 nəfərdir. (01.01.2017), o cümlədən şəhər əhalisi 32%, kənd əhalisi 68%-dir. İnzibati mərkəzi Göycay şəhəridir ( əhalisi 36,2 min nəfər -2013). Ryon ərazisi şimaldan cənuba təxminən 25 km, şərqdən qərbə isə 42 km məsafədə uzanır. Ryonun mərkəzi Göycay şəhəri Bakı-Qazax magistral yolunun 215 kilometirliyində, Ucar dəmir yol stansiyasının 17,5 km məsafəsindədir.

Göyçay rayonu Kür –Araz ovalığında, Aran iqtisadi rayonu tərkibində olmaqla, şimal-qərbdən İsmayıllı, cənub-şərqdən Kürdəmir, cənubdan Ucar və qərbdən Ağdaş inzibati rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonda 1 şəhər, 25 kənd ərazi dairəsi, 55 kənd yaşayış məntəqələri vardır. Əhalinin orta sıxlığı 157 nəfər/ km². Rayonun ən iri yaşayış məntəqələri Göycay şəhəri, Bığır, Ləkçılpaq, Qaraməryəm, Çərəkə, Çaxırlı, İncə və Qarabaqqal kəndləridir.

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay rayonu Azərbaycan Respublikasının mərkəzində, Şirvan düzünün şimal hissəsində Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində yerləşir. Rayon şimaldan cənuba təxminən 25 km, şərqdən qərbə isə 40 km uzanaraq 736 km² sahəni əhatə edir.

Rayon mərkəzi Göyçay şəhəri Bakı-Qazax magistral yolunun 216 kilometrliyində, Ucar dəmiryolu stansiyasından 18 kilometr məsafədə yerləşir. Göyçay rayonu şimal şərqdən İsmayıllı, cənub-şərqdən Kürdəmir, cənubdan Ucar və qərbdən Ağdaş rayonu ilə həmsərhəddir.

Rayon iki geoloji rayona – dağlıq və düzənliyə ayrılır. Dağlıq zonaya Bozdağ Qaraməryəm tirəsini, düzənliklərə isə rayonun qalan ərazisini aid etmək olar. Ərazi geoloji quruluşuna görə Kaynazoy erasının üçüncü dövrünə, düzənlik sahəsi isə həmin eranın IV dövrünə aiddir. Ərazisinin bəzi sahələri isə müasir çöküntülərlə örtülmüşdür. Ümumiyyətlə, rayon ərazisinin bütün səthini gil, gillicəli torpaqlar, bəzən qum kimi çöküntülər 10-15 santimetr qalınlığında qat kimi örtür.

Rayon ərazisindən Göyçay çayı və Yuxarı Şirvan kanalı keçir. Rayonun ərazisi tikinti sənayesində istifadə olunan təbii ehtiyatlarla zəngindir. Göyçay çayı dərəsinin və Cəyirli kəndinin yaxınlığında çay daşı, çınqıl, qum çıxarılır. Rayonun Qarabaqqal kəndinin ərazisində zəngin gil yataqları vardır ki, bundan da yüksək keyfiyyətli kərpic istehsal olunur.

Göyçay rayonunun səthi əsasən düzənlikdir və Şirvan düzünün şimal kənarındadır. Şimal sahələr alçaq dağlıqrelyefə malikdir. Acınohur alçaq dağlığına aid Xocaşen silsiləsinin cənub kənarı və Qaraməryəm tirəsi ( Qaraquş d.,437m) Göyçayın şimalını tutur. Neogen və əsasən Antropogen yaşlı çöküntülər yayılmışdır.

Təbiəti[redaktə | əsas redaktə]

Rayonun bitki örtüyündə çöl formasiyası geniş yer tutur. Dağlıq hissəsində kolluqlar vardır. Heyvanat aləmi o qədər də zəngin deyil.

İqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay rayonunun iqlimi yayı quru keçən mülayim-isti yarımsəhra və quru subtropik iqlim tipinə aiddir. Bu iqlim tipi zəif nəmliyi, mülayim qışı və isti-quru yayı ilə səciyyələnir. Rayon ərazisində illik yağıntının miqdarı 400-600 mm-dir.

Yayı quraq keçən yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir, qışı mülayim keçir. Yanvarın orta temperaturu 1,9°C, iyul 26,4 °C-dir. əsasən yazda və payızda düşür. Belə iqlimə quru subtropik iqlim də deyilir.

Landşaft müxtəlifliyi:[redaktə | əsas redaktə]

Yarımsəhra və quru çöl iqlimi şəraitində boz- çəmən, dağ boz-qəhvəyi, şabalıdı, açıq-şabalıdı v s. torpaqlar yayılmışdır. Bitki örtüyü, əasasən, efemerli-yovşanlı və yovşan-şoranotlu yarımsəhra, dağlıq-kserofit bitki qruplarından ibarətdir. Seyrək saqqızağac, ardıc meşələri, arid kolluqlar: nar, qaratikan, murdarça, yulğun vardır. Dağlıq və dağ ətəyi ərazilərdə təbii yolla bitən yemişan, əzgil, sumaq, cır nar, zoğal, kəklikotu üstündür. Rayonda vaxtilə təbii meşələr olmuşdur. Hazırda xeyli azalıb.

Göyçayda bir çox subtropik və texniki bitkilər əkilir. Rayonun cənubunda pambıq, çəltik, üzüm bağları üstünlük təşkil edir, yeni meyvə bağları salınır. Göyçay rayonu özünün narı, heyvası, xurması, alçası, gilası, innabı ilə fərqlənir. Göyçayı təbii gözəlliyi ilə tanıdan onun xan çinarlarıdır.

Heyvanlar aləmi bir o qədər də zəngin deyildir. Dağətəyi sahələrdə meşə dələsi, qaban, yenot, çaqqal, qırqovul, canavar, tülkü, dovşan, sərçə, qarğa, sağsağan, dağ göyərçini yayılmışdır.  Dağ ətəyi yarımsəhralarda və düzənliklərdə qumsiçanı, kaftar, kəklik, bəzgəq, qaz, qamış pişiyi, qırqovul, turac, dovdağ, ördək, leylək, vağlar, gürzə, koramal, su ilanı, kərtənkələ və tısbağa yaşayır. Türyançay qoruğunun bir hissəsi Göyçay rayonunun ərazisində yerləşir.

Çayları[redaktə | əsas redaktə]

Rayonun əsas çayı Göyçaydır (Kürün sol qolu). Qəbələ, İsmayıllı, Göyçay və Ucar rayonları ərazisindən axır. Uzunluğu 113 km, hövzəsinin sahəsi

1770  km²-dir. Başlanğıcını Böyük Qafqazın cənub yamacından (2980 m) alaraq Kürə tökülür. Axımı qar (12%), yağış (28%) və yeraltı (60%) sulardan əmələ gəlir. Çayın su sərfi 12,0 m3/san-dir. Çay Şirvan düzünə çıxdıqdan sonra bir sıra qollara ayrılır, gətirmə konusu yaradır və suvarma işlərinə sərf olunur. Göyçay şəhəri çayın suyu ilə təchiz olunur. Şilyan çayı rayondan keçərək Ucar rayonuna daxil olur. Arvan çayı yazda tez-tez daşqınlar yaradır. Çöyçay çayına bir sıra çaylar tökülür – Buqur, Keyniyaçay, Peşnaçay, Zaratçay, Qalacıq, Əyriçay, Vəndamçay, Qaraçay, Buynuzçay və s.

İri yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Rayonun tərkibinə 1 şəhər, 55 kənd daxildir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

2015-ci il iyul ayının 1-ə olan rəsmi məlumata görə, rayon ərazisində 116.1 min nəfər əhali yaşayır.

Etnik tərkib[redaktə | əsas redaktə]

Etnik
qrup
1939-cu il[3][4] 1959-cu il[5] 1970-ci il[6] 1979-cu il[7] 1999-cu il[8] 2009-cu il[9]
Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  % Əhali  %
azərbaycanlı 41 698 89.91% 43 486 93.31% 64 227 95.36% 74 071 96.70% 99 086 98.58% 108 512 99.54%
ləzgi 1 744 3.76% 1 181 2.53% 1 593 2.37% 1 435 1.87% 1 054 1.05% 396 0.36%
rus 1 777 3.83% 1 008 2.16% 720 1.07% 584 0.76% 189 0.19% 62 0.06%
axısqa türkü 11 0.02% ... ... ... ... ... ... 36 0.04% 18 0.02%
tatar 35 0.08% ... ... 56 0.08% 34 0.04% 28 0.03% 7 0.01%
ukraynalı 155 0.33% ... ... 32 0.05% 27 0.04% 58 0.06% 4 0.01%
əşkinazi yəhudi 460 0.99% 150 0.32% 249 0.37% 99 0.13% 22 0.02% ... ...
kürd ... ... ... ... 1 0.01% ... ... 6 0.01% ... ...
erməni 251 0.54% 297 0.64% 206 0.31% 192 0.25% 3 0.01% ... ...
avar 1 0.01% 1 0.01% 4 0.01% 26 0.03% 2 0.01% ... ...
gürcü 23 0.05% 10 0.02% 21 0.03% 20 0.03% 2 0.01% ... ...
dağ yəhudisi ... ... ... ... 17 0.03% 29 0.04% ... ... ... ...
udin ... ... ... ... 10 0.01% 3 0.01% ... ... ... ...
tat ... ... 7 0.02% 1 0.01% 1 0.01% ... ... ... ...
talış 21 0.05% 1 0.01% ... ... ... ... ... ... ... ...
alman 19 0.04% ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
digər 184 0.40% 461 0.99% 218 0.32% 80 0.10% 25 0.02% 19 0.02%
cəmi 46 379 100% 46 602 100% 67 355 100% 76 601 100% 100 511 100% 109 018 100%

Görkəmli şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rəsul Rza (1910-1981) — Azərbaycanın xalq şairi;
  2. Ənvər Məmmədxanlı (1913-1991) — Azərbaycanın xalq yazıçısı;
  3. Məmməd Quliyev (1936-2001) - görkəmli bəstəkar, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, əməkdar incəsənət xadimi;
  4. Vladimir Pletnyov(1946-1988) - Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, baletmeyster;
  5. Ağaqurban Əliyev(1911-1997) - görkəmli neftçi-geoloq, SSRİ-nin Fəxri neftçisi, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı, Respublikanın Əməkdar mühəndisi, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor;
  6. Nüsrət Xəlilov(1925 - 2012) — Azərbaycanın əməkdar geoloqu, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor;
  7. Əbdülhəmid Xəlilov (1911-1990)- geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor;
  8. Aleksandr Qriqoriyeviç Tumanov (1912-1984) - Sovet sənaye xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı;
  9. Sabir Əliyev – Nyu - York Elmlər Akademiyasının üzvü, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru;
  10. Rafiq Əzizov - Əməkdar İncəsənət Xadimi, İstanbul Yeditəpə Universitetinin professoru, Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının və YUNESKO Rəssamlar İttifaqının üzvü,sənətşünaslıq elmləri doktoru;
  11. Fərhad Hüseynov - Ankara Bilkent Universitetinin professoru;
  12. Kamal Soltanov - Hacıtəpə(Türkiyə) Universitetinin professoru, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru;
  13. Bəxtiyar Yaqubov (1941-2015) - İsrail Azərbaycanlıları Konqressinin vitse-prezidenti, Holon texnologiya Universitetinin (İsrail) professoru, texnika elmləri doktoru;
  14. Nailə Seyfullayeva - SSRİ Arxitektorlar İttifaqının və SSRİ Rəssamlar İttifaqının üzvü;
  15. İzmail Kaurbekoviç Xuzmiyev - Beynəlxalq Pedaqoji Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Rusiya Elektrotexnika elmləri Akademiyasının müxbir üzvü, Şimali Osetiya-Alaniya Respublikası yanacaq və energetika komitəsinin sədri, texnika elmləri doktoru, professor;
  16. Rauf Hüseynov - AMEA-nın müxbir üzvü, AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Riyazi fizika tənlikləri şöbəsinin müdiri,Fizika-riyaziyyat elmlər doktoru, professor;
  17. Əbdülbağı Xəlilov - fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor;
  18. Hümmət Hüseynov (1926-1995)— fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor;
  19. Elmira Zamanova (1939-2010)— fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor;
  20. Məmmədəli Şərifli (1909-1969) - tarix elmləri doktoru, professor;
  21. Oqtay Əfəndiyev (1926-2011) - tarix elmləri doktoru, professor;
  22. İnqilab Kərimov (1931-2011) — AMEA-nın müxbir üzvü, sənətşünaslıq doktoru, professor;
  23. Arif Məmmədov(1927 - 1985) — filologiya elmləri doktoru, professor;
  24. Nadir Abdullayev - filologiya elmləri doktoru, professor;
  25. Zemfira Şahbazova - filologiya elmləri doktoru, professor;
  26. Şövqi Göyçaylı — Əməkdar elm xadimi və əməkdar müəllim, Beynəlxalq Elmi inkişaf və Beynəlxalq Ekologiya Akademiyalarının üzvü, ABŞ Elm və texnika assosiasiyasının üzvü, coğrafiya elmləri doktoru, professor;
  27. Məcid Hacıyev - coğrafiya elmləri doktoru, professor;
  28. Elxan Süleymanov - Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assossiasiyasının (AVCİYA) prezidenti, iqtisad elmləri doktoru, professor;
  29. İrşad Kərimov - iqtisad elmləri doktoru, professor;
  30. Raqib Quliyev - iqtisad elmləri doktoru, professor;
  31. Hacağa Rüstəmbəyov - iqtisad elmləri doktoru, professor;
  32. Rəhimbəy Ağabəyzadə(?-?)- tibb elmləri doktoru, tibb xidməti general-mayoru;
  33. Arif Kərimov (1940-1997) - tibb elmləri doktoru, professor;
  34. Surxay Mirhadıyev - Azərbaycan Respublikasının Əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor;
  35. Elxan Kərimov (1938-2017)- Azərbaycan Stomatoloji Assosiasiyasının üzvü, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar elm xadimi, tibb elmləri doktoru, professor;
  36. Ənvər Şıxəliyev - dövlət mükafatı laureatı, texnika elmləri doktoru, Professor;
  37. İskəndər İskəndərov - texnika elmləri doktoru, professor;
  38. Ramiz Əliyev - biologiya elmləri doktoru, professor;
  39. Səmid Salehov - texnika elmləri doktoru;
  40. Çimnaz Salmanova - kimya elmləri doktoru;
  41. Nəriman Zeynalov (1933-1989) – filologiya elmləri doktoru;
  42. Nəsrəddin Bəşirov - kənd təsərrüfatı elmləri doktoru;
  43. Hacı Ramiz Cəfərov - hüquq elmləri doktoru;
  44. Emin Mahmudov (1925-2009)- görkəmli yazıçı;
  45. Əli Kərim (1931-1969) — şair;
  46. İsgəndər Coşqun (1931-1996) — əməkdar incəsənət xadimi, şair-dramaturq;
  47. Əli Səmədli(1935-2005) — görkəmli uşaq yazıçısı;
  48. İbrahim Göyçaylı (1936-2007) — SSRİ Jurnalistlər İttifaqının və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, əməkdar incəsənət xadimi, şair;
  49. Məhəmməd Sadıq bəy Ağabəyzadə (1865-1944) — Görkəmli şərqşünas alim, Azərbaycan Demokrartik Respublikası Daxili işlər nazirinin müavini, general-mayor;
  50. Əjdər Xaspoladov (1901-1986) — SSRİ-nin ilk ədliyyə generallarından biri;
  51. Oqtay Maqsudov - əməkdar hüquqşünas, ədliyyə general-mayoru;
  52. Əlisahib Orucov - Azərbaycan Respublikasının sabiq Ədliyyə naziri, Baş ədliyyə müşaviri;
  53. Seyfulla Əkbərov (1914-1995)- Azərbaycan SSR-nin sabiq prokuroru, ikinci dərəcəli Dövlət ədliyyə müşaviri, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar hüquqşünası;
  54. Şəfahət İmranov – Azərbaycan Respublikası Hərbi prokurorunun birinci müavini, ədliyyə general-mayoru;
  55. Ərziman Əliyev - Daxili İşlər nazirliyi Baş Pasport, Qeydiyyat və Miqrasiya İdarəsinin sabiq rəisi, polis general - mayoru;
  56. Şahin Sultanov — Azərbaycan Respublikası Hərbi Dəniz Qüvvələrinin sabiq baş komandanı, vitse-admiral;
  57. Yuri Kovalyov (1965-1991) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı;
  58. Mirzə Kerimoviç Mixailov (Mirzə Xəzər) (1947-2011) - "Azadlıq" radiosu Azərbaycan redaksiyasının və "Mirzəxəzərin səsi" radiosunun sabiq rəhbəri,tanınmış jurnalist;
  59. Fərhad Əhmədov - Texnoloji Elmlər üzrə Beynəlxalq Akademiyanın müxbir üzvü, Dünya Azərbaycanlıları Konqressinin vitse-prezidenti, Avropa İqtisadi Ticarət, Kommersiya və Sənaye Palatasının senatoru, RF Federasiya Şurasının hüquq və məhkəmə işləri üzrə Komitəsinin və AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvü, Teymur Əhmədov adına AzNar Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin rəhbəri, iqtisad elmləri namizədi;
  60. Telman İsmayılov — tanınmış iş adamı, «AST» Şirkətlər Qrupunun rəhbəri, Ümumrusiya Azərbaycanlıları Konqresinin vitse-prezidenti;
  61. Feyruz İsayev - “Lukoyl-Moldova” ATC-nin Baş direktoru
  62. Rafael Babayev - RF Daxili İşlər Nazirliyi nəzdində Ümumrusiya Elmi tədqiqat İnstitutunun Baş elmi işçisi, sərbəst güləş üzrə SSRİ idman ustası, polis polkovniki
  63. Qalib Mahmudov - "Azəri" Azərbaycan-Yeni Zellandiya dostluq cəmiyyətinin sədri;
  64. Qüdrət Hacıyev - Ukrayna Azərbaycanlılar Konqressi Dnepropetrovsk bölməsinin rəhbəri;
  65. Abdul Qəhrəmanzadə - Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının eksperti, Azərbaycan Respublikasının sabiq Rabitə Naziri, texnika elmləri namizədi, dosent;
  66. Anar Məcidzadə - Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Qızıl qələm" mükafatı laureatı;
  67. İlham Umudov - AR Silahlı qüvvələr və Qarabağ veteranı, AR Silahlı qüvvələrinin polkovnik - leytenantı, hüquqşunas

İqtisadi xarakteristikası[redaktə | əsas redaktə]

Ənənəvi olaraq Göyçay rayonunun iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı, emal sənayesi və sənayenin digər sahələri aparıcı rola malik olmuşdur. Bununla belə, rayonda telekommunikasiya, tikinti, nəqliyyat, ticarət, iaşə və s. xidmət sahələri də inkişaf etmişdir. Göyçay rayonu SSRİ dövründə çox güclü sənaye potensialına malik olmuşdur. Rayonda əvvəllər fəaliyyət göstərən Toxuculuq Kombinatı, Konserv Zavodu, Yeyinti Məhsulları Kombinatı, Avtomobil Təmiri Zavodu respublikanın iri müəssisələrindən sayılırdı. Sovetlər İttifaqının dağılması ilə digər respublikalarla iqtisadi ələqələrin qırılması rayonun iri sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinin müvəqqəti dayanması ilə nəticələndi. Hazırda bu müəssisələrdə təssərrüfat fəaliyyətinin davam etdirilməsi istiqamətində fəal iş aparılır.

"Göyçay-Süd" Açıq Tipli Səhmdar Cəmiyyətinin istehsal etdiyi süd məhsulları respublikanın paytaxtı Bakı şəhərinin ticarət şəbəkələrində ən rəqabətqabiliyyətli məhsullardan hesab olunur. Bu məhsullar həmçinin qonşu Gürcüstan Respublikasına ixrac edilir. Müəssisənin istehsal etdiyi meyvə şirələri, əsasən, Rusiya, Ukrayna, Estoniya, Moldova, İsrail kimi ölkələrə göndərilir. SSRİ dövründə Sovetlər İttifaqının ən iri şəhərlərinə nar şirəsi göndərən Göyçay nar emalı zavodunda da hazırda intensiv yenidənqurma işləri aparılır. Rayonda ətlik və yumurtalıq istiqamətində quşçuluğu inkişaf etdirmək üçün münbit imkanlar vardır. Rayon ərazisində 528 min başlıq broyler, 200 min başlıq və 45 min başlıq quşçuluq kompleksləri vardır. İstər heyvandarlıq, istərsə də quşçuluq sahəsinin yemə olan tələbatını ödəmək üçün yüksək keyfiyyətli qüvvəli yem istehsal etmək üçün 100 tonluq yem zavodu vardır. Rayonda yeni istehsal sahələri yaratmaq üçün kifayət qədər yerli xammal ehtiyatları vardır. Belə ki, rayonda hələ keçən əsrin əvvələrində yerli gil xammalından yüksək keyfiyyətli örtük materialı – kirəmit istehsal olunurdu. Daha müasir texnoloji avadanlıqlar tətbiq etməklə şiddətli şaxtalara, doluya, həmçinin radiasiyaya qarşı davamlı dam örtüyü istehsalını bərpa etmək imkanları vardır. Yerli gildən həm də sanitariya qovşaqları üçün avadanlıqlar, tüstü boruları üçün boşluqlu kərpiclər, saxsı su boruları istehsal etmək olar. Rayonun mövcud emal müəssisələrində yeyinti sənayesinin ən müxtəlif sahələrini inkişaf etdirmək üçün real şərait vardır.[10]

Rayon ərazisində Accessbank, Atabank, Azərbaycan Beynəlxalq Bankı, Bank Respublika, Dəmirbank, Xalqbank, Kapitalbank, Kredobank, Muğanbank və Zaminbankın filialları fəaliyyət göstərir.

Maddi-mədəni irsi[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay rayonunun ərazisində xalqımızın tarixi keçmişini əks etdirən bir sıra abidələr vardır. Rayonun Ərəbcəbirli kəndi ərazisində XII-XIV əsrdə inşa edilmiş və Ərəb xilafəti dövrünə aid Surxay qalası, İnçə və Ərəbcəbirli kəndləri ərazisində tapılmış və bizim eradan əvvəl II əsrə aid küp qəbirlərinin qalıqları bu ərazidə qədim dövrlərdə insan məskənlərinin mövcud olduğunu sübut edir. XIX əsrin axırlarında inşa edilmiş yer hamamı və 4 məscid də rayonun tarixi abidələri sırasına daxildir.

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay şəhəri[redaktə | əsas redaktə]

Göyçay şəhəri – Azərbaycan Respublikasında şəhər, Göyçay rayonunun inzibati mərkəzidir. XIX əsrdən şəhərdir, Şirvan düzünün şimalında, Göyçay çayının sağ sahilində yerləşir. Göyçaydan Respublikanın paytaxtı Bakı şəhərinədək məsafə 215 km-dir, Ucar dəmiryol stansiyasınadək məsafə17,5 km-dir. Əhalisinin sayı 36200 (2013) nəfərdir.

Göyçay şəhəri öz adını sahilində yerləşdiyi Göyçay çayının adından almışdır. Göyçay sözü “göy” etnonimdən və “çay”hidronimlərdən ibarətdir. Türk adlarının coğrafi terminalogiyasında “göy” sözü “cəhət” (“şərq, sol”) mənasında işlənir. Qədim türk mifologiyasına görə isə, “göy” sözü “səma” anlamına uyğun gəlir. Göyçay çayının adı yuxarı axınında suyunun göyümtül rəngə çalması ilə əlaqədardır. Çay suyunun duruluğuna, səma rəngini özündə əks etdirdiyinə görə belə ad almışdır. [11]

Tarixi:[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərin yerində keçmişdə Potu kənidinə məxsus bağlar olmuşdur. Aran rayonlarına yol buradan keçdiyinə görə karvansara və mal bazarı vardır. Bazar Potu kəndinin adı ilə Potubazar adlanırdı. Sonralar burada poçt məntəqəsi təşkil olunmuşdur. 1851-ci ildə Göyçay məntəqəsində 5 ev vardır. Tədricən Şamaxı qəzasından müxtəlif ailələr köçüb burada məskunlaşmışlar. 1872-1876-cı illərdə Göyçay sahilində 15 desyatinlik yerdə planlı surətdə şəhərin inşasına başlanmış, tədricən inkişaf edərək abad və yaraşıqlı şəhərə çevrilmişdir. 1878-ci ildə Göyçayda ilk məktəb açılmışdır.[12]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ümumi məlumat. — Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — İnzibati kənd rayonları (01.01.2006), səhifə 11. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017
  2. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası :– İnzibati ərazi vahidləri : Göyçay rayonu
  3. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Геокчайского района по переписи 1939-го года — yoxlanılıb: 08.03.2015
  4. Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. Азербайджанский ССР >> Геокчайский // Источник: РГАЭ РФ (быв. ЦГАНХ СССР), фонд 1562, опись 336, Д.Д. 966-1001 ("Национальный состав населения по СССР, республикам, областям, районам"), Д.Д. 256-427 (табл. 26 "Национальный состав населения районов, районных центров, городов и крупных сельских населенных пунктов")
  5. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Геокчайского района по переписи 1959-го года
  6. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Геокчайского района по переписи 1970-го года
  7. Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Геокчайского района по переписи 1979-го года
  8. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Azerbaijan by 1999 census
  9. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census
  10. Göyçay rayonu
  11. Azərbaycan coğrafiyası. Ensiklopedik lügət. Bakı: “Günəş” 2011.
  12. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lügəti. İki cilddə. Bakı: “Şərq-Qərb”. 2007.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Göyçay rayonu ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]