Gözəlliyin fəlsəfəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Gözəlliyin fəlsəfəsi — Azərbaycan filosofu Adil Əsədov tərəfindən təklif olunan, beş hissədən ibarət fəlsəfi sistemin - Fəlsəfi Pentalogiyanın birinci hissəsi.

Gözəllik fəlsəfəsinin missiyası —- insanda ləyaqət hissinin yaşadılmasıdır. İnsan öz qəlbinin dərinliklərində gəzdirdiyi idealı aydın bir şəkildə görürsə və ideala bütün ruhu ilə bağlıdırsa, bu, ləyaqət hissidir.

İnsan, idealının reallıqdan daha önəmli olduğunu, idealın reallığa deyil, əksinə, reallığın ideala uyğunlaşdırılmalı olduğunu duyursa, bu, həqiqət hissidir. Həqiqət hissini özündə yaşadan kəs isə ideal və reallıq arasındakı ziddiyyəti həll edə bilən ideyanın öncə axtarıcısına, sonra isə tədricən yaradıcısına çevrilir və hər iki halda belə bir ideyanın son nəticədə daşıyıcısı olur. İnsan reallığı ideala yüksəltmə imkanını duyursa, bu, özündəqüdrət yaşantısıdır.

Qəlbinin dərinliklərində gəzdirdiyi idealı aydın bir şəkildə deyil, yalnız tutqunluqlar içində görən insan, ləyaqət hissini də bütün parlaqlığı ilə, bütün canlılığı ilə deyil, yalnız müəyyən qədər sönük və müəyyən qədər ölgün bir duyğu kimi yaşayır. Filosof bu duyğunu mənalandıraraq rasional fəlsəfənin birinci bölməsini – estetikanı formalaşdırır.

Əgər gözəllik fəlsəfəsi “Mən necə olmalıyım?” sualına cavab axtarırsa, estetika bu sualı “İdeal insan necə olmalıdır?” və “İdeal dünya necə olmalıdır?” suallarına transformasiya edərək, yəni estetik problem formasına gətirərək cavablandırır.

"Gözəlliyin fəlsəfəsi"nın Fəlsəfi Pentalogiya çərçivəsində təqdimatı öz ifadəsini Adil Əsədovun "Gözəlliyin fəlsəfəsi" monoqrafiyasında tapmışdır. Həmin monoqrafiyanın hər bir fəsli ayrıca elmi müzakirələrə cəlb edilmiş və əsər 2005-ci ildə akademik Bəxtiyar Vahabzadənin, akademik Ömər Eldarovun, akademik Fuad Qasımzadənin, akademik Rasim Əfəndiyevin, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Azərbaycan musiqisinin və sənət nəzəriyyəsinin görkəmli nümayəndəsi Arif Məlikovun rəyləri əsasında və akademik Firudin Köçərlinin redaktorluğu ilə çap olunmuşdur. Əsərin müzakirələrində Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti, akademik Mahmud Kərimov, akademik Ağamusa Axundov, akademik Asəf Nadirov, akademik Bəkir Nəbiyev, akademik Nailə Vəlixanlı, akademik Teymur Bünyadov, akademik Tofiq Köçərli, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvləri - Azadə Rüstəmova, Əli Nuriyev, İnqilab Kərimov, Nizami Cəfərov, Səlahəddin Xəlilov, Yaşar Qarayev, Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələri – Əlibala Hacızadəİsa Hüseynov (Muğanna) iştirak etmişlər. Əsərə Ön söz əməkdar elm xadimi, akademik Kamal Talıbzadə tərəfindən yazılmışdır. Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasının rektoru, akademik Ömər Eldarov bu əsərə "525-ci qəzet"də çap etdirdiyi Sənət gözəlliyin fəlsəfəsinin işığında adlı xüsusi məqalə həsr etmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Adil Əsədov. Gözəlliyin fəlsəfəsi. Bakı, Nurlan, 2005, 500 s.