Gülüstan müqaviləsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Gülüstan müqaviləsi

Map Caucasus War (1809-1817) by Anosov.jpg

Cənubi Qafqaz 1809-1817-ci illərdə (xəritə).jpg
Cənubi Qafqaz 1809-1817-ci illərdə; burada Gülüstan müqaviləsindən əvvəl formalaşmış və Gülüstan müqaviləsində təsdiqlənmiş Rusiya - İran sərhədləri tam dəqiqliyi ilə göstərilir
İmzalanması
- yeri
1813-cü ilin 12 oktyabr
Gülüstan kəndində, Azərbaycan
Tərəflər Flag of Russia.svgRusiya İmperiyası

Flag of Persia (1910-1925).svgQacar İran

Dillər rus, fars

Gülüstan sülh müqaviləsi (ingiliscə: Treaty of Gulistan) — 1813-cü ilin 12 oktyabr tarixində Rusiya İmperiyası ilə Qacarlar dövləti arasında imzalanmış və tarixi Azərbaycanın ərazisini Rusiya ilə İran arasında bölən birinci müqavilə. Çar Rusiyasının Osmanlı İmperiyası ilə 1812-ci ilin yayında imzaladığı Buxarest müqaviləsində Osmanlı İmperiyası rusların Qafqazı işğalını tanıyır, bu torpaqlara olan iddiasından əl çəkirdi. 1812-ci ildə Napoleonun Rusiya hücumundan dəyərlənməyə çalışan İran vəliəhdi Abbas Mirzə Rusiyanın işğal etdiyi Azərbaycan xanlıqlarına hücum etsə də general P.Kotlyarevski bu hücumları dəf edir və bölgədə hərbi-siyasi üstünlük qazanır. Bu hallar İngiltərəni bərk narahat edir və onların təkidi ilə İran Çar Rusiyası ilə müqavilə imzalamaq qərarına gəlir. 1813-cü ilin 12 oktyabrında Gülüstan kəndində birinci Rusiya-İran müharibəsinin qurtarmasını bildirən müqavilə imzalanır. Bu müqavilə tarixə imzalandığı yerin adıyla Gülüstan müqaviləsi kimi daxil olmuşdur. Müqaviləni İran tərəfdən şahın vəkili olan Mirzə Əbdülhəsən xan, Rusiya tərəfdən isə Nikolay Rtişçev imzalayır. Bu sülh müqaviləsinin şərtlərinə əsasən Şimali Azərbaycan xanlıqlarından İrəvanNaxçıvanxanlıqlarını çıxmaq şərti ilə yerdə qalan bütün xanlıqlar (Lənkəran, Şirvan, Quba, Bakı, Gəncə, Qarabağ, Şəki) Rusiyaya verilir.

2013-cü ilin 12 oktyabrında Gülüstan müqaviləsinin 200 illiyinin Dərbənddə qeyd olunması planlaşdırılır.[1]

Gülüstan müqaviləsinin mətni[redaktə | əsas redaktə]

Rusiya-İran müharibəsi zamanı İranın məğlub olması,o dövrdəki beynəlxalq münasibətlərin köklü şəkildə dəyişməsi Rusiya ilə İran arasında sülh danışıqlarının başlanmasına səbəb oldu. Yaranmış vəziyyətdən məharətlə istifadə edən İngiltərə Rusiya-İran danışıqlarında vasitəçi olmağı bacardı.1813-cü il oktyabr ayının 12-də Qarabağda hər iki dövlətin səlahiyyətli nümayəndələri arasında on bir maddədən ibarət olan Gülüstan sülh müqaviləsi imzalandı. Gülüstan sülh müqaviləsi ilə vətənimiz olan Tarixi Azərbaycan Torpaqları iki dövlət arasında bölüşdürüldü. Bu "sülh" müqaviləsi Azərbaycanın Rusiya-İran arasında olan bölüşdürülməsinin birinci mərhələsi idi. Bu bağlanmış sülh müqaviləsi ilə çox qədim tarixə malik olan Azərbaycan xalqının tarixin sonrakı mərhələlərində ayrı-ayrı inkişaf yolları ilə irəliləməsinin başlanğıcı qoyuldu.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]