Məzmuna keç

Gülləyarası

Vikipediya, azad ensiklopediya

Güllə yarası — atıcı silahların, yaxud müxtəlif növ atəşli qurğuların tətbiqi nəticəsində mərminin (güllənin, qəlpənin) insan və ya heyvan orqanizminə daxil olması ilə xarakterizə edilən ağır fiziki zədələnmədir. Əsrlər boyu müharibələrin və münaqişələrin əsas nəticələrindən biri olan bu yaralanma növü, müasir dövrdə təkcə hərbi tibbin deyil, həm də mülki cərrahiyyənin və məhkəmə-tibbi ekspertizasının ən mühüm araşdırma sahələrindən birini təşkil edir.

Yaralanmanın Növləri və Mexanizmi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Güllə yaraları anatomik xüsusiyyətlərinə və bədəndə qoyduğu izlərə görə üç əsas qrupa bölünür:

  • Deşib-keçən (vasitəsiz) yaralar: Güllə orqanizmə daxil olur və digər tərəfdən çıxaraq həm giriş, həm də çıxış dəliyi əmələ gətirir. Adətən çıxış yarası giriş yarasından daha böyük və kənarları kələ-kötür olur.
  • Kör (daxildə qalan) yaralar: Mərmi bədən toxumalarının müqavimətini tam qıra bilmir və daxildə — sümükdə, əzələdə və ya daxili organlarda qalır.
  • Toxunub-keçən yaralar: Güllə bədənin yalnız səthi təbəqəsini və ya dərisini zədələyərək keçir, dərin anatomik strukturlara zərər vurmur.

Fizikası və Orqanizmə Təsiri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Güllənin bədənə vurduğu zərər təkcə onun diametrindən (kalibrindən) deyil, həm də kinetik enerjisindən asılıdır. Mərmi toxumaya daxil olduğu an yüksək təzyiq və zərbə dalğası yaradır. Bu zaman zədələnmə üç əsas zonada baş verir:

  1. İlkin yara kanalı: Güllənin birbaşa parçaladığı və məhv etdiyi toxuma zolağı.
  2. Nekroz zonası: Zərbənin gücündən və istilikdən tələf olan ətraf hüceyrələr.
  3. Molekulyar silkələnmə zonası: Birbaşa dağılmayan, lakin qan döranı pozulan və zamanla iltihablaşan toxuma sahəsi.

İlkin Yardım və Müalicə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Güllə yaralanmalarında vaxt həlledici amildir. Ən böyük təhlükə kütləvi qanaxma və traumatik şokdur. İlkin yardım zamanı ilk növbədə Turniket və ya sıxıcı sarğı vasitəsilə arteriyanın qanaxması saxlanılmalı, yara sahəsi steril materialla örtülməlidir. Xəstəxanaya çatdırıldıqdan sonra xəstə təcili rentgen və ya KT müayinəsindən keçirilir, infeksiyanın qarşısını almaq üçün antibiotik terapiyası başlanılır və zərurət olduqda cərrahi əməliyyatla yara kanalının təmizlənməsi (debridman) icra edilir.