Gecyetişən armud

Gecyetişən armud
Gecyetişən armud
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Fabidlər Dəstə: Gülçiçəklilər Fəsilə: Gülçiçəyikimilər Yarımfəsilə: Gavalıkimilər Triba: Almakimilər Yarımtriba: Almakimilər Cins: Armud Növ: Gecyetişən armud
Beynəlxalq elmi adı
	Pyrus pyrifolia Nakai;
ITIS	25296
NCBI	3767
EOL	631563

Gecyetişən armud (lat. Pyrus pyrifolia) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin armud cinsinə aid bitki növü.

Arealı

Yaponiyada, Şimali Amerikada, Mərkəzi Asiyada və Çində bitir.

Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 10–15 m-ə çatan ağacdır. Zoğları çılpaq və ya tükcüklü, bəzən isə keçətükcüklüdür. Yarpaqları uzunsov, yumurtavaridir, 7–12 sm uzunluqda, 4–6 sm enindədir. Kənarları dişlidir və açıq-yaşıl rəngdədir. Yarpaqların hər iki tərəfi əvvəlcə az tükcüklü olub, sonradan çılpaqlaşır. Çiçəkləri 6–9 ədəd olub, qrup halında yerləşmişdir. Meyvəsinin uzunluğu 5–7 sm-ə çatır, kürə formalı, yandan sıxılmış üzəri xallıdır, qonuru-ağımtıl rəngdədir. Aprel ayında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvələri yetişir.

Ekologiyası

Soyuğa, istiyə rütubətə davamlı növdür. Çöl-çəmən torpaqlarda yaxşı bitir.

Azərbaycanda yayılması

Böyük Qafqazda, Lənkəran düzənliyində, Abşeronda bağ və parklarda rast gəlinir.

İstifadəsi

Asiya armudu ət marinadlarında işlənilir, özəlliklə mal əti üçün marinadlarda, çünki onun tərkibində ətdəki zülalları yumuşaldan fermentlər var. Məsələn, Koreya mətbəxində o, bulqogi marinadında işlənilir.^[1]^[2] Kimçi reseptlərində də Asiya armudunun püresi istifadə olunur.^[3] Onun püresi həmçinin şəkərin əvəzinə sirkə və ya soya sousu əsasında hazırlanan souslara əlavə olunur.^[4]

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Ficus pyrifolia Burm.f.

Heterotipik sinonimləri

Morus cathayana var. japonica (Makino) Koidz.
Morus rubra var. japonica Makino
Pyrus arakiana Koidz.
Pyrus asakeensis Koidz.
Pyrus autumnalis (Siebold) Koidz.
Pyrus autumnalis var. culta (Makino) Koidz.
Pyrus autumnalis f. discolor (Nakai) Koidz.
Pyrus autumnalis f. hiemalis (Siebold) Koidz.
Pyrus autumnalis f. pallescens (Nakai) Koidz.
Pyrus autumnalis f. sieboldii Koidz.
Pyrus babauttiagi Koidz.
Pyrus communis var. autumnalis Siebold
Pyrus communis var. hiemalis Siebold
Pyrus communis var. sinensis K.Koch
Pyrus cuneata Koidz.
Pyrus higoensis Koidz.
Pyrus incubacea Koidz.
Pyrus kiushiana Koidz.
Pyrus kiusiana Koidz.
Pyrus kleinhofiana Koidz.
Pyrus lakuhokuensis Koidz.
Pyrus lasiogyna Koidz.
Pyrus lasiogyna var. lanuginosa Nakai
Pyrus lindleyi Rehder
Pyrus malus var. sinensis (K.Koch) Wenz.
Pyrus montana Nakai
Pyrus montana var. rehderi Nakai
Pyrus montana var. rehderi Nakai
Pyrus nehiyamadonis Koidz.
Pyrus pseudocalleryana Uyeki
Pyrus pseudouipongensis Uyeki
Pyrus pyrifolia var. culta (Makino) Nakai
Pyrus pyrifolia f. discolor Nakai
Pyrus pyrifolia f. hiemalis (Siebold) Nakai
Pyrus pyrifolia var. montana Nakai
Pyrus pyrifolia f. pallescens Nakai
Pyrus pyrifolia f. stapfiana (Rehder) Rehder
Pyrus pyrifolia var. talyschensis Gladkova
Pyrus saidaeana Koidz.
Pyrus serotina Rehder
Pyrus serotina var. culta (Makino) Rehder
Pyrus serotina var. stapfiana Rehder
Pyrus sinensis L.H.Bailey
Pyrus sinensis Lindl. ex Sabine
Pyrus sinensis var. culta Makino
Pyrus sohayakiensis Koidz.
Pyrus tajimaensis Koidz.
Pyrus tambana Koidz.
Pyrus tobisimensis Koidz.
Pyrus togashiana Koidz.
Pyrus tsuchiyana Koidz.
Pyrus tungusiana Koidz.
Pyrus uipongensis Uyeki
Pyrus umemurana Koidz.
Pyrus uyematsuana Makino
Pyrus yohrohensis Koidz.

İstinadlar

↑ Hagedorn, David. "Cook Asian pears at your peril". Washington Post (ingilis). 27 noyabr 2012. ISSN 0190-8286. 29 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.
↑ Kim, Emily [Maangchi]; Roskin, Julia. "Bulgogi (Korean Grilled Beef) Recipe". New York Times Cooking (ingilis). 29 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.
↑ "Arxivlənmiş surət". 29 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2023.
↑ Imatome-Yun, Naomi. "What You Should Know About the Bae Pear". The Spruce Eats (ingilis). 18 avqust 2019. 27 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.

Həmçinin bax

[1] Hagedorn, David. "Cook Asian pears at your peril". Washington Post (ingilis). 27 noyabr 2012. ISSN 0190-8286. 29 noyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.

[2] Kim, Emily [Maangchi]; Roskin, Julia. "Bulgogi (Korean Grilled Beef) Recipe". New York Times Cooking (ingilis). 29 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.

[3] "Arxivlənmiş surət". 29 yanvar 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 yanvar 2023.

[:0-4] Imatome-Yun, Naomi. "What You Should Know About the Bae Pear". The Spruce Eats (ingilis). 18 avqust 2019. 27 yanvar 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 may 2021.

[1]

[2]

[3]

[4]