Genuya Respublikası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
dövlət
Genuya Respublikası
Bayraq[d] Gerb
Bayraq[d] Gerb
Himn: Respublica superiorem non recognoscens
Genuya Respublikasının ümümi görünüşü (1481)
Genuya Respublikasının ümümi görünüşü (1481)

Paytaxt Genuya
Dilləri Liquriya dili, latın dili, italyan dili
Rəsmi dilləri Latın
İdarəetmə forması Respublika
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar


Genuya Respublikası (it. Repubblica di Genova, liq. Repùbrica de Zena) — İtaliyanın Genuya şəhərində mövcud olmuş şəhər-dövlət.

Müqəddəs Genuya Respublikası, Apennin yarımadasının şimal-qərb sahilində, Liquriya ərazisində mövcud olan İtaliya dövlətidir. XI əsrin ortalarını onun tarixinin başlanğıcı hesab etmək olar. Bu dövrdə Genuya müstəqil şəhər-kommunaya çevrilir. Cümhuriyyətin mövcudluğunu Napoleon Bonapartın komandanlığı altında fransız qoşunlarının ora hücum etdiyi 1797-cu ilə qədər sürdürdü. Genuya 1805-ci ildə Fransaya tabe edilən Liquriya Respublikasının bir hissəsi oldu. I Napoleonun məğlubiyyətindən sonra 1814-cü ildə yenidən Respublika elan edildi, lakin tezliklə Sardiniya krallığı tərəfindən tutuldu.

Yaranması[redaktə | mənbəni redaktə et]

11-ci əsrin əvvəllərində Genuya İtaliya Krallığının tərkibində özünü idarə edən kommunaya çevrildi. Mövcudluğunun ilk dövründə Genuya artıq mühüm ticarət mərkəzinə çevrildi və artıq Venesiya kimi bir şəhərlə rəqabət apara bildi. Səlib yürüşləri zamanı genişlənməyə başladı, donanmasını nəqliyyat vasitəsi olaraq təqdim etdi və Yaxın Şərqdə bir sıra ərazilər ələ keçirərək orada aktiv ticarəti inkişaf etdirdi.

13-cü əsrdə Genuya Respublikası Nikeya imperiyası ilə ittifaqa girdi və 1261-ci ildə ona Konstantinopolu geri almasına kömək etdi. Bu ittifaq Genuyaya Bizans imperiyasının geniş ərazisində maneəsiz ticarət etməyə imkan verdi. Eyni illərdə Egey dənizində bir çox adalar ələ keçirildi. Ən əhəmiyyətlisi, yalnız 1566-cı ildə itirilən Xios adası idi.

Cümhuriyyət tezliklə ticarət maraqlarını QaraAzov dənizlərinə qədər genişləndirdi, burada xüsusilə Krımdakı bir çox yaşayış məntəqələrinə nəzarət etməyə başladı.

Qərbi Aralıq dənizində Genuyanın əsas rəqibi 1284-cü ildə Meloriya dəniz döyüşündə məğlub olan Piza idi. Qələbə nəticəsində Genuya Korsika adasını, daha sonra isə Sardiniyanın şimal-qərbinə nəzarəti ələ keçirdi. Siciliya üzərində nəzarət uğrunda Anjuylar və Araqonlular arasındakı rəqabətdə Genuya qalib tərəf olan Araqon Krallığını dəstəkləməyə qərar verdi və onun Siciliya iqtisadiyyatına sürətlə inteqrasiyasına imkan verdi.

Süqutu[redaktə | mənbəni redaktə et]

14-cü əsrin sonunda Avropadakı iqtisadi böhran, eləcə də Çioqqiyadakı məğlubiyyətlə özünün pik həddinə çatan Venesiya ilə uzunmüddətli müharibə nəticəsində Genuya Respublikası tənəzzül dövrünə qədəm qoydu. Osmanlı İmperiyasının artan qüdrəti Egey dənizində Genuya təsirini xeyli zəiflətdi və Qara dənizdə ticarət aparmağa imkan vermədi.

1499-cu ildən 1528-ci ilə qədər Fransanın daimi işğalı altında respublika tamamilə tənəzzülə uğradı. İspanlar "köhnə zadəganlardan" olan müttəfiqləri ilə birlikdə Genuya arxasındakı dağlarda möhkəmləndilər. 1522-ci il mayın 30-da onlar şəhərə hücum edərək, onu amansız talana məruz qoydular. Qüdrətli Doria sülaləsindən olan böyük admiral Andrea Doria fransızları Genuyadan qovmaq və müstəqilliyini bərpa etmək üçün imperator V Karlla ittifaqa girəndə şəhər yeni perspektivlər qazandı.

Dirçəlişi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İndi İspaniya imperiyasının kiçik müttəfiqi olan Genuya Respublikası öz dirçəlişini yaşamağa başladı.

Xüsusilə, Sevilyada nümayəndələri olan genuya bankirləri İspaniya tacının bir çox müəssisəsini maliyyələşdirirdilər.

Fernan Brodel hətta 1557-1627-ci illər arasındakı dövrü "Genuya əsri" adlandırdı.

Müasir turistin Strada Nova (indiki Via Garibaldi) və ya Via Balbiya ilə üzbəüz manyerizmbarokko üslubunda parlaq palazzoların yanından keçməsinə baxmayaraq, onun üçün mahiyyətcə Genuyaya aid olmayan bütün bu gözə çarpan sərvətin indi “vençur kapitalistləri” adlandırılan bankirlərin və maliyyəçilərin dar bir dairəsinin əlində cəmləşdiyini görməmək onun üçün çətindir

Genuya Bank Konsorsiumunun açılışından əvvəl 1557-ci ildə II Filippin dövlət iflası baş verdi və bu, alman bank evlərini xaosa sürüklədi və İspan maliyyəsində Fuggerlərin hökmranlığının sona çatmasına səbəb oldu.

Genuya bankirləri nəhəng Habsburq sistemini kreditlərlə və eyni zamanda, daimi və etibarlı gəlirlə təmin etdilər.

Bunun əvəzinə, Amerika gümüşünün az etibarlı tədarükü Sevilyadan Genuyaya aparıldı və gələcək yüksək riskli müəssisələr üçün kapitalı doldururdu.

Lakin genuyalıların fəaliyyəti iqtisadiyyatla bitmədi, məsələn, genuyalı bankir Ambrosio Spinola 17-ci əsrin əvvəllərində Hollandiyada baş verən səksən illik müharibənin şirkətlərindən birində ordunu təchiz etdi və idarə etdi. əsr.

17-ci əsrdə İspaniyanın tənəzzülü Genuanın tənəzzülünə səbəb oldu.

İspan padşahlarının tez-tez müflis olması Genuya bank evlərinin əhəmiyyətli bir hissəsinin məhvinə böyük töhfə verdi.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]