Geoloji termometr

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Geoloji termometr
Elm Geologiya

Geoloji termometr - təbii mineraləmələgəlmə proseslərinin temperaturu haqqında mülahizə yürütməyə imkan verən minerallar. Bunun üçün bu, ya digər maddəni qızdırıldıqda polimorf çevrilmələri, kristallaşma temperaturundan asılı olaraq kristallarda bu və ya digər bəsit formalarının əmələ gəlməsi, minerallarda daxilolmaların öyrənilməsindən və b. istifadə edilir. Polimorf çevrilməyə misal kvarsın müxtəlif modifikasiyaları ola bilər. Belə ki, 10-5 Pa təzyiqdə 5750 C-dən aşağı temperaturda silisium oksidi uzunsov triqonal kvars şəklində (hidrotermal damarlarda) olur, daha yüksək temperaturda isə yüksək temperaturlu heksaqonal kvars əmələ gəlir (əksər maqmatik süxurların kvarsı). Geoloji termometr kimi izotrop leysitin (6250 C) zəif ikiqat şüasındırması və səciyyəvi ikiləşmə şəbəkəsi olan modifikasiyaya çevrilməsi; adi hornblendin (7200 C) bazaltik hornblendə keçməsi; kalsitin araqonitə (290 C-də) keçməsidir. Polimorf çevrilmələrə görə təyin edilən temperaturun dəqiqliyi təzyiqin dəyişməsi və qatışıqların təsiri ilə bağlıdır. Temperaturun dəyişməsi ilə kalsit kristallarının xarici görünüşü kəskin dəyişir. yüksək temperaturda (450-500 0C) kalsitin nazik lövhəcikvari (kütbuçağlı romboedrin və pinakoidin kombinasiyası) növü əmələ gəlir. Əsas romboedr formalı kristalları 3000 C, skalenoedrik növü isə 150-2000 C əmələ gəlir; prizmalar və romboedr şəklində kristallar 1000 C-də, daha aşağı temperaturlarda isə mürəkkəb izometrik üzlərlə zəngin olan kalsit kristalları əmələ gəlirlər. Kristallardakı qaz və maye möhtəvilər yaxşı geoloji termometr hesab edilir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı:  679.