Georgi Çiçerin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Georgi Çiçerin
Çiçerin Georgi Vasilyeviç
Şəkil yoxdur.jpg
Doğum tarixi: 24 noyabr 1872(1872-11-24).
Doğum yeri: Tambov, Rusiya
Vəfatı: 7 iyul 1936 (63 yaşında)
Vəfat yeri: Moskva,Rusiya

Georgi Çiçerin - (24.11.1872, Rusiyanın Tambov qub. - 7.7.1936, Moskva) - Rusiya dövlət xadimi, diplomat.

Georgi Çiçerin Peterburq Universitetini bitirmişdir (1896). 1904-cü ildə Almaniyaya mühacirət etmiş, 1905-ci-ci ildə orada Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasına (RSDFP) daxil olmuşdur. 1918 ilədək Fransa, Almaniyaİngiltərədə yaşamışdır. 1918-ci ildə RSFSR xalq xarici işlər komissarının müavini təyin edilmiş, sovet nümayəndə heyətinin tərkibində Brest-Litovsk sülh müqaviləsini (1918) imzalamışdır. 1918-22 illərdə RSFSR, 1922-30-cu illərdə xalq xarici işlər komissarı olmuşdur. 1920-21-ci illərdə Türkiyə, İranƏfqanıstanla danışıqlar aparmış, Genuya (1922) və Lozanna (1922-23) konfranslarında sovet nümayəndə heyətinə başçılıq etmişdir. 1919-cu il sentyabrın 15-də Bakının Osmanlı - Azərbaycan birləşmiş hərbi qüvvələri tərəfindən azad edilməsindən dərhal sonra (sentyabrın 20-də) Çiçerin Türkiyə xarici işlər nazirinə nota verərək, Osmanlı dövlətini Brest-Litovsk mü-qaviləsini pozmaqda ittiham etmiş, sentyabrın 21-də isə Almaniyanın baş konsuluna nota təqdim etmiş və "Rusiya res-publikasının çox əhəmiyyətli şəhərlərindən birinin" - Bakının tutulmasına etirazını bildirmiş, bu akta qarşı müqavimət göstərmədiyi üçün Almaniyanı təqsirləndirmişdir. Çar Rusiyasının işğalçı imperiya siyasətini davam etdirən Sovet Rusiyası da xarici siyasətində Şərqə "önəm" vermiş, xalq xarici işlər komissarlığı nəzdində Yaxın Şərq şöbəsi yaratmışdı (1919). Çiçerin şöbə müdiri Nəriman Nərimanovla birgə İran, Türkiyə, Azərbaycan, Dağıstan və Gürcüstan fəhlə və kəndlilərinə ünvanlanmış müraciətlər imzalamışdır. RSFSR-in Azərbaycan Cümhuriyyəti ilə münasibətləri Çiçerinin Azərbaycan xarici işlər nazirliyinə 1920-ci il 2 yanvar tarixli teleqramı ilə rəsmiləşdi. Bu sənədin və Çiçerinin sonrakı notalarının əsas məqsədi Denikinə qarşı hərbi ittifaq yaratmaqdan ibarət olmuşdur (bax Çiçerin notaları). Cümhuriyyət Hökumətinin xarici işlər naziri F.x.Xoyski cavab notalarında hər hansı danışıqlara yalnız Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi və suverenliyinin qeyd-şərtsiz tanınması əsasında başlamağın mümkünlüyünü vurğulasa da, Çiçerin tərəfindən bu mövqe qəbul edilməmişdir. Çiçerin RSFSR-in mürəkkəb beynəlxalq vəziyyətini nəzərə alaraq, Azərbaycana münasibətdə təmkinli davranmaq tərəfdarı olmuşdur: "Azərbaycanın müstəqilliyini tanımaq, hələ indiki hökuməti tanımaq demək deyildir... Antantanın Azərbay-canın müstəqilliyini tanımasından sonra biz geridə qala bilmərik". Çiçerin 1920-ci ilin martında Bakının fəthini zəruri sayan V.İ.Leninə yazmışdı: "Azərbaycana qarşı zorakılıq aktı beynəlxalq münasibətlərdə dostlarımızı bizə qarşı qoyar... Bizi imperialist hesab etmələrinə yol verməməliyik". Lakin bütün diplomatik manevrlər "Bakı rayonuna cəld və gözlənilməz hücum" qədər effektli sayılmadığından, əsas diqqət işğal amilinə yönəldildi. 11-ci Qırmızı ordu bu "cəld və gözlənilməz hücumu" həyata keçirdi. Aprel işğalı (1920) Azərbaycan Cümhuriyyətinin varlığına son qoydu. Sovet hakimiyyəti illərində Çiçerinin Azərbaycanla, ümumiyyətlə Şərqlə bağlı məsələlərdəki mövqeyini Nəriman Nərimanov ardıcıl surətdə tənqid etmişdir.

İstinadlar[redaktə]

  • Aзepбaйджанская Pecnублика. Документы и материалы (1918-192 гг.), Б., 1998;
  • Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001;
  • Зорькин В. Д., Чичерин, M., 1984.