Geotermiya (geotermika)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Geotermiya (geotermika)
Elm Geologiya

Geotermiya (geotermika) - bütövlükdə YerinYer qabığının temperatur şəraitini, onun geoloji quruluşundan, süxurların litoloji tərkibindən, maqmatik proseslərdən və digər amillərdən asılılığını öyrənən elm. Temperaturun Yer səthində paylanması xarici amillər ilə bağlıdır. Daha dərində (15 m-dən çox) yatan süxurların temperaturu isə daxili şəraitdən asılı olub, yalnız bəzi hallarda süxurların istilik inversiyası ilə əlaqədar xarici istilik mənbələrindən asılı olması mümkündür. Bu zonada il ərzində temperatur dəyişməsi çox az olub, dərəcənin hissələrinə bərabərdir. Qrunt suları və relyefin istilik effekti, 150-200 m və daha dərin zonalarda tamamilə istisna olunur. Yer səthindən dərinə getdikcə temperaturun artması müşahidə edilir. Lakin temperaturun yüksəlmə sürəti müxtəlif sahə və dərinliklərdə bərəbər olmur. Bu göstərici süxurların istilik keçirmə əmsalı (l) və istilik selinin sıxlığından (q) asılıdır. Yer qabığının yüxarı zonalarında yatan kristallik süxurların istilikkeçirmə əmsalı 2,1-3,3, çöküntü süxurların isə - 0,8-2,1 W/mK hüdudlarında dəyişir. Yerin səthi üçün istilik selinin orta qiyməti 50-60 mW/m2, dərin okean təknələrində 8-25 mW/m2, okean səthi üçün 59,0-95,4 mW/m2, qalxanların ərazisində 29-55  mW/m2, geosinklinal ərazilər və aralıq okean sıra dağlarının ayrı-ayrı rayonlarında 100-300 mW/m2 təşkil edir. İstilik seli sıxlığının çox yüksək qiyməti vulkanik rayonların lokal buxar çıxışları yaxınlığındakı sahələr üçün səciyyəvidir. Geotermik məlumatlar geotektonika və maqmatizmlə bağlı məsələlərin həllində, uran yataqları, təbii buxar və termal su mənbələrinin axtarışı və kəşfi, mədən qazma işlərinin aparılma şəraitinin qiymətləndirilməsi və geofiziki göstəricilərin düzgün interpretasiyasında istifadə olunur. 

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı: Nafta-Press. 2006.