Hüseyn xan Turqut

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hüseyn Turqut
Hüseyn xan Həsən xan oğlu İrəvanski
Şəkil yoxdur.jpg
bəy General-mayor
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi
Doğum yeri İrəvan quberniyası, İrəvan şəhəri, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi
Vəfat yeri Türkiyə
Dəfn yeri
Sülalə İrəvanskilər
Atası Həsən xan İrəvanski (Turqut)
Anası Nuraleyin хаnım Qovanlı-Qacar (Bəhmən mirzə Qovanlı-Qacarın qızı)
Həyat yoldaşı Ləman Hattusas
Uşaqları Turhan Tuqut, Nur Turqut
Hərbi xidmət
Rütbəsi general
Dini Şiə İslam

Hüseyn Turqut (1900, İrəvan1971, Türkiyə) — Türkiyə Silahlı Qüvvələrində general-mayor (tümgeneral) rütbəsinə yüksəlmiş azərbaycanlı.

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hüseyn Turqut Azərbaycanın görkəmli nəsillərindən birinin nümayəndəsidir. O, İrəvan xanlarının nəslindən olan Abbasqulu xan İrəvanski oğlu Həsən xan Turqut ilə Bəhmən mirzə Qovanlı-Qacarın qızı şahzadə Nuraleyin хаnım Qovanlı-Qacar ilk övladıdır. 1900-cü ilin noyabr ayında qədim Azərbaycan şəhəri olan İrəvanda anadan olmuşdur. Babası 1912-ci ildə vəfat edən Abbasqulu xan İrəvanskidir. İrəvan xanlığının Çar Rusiyası tərəfindən işğal edilərək müstəqilliyinə son qoyulsa da, xan titulu bu nəsildən alınmamışdır. Ailədə beş uşaq olublar. Qardaşı Fərid xan, bacıları Rüxsarə, Sami və Adilə xanım.

Hüseyn Turqut orta təhsilini İrəvan şəhərində gimnaziyada almışdır. 1917-ci il Oktyabr inqilabından sonra İrəvanda baş qaldıran erməni terroru nəticəsində bütün ailə üzvləriylə birgə Naxçıvana köçürlər. Bir müddət Naxçıvanın müdafiəsində iştirak etdikdən sonra ailəsi ilə vidalaşıb Türkiyəyə keçir.

Türkiyə Silahlı Qüvvələrində xidməti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Türkiyədə zabit namizədi olaraq Osmanlı ordusuna qoşularaq Birinci dünya müharibəsinə qatılır. IV Kolordunun 5-ci tümənində, daha sonra isə Doğu Bəyaziddə 11-ci tüməndə döyüşlərə qatılır. Savaşın son aylarında doğu ve güneydoğu cəbhələrində göstərdiyi üstün xidmətlərə görə "Dəmir Hilal" döş nişanı ilə təltif olunur. Türkiyə İstiqlaliyyət Müharibəsi başlamasıyla doğu cəbhəsində leytenant rütbəsiylə Qarsın, SarıqamışınGümrünün işğaldan azad edilməsi əməliyyatlarında iştirak edir.

Atatürk tərəfindən “İstiqlal” medalıyla təltif edilir. Savaşın bitməsindən sonra da orduda qalaraq hərbi xidmətini davam etdirir. Türkiyənin güney doğusunda baş qaldıran kürd üsyanlarının yatırdılmasında iştirak edir.

1930-cu ilə qədər Ankarada mühafizə alayında xidmət edən Hüseyn Turqut xidmətdə fərqləndiyinə görə, Hərbi Hava Qüvvələrinə keçirilir.

1932-ci ildə pilotlar arasında keçirilən yarışda uğurlu nəticə göstərən beş nəfər pilotdan biri olduğu üçün, yenilikləri izləmək və təlimlərdə iştirak etmək üçün Fransaya göndərilir. Fransada keçirilən təlimlərdə də yüksək nəticələr göstərir.

Hüseyn Turqut bacarıqlı bir zabit idi. O, altı dil bilir, üstün zəkası və çalışqanlığı ilə digər zabitlərdən seçilirdi. Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra Türk Hava Qüvvələrinin komandanlığı onun əməyindən yeni pilotların yetişdirilməsi üçün istifadə edir.

Türkiyənin hərb tarixinə adını yazdırmış generalımız - Hüseyn xan Turqut Hava Qüvvələrində “Junge Dayı” ləqəbi ilə məşhurlaşır və çox sevilən bir zabit olur. 1934-cü ildən 1946-cı ilə qədər, bu gün dünyanın ən güclülərindən olan Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinə çox sayda pilot yetişdirməklə ordu quruculuğunda və inkişafında müstəsna xidmətlər göstərmişdir. 1946-cı ildə ağır qəza keçirir. Bu qəzadan sonra səhhəti təlim keçməsinə imkan vermədiyi üçün Hərbi Hava Qüvvələrində başqa müxtəlif vəzifələrdə çalışmış, 42 illik xidmətdən sonra 1960- cı ildə general-mayor rüstbəsində təqaüdə çıxmışdır.

Ailəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hüseyin Turqut 1936- cı ildə Ləman Hattusas ilə evlənmişdir. 1940- cı ildə Nur adlı qızları, 1946-cı ildə isə Turhan adlı oğlanları anadan olmuşdur. Hüseyin Turqut 1971-ci ilin noyabr ayında vəfat edir. Xüsusi hərbi mərasimlə Ankara şəhərində Cebeci Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir. Oğlu Turhan Tuqut hüquqşunasdır. 2016-cı ildə Bakıya gəlmiş, Dünya Azərbaycanlılarının IV Qurultayında iştirak etmişdir. Tanınmış iş adamıdır. Azərbaycan diasporasının fəallarından biridir. Hazırda İstanbulda yaşayır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]