Həştərxan tatarları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Həştərxan tatarları (tatar. Әстерхан татарлары) — müasir Həştərxan vilayəti ərazisində yayılmış tatar xalqına aid qrup. Vilayətin sayına görə üçüncü ən böyük etnik qrupudur. Ümumi əhalinin 7 % təşkil edir. 2010-cu il diyahıya alınmasına görə Həştərxan vilayətində 60 min tatar yaşayır.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XVXVII əsrlərdə həştərxan tatarları Həştərxan xanlığının və Noqay knyazlıqlarının ərzilərdə cəmləşmişdilər. Onlar noqayların güçlü təsirinə məruz qalmışdılar[1]. XVIII əsrdən etibarən Volqa-Ural tatarları ilə əlaqə güçlənmişdir. Digər türk xaqlarının nümayəndələri kimi Həştərxan tatarlarıda subetnik qruplara bölünür: Nuqay və qaraqaş[2].

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

XX əsr[redaktə | əsas redaktə]

1917-ci ildə Həştərxan tatarların iri mədəni və ictimai mərkəzlərinfən biri olmuşdur. 1892-ci ildə burada «Nizamiyə» mədrəsəsi fəaliyyət göstərirdi. Burada «Azad xalq» (1917—1919), «İrek» (1917), «İslah» (1907), «Tartış» (1917—1919), «İdel]]» (1907—1914; yenidən 1991) qəzetləri buracılırdı. Üstəlik vilayət ərazisində «Azad xanım» (1917—1918), «Maarif» (1909), «Tup» (1907) və s. jurnallar fəaliyyət gödtərmişdir. 1907-ci ildən Tatar Xalq teatrı fəaliyyət göstərir. 1919-cu ildə idə Həştərxan Tatar teatr studiyası təşkil edilmişdir.

Hazırki dövr[redaktə | əsas redaktə]

Hazırda Həştərxanda tatar milli cəmiyyəti olan «Dostluq» və tatar gənclər mərkəzi olan «Ümid» fəaliyyət göstərir. Paralel olaraq «Tatar mədəniyyətinin qorunması və inkişafı cəmiyyəti» fəaliyyət göstərir (Tatar iş mərkəzi).

Hazırki siyahıya alınma[redaktə | əsas redaktə]

Tatarlar Həştərxan vilayətinin ümumi əhalisinin 7% təşkil edir. Həştərxan xanlığı işğal edildikdən sonra tatarların bir qismi Yuxarı Volqa istiqamətinə yayılmışdır.

  • 2002 il siyahıya alınması: 70 590 (7,0 %).
  • 2010 il siyahıya alınması: 60 523 (6,6 %).

Yerləşməsi[redaktə | əsas redaktə]

Həştərxan vilayətinin etnik xəritəsinə görə[3] tatarlar vilayətin 20 kəndində yaşayırlar: (ən əsası PrivoljskiNərimanov rayonları) iri kəndlər — Starokuçerqanovka, Solyanka, Osıpnoy Buqor, Qaraqalı, Tri Protoka, Tatar Başmağı, Kilinçi, Biştyobinka.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Исхаков Д. М. Астраханские татары, этническое расселение и динамика численности в XVIII — начале XX в. // Астраханские татары. — Казань, 1992. — С. 5—33.
  • Татары. Народы России. Энциклопедия. — M., 1994. — С. 320—321.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]