Məzmuna keç

Həmid Ataman

Keçid əlavə et
Vikipediya, azad ensiklopediya
Həmid Ataman
Azərbaycan Kültür Dərnəyinin sədri
1 mart 1955 – 3 mart 1957
ƏvvəlkiRəsul Ünsal
SonrakıKərim Odər
1 fevral 1949 – 18 noyabr 1953
Əvvəlkivəzifə təsis edildi
SonrakıRəsul Ünsal
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 2 fevral 1900(1900-02-02)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 18 mart 1979(1979-03-18) (79 yaşında)
Vəfat yeri
Partiya
Fəaliyyəti həkim
Həyat yoldaşı Şəfiqə Ataman
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həmid Ataman, Həmid Xəlil Ataman və ya Həmid Məhəmmədov (2 fevral 1900, Qars, Qafqaz diyarı – 18 mart 1979, Ankara) — azərbaycanlı mühacir, cümhuriyyət tələbəsi.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İlk illəri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmid Məmməd oğlu Məmmədov 1900-cü il fevralın 2-də Qarsda anadan olub.[1][2] İbtidai təhsilini Qarsda alıb.[3][4] Böyük qardaşı Temimdar bəy rus işğalçılarına qarşı mübarizə apardığı üçün ailəsi Bessarabiyanın cənubunda yerləşən Bolqrad şəhərinə sürgün olunub. Bunun nəticəsində Həmid bəy orta təhsilini Bolqrad şəhərində almağa başlayıb. 1913-cü ildə Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi münasibətilə elan olunmuş əfv sərəncamından sonra Həmid bəy və ailəsi əfv olunublar.[5][6] Elə həmin il ailəsi ilə birlikdə Qarsa qayıdıb. 1914-cü ildə Qarsda baş vermiş qırğınlarda öz valideynlərini itirib. Bundan sonra Bakıya köçüb.[3] 1916-cı il sentyabrın 23-dən 1919-cu il mayın 15-ə qədər I Bakı kişi gimnaziyasında təhsil alıb.[7] Gimnaziyada təhsil alarkən siyasi proseslərə qoşulub və Müsavat partiyasına üzv olub. 1918-ci ilin sentyabr ayında Bakının azad olunması ilə nəticələnmiş döyüşlərdə iştirak edib.[5][7]

1918-ci il 28 may tarixində Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.[8][9] Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul etdi.[10][11][12] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrıldı.[13] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən edildi.[14][15][16] Həmid Ataman da ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilən tələbələrdən biri olub.[5] Xaricə göndərilən tələbələr o cümlədən də Həmid bəy 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıblar.[17][18] Əvvəlcə Ştutqartda daha sonra isə Münxen Lüdviq-Maksimilian Universitetində tibb təhsili alıb.[19][20]




Azərbaycanlı tələbələrin vəziyyətini öyrənən Azərbaycanlı Tələbələr İttifaqının 1923–1925-ci illər üçün hazırladıqları məlumatda Həmid bəyin təhsilinin bitməsinə 2 il qaldığı göstərilib.



Mühacirətdə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Təhsilini bitirdikdən sonra bir müddət Almaniyada cərrah kimi fəaliyyət göstərib. Daha sonra isə Türkiyəyə köçüb və Ankarada həkim kimi fəaliyyət göstərməyə davam edib.[5]

Türkiyədə soyad qanunundan sonra özünə "Ataman" soyadını götürüb.[7]

Həmid Ataman 1949-cü ildə Məmməd Altunbay və Əziz Alpoudla birlikdə Ankarada Azərbaycan Kültür Dərnəyini qurub[2][21] və dərnəyin ilk sədri olub.[22]

Ailəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Həmid bəy Məhəmməd Xəlil ağa oğlu və Turunc xatun Molla Süleyman qızınını ailəsində dünyaya gəlib.[1] Ailədə 8 bacı qardaş olublar.[3] Böyük qardaşı Müxlis bəy Məhəmməd oğlu Cənub-Qərbi Qafqaz Cümhuriyyətində poçt və teleqraf işlərinə rəhbərlik edib.[7] Məhz buna görə 1919-cu ildə ingilislər tərəfindən həbs olunaraq Maltaya sürgün edilib.[3]

Həmid Ataman Şəfiqə xanımla ailə qurub və onların bu evlilikdən Turunc və Narınc adlı iki qızları dünyaya gəlib.

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 742
  2. 1 2 Attar,Şimşir, 2013. səh. 221
  3. 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 743
  4. ↑ Tahirli, 2002. səh. 45
  5. 1 2 3 4 Tahirli, 2002. səh. 46
  6. ↑ Attar,Şimşir, 2013. səh. 219
  7. 1 2 3 4 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 744
  8. ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
  9. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
  10. ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
  11. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
  12. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
  13. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
  14. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
  15. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
  16. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
  17. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası II, 2014. səh. 15
  18. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 179
  19. ↑ Əhmədov, Hafiz. "Xərçəng hüceyrələrini öldürməyən geni tapan Azərbaycan əsilli gənc alim". Hafiz Times (az.). 6 oktyabr 2019. İstifadə tarixi: 12 fevral 2026.
  20. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 747
  21. ↑ Turan, Refik. "Türkiye'de bir Azerbaycanşinaslık Ocağı: Azerbaycan Kültür Derneği". Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 5 (3). 2016: 1187.
  22. ↑ Ercilasun, Ahmet B. "Azerbaycan Kültür Derneği 70 yaşında". Yeniçağ Gazetesi (türk). 10 fevral 2019. 25 mart 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 mart 2024.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Həmid_Ataman&oldid=8478934"