Hərbi əməliyyatlar teatrı
Hərbi əməliyyatlar teatrı (HƏT) — daxilində hərbi əməliyyatların aparılması nəzərdə tutulan, müharibə zamanı isə ölkənin (və ya koalisiyanın) Silahlı Qüvvələrinin bir hissəsinin müharibənin ümumi planından irəli gələn strateji tapşırıqları yerinə yetirdiyi müəyyən quru ərazisi, habelə ona bitişik dəniz və hava məkanı. HƏT adətən müharibə teatrının bir hissəsidir və bir və ya bir neçə strateji istiqaməti əhatə edir.[1]
Neytral və digər müharibə etməyən dövlətlərin ərazisi (quru, dəniz, hava) hərbi əməliyyatlar teatrı kimi istifadə edilməməlidir.[2] Beynəlxalq müqavilələrə əsasən, aşağıdakılar hərbi əməliyyatlar teatrına çevrilə bilməz:
- Bəzi beynəlxalq boğazlar (məsələn, Argentina və Çili arasındakı 1981-ci il müqaviləsinə əsasən Magellan boğazı);
- Beynəlxalq kanallar (məsələn, 1888-ci il Konstantinopol konvensiyasına əsasən Süveyş kanalı);
- Bəzi ada və arxipelaqlar (məsələn, İkinci Dünya müharibəsinin qalibləri ilə Finlandiya arasında imzalanmış 1947-ci il sülh müqaviləsinə əsasən Aland adaları, 1920-ci il Paris müqaviləsinə əsasən Svalbard arxipelaqı);
- Bəzi qitələr (məsələn, 1959-cu il müqaviləsinə əsasən Antarktika).
1967-ci il Kosmos haqqında Müqaviləyə əsasən, Ay və digər səma cisimləri hərbi əməliyyatlar teatrına daxil edilə bilməz. Silahlı münaqişə hüququ normalarında nəzərdə tutulmuş xüsusi zonaların (məsələn, sanitariya zonaları və məntəqələri) yaradılması məqsədilə müharibə edən tərəfin dövlət ərazisinin bir hissəsi hərbi əməliyyatlar teatrından çıxarıla bilər. Nüvəsiz zonalara gəldikdə isə, onlar bütövlükdə silahlı münaqişə sferasından çıxarılmır, lakin nüvə müharibəsinin teatrı ola bilməzlər.[3][4][5]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ See: Voennyj entsiklopedicheskij slovarj (BES) Военный энциклопедический словарь (ВЭС) [Military encyclopedic dictionary] (rus). Moscow: Военное издательство (ВИ). 1984. səh. 732.
- ↑ Carl von Clausewitz. On War. Jazzybee Verlag. 1956. səh. 162. ISBN 9783849676056. İstifadə tarixi: 16 may 2020.
- ↑ "theatre of war, theatres of war- WordWeb dictionary definition". www.wordwebonline.com.
- ↑ "Definition of theatre noun (MILITARY) from Cambridge Dictionary Online: Free English Dictionary and Thesaurus". Dictionary.cambridge.org. İstifadə tarixi: 31 avqust 2011.
- ↑ "Theater (warfare) – definition of Theater (warfare) by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia". Thefreedictionary.com. İstifadə tarixi: 31 avqust 2011.
Ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (az.). IX cild. Bakı: Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Baş Redaksiyası. 1986. 116.
- Məmmədov, V. Hərbi terminlərin izahlı lüğəti (az.). Bakı. 2010.
Əlavə ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Harrison, Richard W. The Soviet Army's High Commands in War and Peace, 1941–1992. Casemate Academic. iyul 2022. ISBN 9781952715112.
- Holm, Michael. "High Commands (Theatre Commands)". 2015.
- Odom, William E. The Collapse of the Soviet Military. New Haven and London: Yale University Press. 1998.
- Warner, Edward; Bonan; Packman. Key Personnel and Organisations of the Soviet Military High Command (PDF). RAND Notes. RAND Corporation. aprel 1984. 31 may 2014 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2022.