Həsən bəy Ağalarov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Həsən bəy Ağalarov
HasanBeyAgalarov.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1812(1812-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri Tiflis, Rusiya İmperiyası
Hərbi xidmət
Xidmət illəri 1830 - 1881
Mənsubiyyəti Rusiya İmperiyası Rusiya İmperiyası
Qoşun növü Süvari
Rütbəsi 1904ic-p09r.png General-leytenant
Rəhbərlik edib Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayı
Döyüşlər

Mükafatları

RUS Imperial Order of Saint Vladimir ribbon.svg RUS Imperial Order of Saint Vladimir ribbon.svgIV dərəcəli Müqəddəs Georgi ordeniMüqəddəs Anna ordeni Qılınclı və bantlı III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni Qılınclı və bantlı III dərəcəli Müqəddəs Stanislav ordeni Xarici:

AUT Order of the Iron Crown ribbon.svg AUT Imperial Order of Leopold ribbon.svg PRU Roter Adlerorden BAR.svg

Həsən bəy AğalarovAzərbaycan əsilli general-leytenant.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həsən bəy 1812-ci ildə Tiflisdə zadəgan ailəsində anadan olub. O, 1830-cu ildə kadet korpusunu bitirdikdən sonra Qafqaz müsəlman-süvari polkunda xidmət edir. Az sonra bölük komandiri Həsən bəy Ağalarovun fərasəti və hərbi işdəki nizam-intizamı general-leytenant knyaz Vasili Osipoviç Behbudovun diqqətini cəlb edir. Ona görə də general, poruçik Həsən bəy Ağalarovu qərargah işləri üzrə ən yaxın köməkçisi təyin edir.

1834-cü ilin sentyabrında azərbaycanlılardan ibarət Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayı Varşavaya ezam olunanda onun sıralarında general İsmayıl bəy Qutqaşınlı, Abbasqulu ağa Bakıxanovun kiçik qardaşı general-mayor Cəfərqulu ağa Bakıxanov və kapitan Həsən bəy Ağalarov da vardı.

1852-ci ildə isə polkovnik Həsən bəy Ağalarov Zaqafqaziya atlı-müsəlman alayının komandiri təyin olunur. Bir il sonra Krım müharibəsi başlananda bu alayın tərkibində xüsusi döyüş dəstələri yaradıldı. "1853-56-cı il Şərq müharibəsinin təsviri" kitabının müəllifi A.F.Qeyrot yazır ki, təkcə gəncəlilərdən ibarət iki süvari dəstəsi yaradılmışdı. Onların ümumi sayı min nəfər cəsur atlıdan ibarət idi. Bu süvarilər hansı cəbhəyə göndərilirdisə, ordan igidlik və rəşadətləri haqqında xoş sözlər eşidilirdi.

Bayandur kəndi uğrunda döyüş[redaktə | əsas redaktə]

Alayın əsgərləri 1853-cü il noyabrın 2-də Bayandur kəndi uğrunda döyüşlərdə general-mayor İlya Orbelianinin komandanlığı altında döyüşürdülər. Bu döyüşlərdə gürcü Kavtaradzenin və azərbaycanlı Ağalarovun əsgərləri xüsusilə fərqlənirdilər. Bütün hücumları dəf edən rus və azərbaycanlı döyüşçülərin sarsılmaz dəyanəti düşməni qorxuya salacaq dərəcədə heyrətləndirdi.

Tarixçi A.F.Qeyrot kitabının 191-192-ci səhifələrində Bayandur kəndi yaxınlığında gedən ölüm-dirim vuruşmasında mərd babalarımızın hünərindən iftixarla söhbət açır: "Orbeliani dəstəsi gözlənilmədən 40 topdan atılan güclü atəşlə qarşılandı. Rus artilleristləri dərhal cavab atəşi açdılar, lakin qüvvələr bərabər deyildi. Güclü top atəşi və düşmən süvarilərinin hücumu başlandı. İkinci Azərbaycan süvari dəstələri top atəşi ilə müdafiə olunan düşmən atlılarının güclü hücumuna məruz qaldı. Tixotski özünün draqun diviziyası ilə vaxtında azərbaycanlı döyüşçülərin köməyinə çataraq düşməni cəhdlə əzməyə başladılar. Draqun diviziyasının və Azərbaycan atlılarının zərbələri altında əzilən düşmən süvariləri qaçmağa üz qoydular".

General və Azərbaycan ziyalıları[redaktə | əsas redaktə]

1857-ci ildə general-mayor rütbəsinə layiq görülən Həsən bəy Ağalarov Qafqaz əlahiddə ordusunun zabiti kimi ömrünün axırına qədər döyüşən hissələrdə hərbi borcunu şərəflə yerinə yetirmişdir.

General Həsən bəy Ağalarovun sənədləri ilə tanış olduqda görürük ki, o, Tiflisdə yaşayan mütərəqqi fikirli Azərbaycan ziyalıları ilə dostluq etmişdir. O zaman canişinlikdə müşavir və tərcüməçi işləyən Ağa bəy Yadigarovla, general-mayor İsrafil bəy Yadigarovla, general İsmayıl bəy Qutqaşınlı ilə böyük dramaturq Mirzə Fətəli Axundovla və görkəmli şair Qasım bəy Zakirlə yaxından əlaqə saxlamışdır.

Qasım bəy Zakir 1850-ci ildə nahaq böhtana düşüb, sürgün ediləndə general Həsən bəy Ağalarov şairi xilas etmək üçün xeyli çalışmışdır. Zakir bir şerində xeyirxah insan, cəsur bir əsgər kimi yad edir:

Həvadisi-dövran gərdişi-fələk,
Salmışdı binəyə kəbki8 yepələk:
Tülək tərlan kimi, qafil Həsən bəy,
Şığıyıb çənginə götürdü bayaq.

Həsən bəy Bikə ağa Əhməd xan qızı Cavanşirlə ailə qurmuşdu. Davud ağa adlı oğlu, Mariya xanım adlı qızı vardı.

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Həsən bəy Ağalarovun portreti. Rəssam Yan Ksaveriy Kanevski. Varşava,1856-cı il. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi.

1840-cı ildə ştabs-kapitan rütbəsində olan Həsən bəy əla xidmətinə görə üçüncü dərəcəli müqəddəs Stanislav ordeni ilə təltif olunur. 1849-cu ildə onun alayı Debreçin şəhəri uğrunda gedən döyüşlərdə macarların bir rotasını darmadağın edib dörd topunu alanda polkovnik Həsən bəy Ağalarov döyüşdə göstərdiyi igidliyə görə dördüncü dərəcəli "Müqəddəs Georgi ordeni"nə layiq görülür.

Xarici:[redaktə | əsas redaktə]

  • Avstriya Dəmir Tacı ordeni, 2-ci dərəcəli (1850).
  • Avstriya Leopold ordeni, 2-ci dərəcəli (1853).
  • Prussiya Qırmızı Qartal ordeni, 3-cü dərəcəli (1853).

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]