Həyat Abdullayeva

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Həyat Abdullayeva
Həyat Həmdulla qızı Abdullayeva
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 14 oktyabr 1912(1912-10-14)
Doğum yeri Dərbənd, Dağıstan vilayəti, Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 21 aprel 2006 (93 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Azərbaycan
Fəaliyyəti Heykəltaraşlıq
Mükafatları "Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi" fəxri adı — 1964

Abdullayeva Həyat Həmdulla qızı (14 oktyabr 1912, Dərbənd21 aprel 2006, Bakı) — Azərbaycan heykəltəraşı, əməkdar incəsənət xadimi (1964).[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Həyat Həmdulla qızı Abdullayeva 1912-ci il oktyabr ayının 14-də Dərbənd şəhərində anadan olmuşdur. O, məşhur balıq sənayeçisi Həmdulla Abdullayevin qızıdır. Atasının güllələnməsindən sonra 1930-cu ildə anası ilə birlikdə Qazaxıstana sürgün edilmişdir. 1942-ci ildə Repin adına Leninqrad Rəssamlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutuna daxil olmuşdur. Həmin illərdə Həyat xanım "Tutu xanım", "Həsən bəy Zərdabi" kimi əsərlərini yaratmışdır. Həyat Abdullayeva dəzgah heykəltəraşlığı sahəsində ilk ali təhsilli heykəltəraş qadın olmuşdur. Təhsilini başa vurduqdan sonra o, Bakıya qayıdır və Bakı Rəssamlıq Texnikumunda dərs deyir. O, Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunda sənətin sirlərini P.Sabsayın emalatxanasında alır.[2]

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Həyat xanımın yaratdığı ilk işi "Gənc oğlan"ın portretidir. 1950-ci ildən heykəl portretlərin, monumentlərin və kiçik formalı plastik əsərlərin – "Ana" (1955), "Yeddi gözəl" (1957) heykəlcikləri, "Həcər" (1959), "Gənclik" (1960), "Lay-lay" (1963) heykəl-kompozisiyaları, Molla Pənah Vaqifin abidəsi (1957), "İki qız" (1967), "Vəcihə Səmədovanın portreti" (1970), "Sənsiz" (1972), "Şah İsmayıl", "Natəvan" və s. kimi yaddaqalan əsərlərin müəllifidir. "Lay-lay" kompozisiyasında körpəsinə ayaqları üstündə lay-lay çalan gənc qadın – ana təsvir olunub. Bu əsər naturadan işlənib. Böyük uğur qazanan bu əsər incəsənətimizin qızıl fonduna daxil olub. 1950-ci ilin ortalarında kiçik formada kompazisiyalı Nizami Gəncəvinin "7 gözəl" əsəri (forforda) tətbiqi sənət sahəsində ən baxımlı işdi: Nizaminin 7 gözəl və Bəhram poemasının motivləri əsasında yaranmış heykəllər silsiləsi. Bu işlər müəllifin qadın portretində rəgarəngliyə, psixoloji tamlığa cəhd etməsindən xəbər verir. hər bir millətin özünün müsbət, kəskin xarakterini, geyimini, düşüncə tərzini, incəliyini verə bilmişdi. "7 gözəl" əsərində olduğu kimi heykəltəraş da müsbət surətlərin aydınlığı ilə təsvir etmişdi. Həyat xanımın uşaqlara həsr olunmuş məzmunlu kompazisiyaları yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Uşaqların sadə təmiz mənəviyyatının təsvirinə, xarakteristikasına tamaşaçıların diqqətini cəlb etmişdi. Sovet ədəbiyyatının banisi Maksim Qorkinin heykəlini yaratmışdır. Heykəl M.F.Axundov adına Milli Kitabxananın fasadında qoyulub. Həyat Abdullayeva Azərbaycan rəssamlıq sənətində xüsusi yer tutur. Onu başqalarından fərqləndirən cəhətlərindən biri də bir şəxsiyyət kimi əsərləri ilə özü arasındakı yaxınlıq, böyüklük və səmimilikdir. Azərbaycanın görkəmli heykəltəraşına 1964-cü ildə Əməkdar incəsənət xadimi adı verilmişdir.[3][4][5]

Həyat Abdullayeva 21 aprel 2006-cı ildə Bakıda vəfat edib.[6]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

2014-cü ildə rejissor Yavər Rzayev “Gözümün işığı və ya qəribə heykəltəraş ömrü” adlı film çəkmişdir. Film Həyat Abdullayevanın 100 illik yubileyinə həsr olunub. Filmin Nizami Kino Mərkəzində təqdimatı keçirilmişdir.[7]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. “Gözümün işığı və ya qəribə heykəltəraş ömrü” sənədli filmi təqdim olunmuşdur: [Nizami Kino Mərkəzində Əməkdar İncəsənət Xadimi, rejissor Yavər Rzayevin “Azanfilm” studiyasında istehsal olunmuş eyniadlı film heykəltəraş, Əməkdar incəsənət xadimi Həyat Abdullayevanın anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuşdur] //Azərbaycan.- 2014.- 15 mart.- S.6.
  2. Həyat Abdullayeva [Mətn] //Azərbaycan Qadını ensiklopediyası.- Bakı, 2002.- S.16-17.
  3. Məsimli E. Sənətdə və ürəklərdə əbədiləşən sənətkar: [Mərhum heykəltəraş Həyat Abdullayeva haqqında] // Mədəniyyət.- 2007.- 20 aprel.- s. 8.
  4. Nəsimli E. Əbədiyaşar sənətkar: [Azərbaycan Respublikasının İncəsənət xadimi, heykəltəraş Həyat Abdullayevanın söhbəti] // Mədəni-maarif- 2007.- № 7.- s. 21-26.
  5. Гусейнов , Г. Энциклопедия города Дербента [Текст] /Г.Гусейнов.- Москва, 2002.-С. 12-13.
  6. Abdullayeva Həyat Həmdulla qızı
  7. Hüseynov, F. “Gözümün işığı və ya qəribə heykəltəraş ömrü”: [Nizami Kino Mərkəzində rejissor Yavər Rzayevin görkəmli heykəltəraş Həyat Abdullayevanın 100 illik yubileyinə həsr etdiyi eyniadlı sənədli filminin təqdimatı keçirildi] //Mədəniyyət.- 2014.- 19 mart.- S. 3.