Hacı Məhəmmədəli xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hacı Məhəmmədəli xan — XVIII yüzilliyin ortalarında Köhnə Şamaxıda varlı ailədən olan Xançobanı tayfasının Sərkərlər nəslinin nümayəndəsi Allahverdi bəyin oğlanlarının, Yeni Şamaxıda isə Hacı Məhəmmədəlinin hakimiyyətə gəlməsi ilə ikihakimiyyətlilik əsasında Şamaxıda müstəqil xanlıq yaranır. Şamaxı xanlığını 1747-ci ildən Nadir şah Əfşar tərəfindən bu yörəyə vəkil təyin edilmiş Hacı Məhəmmədəli xan Sufi Nəbi oğlu Zərnəvai idarə edirdi. Hacı Məhəmmədəli xan oturaq əyan-əşrəfin nümayəndəsi idi. Köçəri əmirlər onun başçılığı ilə barışa bilmirdilər. Xançobanlı elindən çıxmış Əsgər bəy Allahverdi bəy oğlu ona qarşı mübarizəyə başladı. [1]

1749-cu ildə şamaxılı Hacı Məhəmmədəli xan şəkili Hacı Çələbi xan, qarabağlı Pənahəli xan, gəncəli Şahverdi xan ilə birlikdə Kartli-Kaxetiyaya hücum etmək üçün razılığa gəlirlər. Lakin İrəvan xanının xəbərdarlığı ilə baş verə biləcək hadisəyə qarşı II İraklinin hazırlığı bu ittifaqın pozulması ilə nəticələnir.[2]

Şamaxı xanlığında ikihakimiyyətliliyin mövcud olması xanlığın mübarizə qüdrətinə mənfi təsir göstərirdi. 1755-ci ildə Hacı Çələbi xan çox sayda qoşunla Şirvanı almaq məqsədilə gəlib Ağsu şəhərini mühasirə etdikdə Yeni Şamaxı hakimi Hacı Məhəmmədəli xan Quba hakimi Hüseynəli xandan kömək istədi.[1] Hacı Məhəmmədəli ilə Hüseynəli xanın birləşmiş qüvvələri Hacı Çələbini məğlub edə bilirlər. Lakin 1758-ci ildə Qubalı Hüseynəli xanın ölümü ilə əlaqədar yaranan qarışıqlıqdan istifadə edən Ağarəzi bəy dərhal Qubanın Bərmək mahalını qarət edir və 200 ailəni özü ilə Şamaxı xanlığınına köçürür. Buna cavab olaraq Fətəli xan Şamaxıya hərəkət edəndə Ağarəzi bəy onun qarşısına çıxır və şəhərin yaxınlığında məğlub edilərək öldürülür. [1]

1763-cü (bəzi mənbələrə görə 1765) ildə Hacı Məhəmmədəli xanın Məhəmmədsəid xan tərəfindən öldürülməsi ilə Şamaxı xanlığı birləşdirildi. [3]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 azadliq.info. "Ikihakimiyyətli Şamaxı xanlığı" (azərb.) (05 Oktyabr 2011).
  2. Bayramova Nailə (2009). Şamaxı xanlığı. Bakı: "Təhsil", səh.44.
  3. A. Bakıxanov, Gülüstani-Irəm, Bakı, 2001, səh.188-189.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]