Harri Trumen

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Infobox-realisateur.png
Harri S. Trumen
Fotoqrafiya
bayraqAmerika Birləşmiş Ştatlarının 33-cü prezidentibayraq
12 aprel 1945 — 20 yanvar 1953
Vitse-prezident olmayıb (1945-1949)
Olben Barkli (1949-1953)
Sələfi Franklin Delano Ruzvelt
Xələfi Duayt Eyzenhauer
bayraqAmerika Birləşmiş Ştatlarının 34-cü vitse-prezidentibayraq
20 yanvar 1945 — 12 aprel 1945
Prezident Franklin Delano Ruzvelt
Sələfi Henri Uolles
Xələfi Olben Barkli (1949-dan)

Partiya Demokrat partiyası
İxtisası Hüquqşünas
Doğum tarixi
8 may 1884(1884-05-08)
Doğum yeri Lamar, Missuri, Flag of the United States.svg ABŞ
Vəfat tarixi 26 dekabr 1972 (88 yaşında)
Vəfat yeri Kanzas-Siti, Missuri, Flag of the United States.svg ABŞ
Dəfn yeriHarry S. Truman Presidential Library and Museum
AtasıCon Anderson Trumen
AnasıMarta Ellen Trumen
Həyat yoldaşıBess Trumen (1882-1985)
ÖvladlarıMeri Marqaret Trumen
Hərbi xidmət
MənsubiyyətiAmerika Birləşmiş Ştatları
Qoşun növüMissuri Milli Qvardiyası
ABŞ ordusu
RütbəsiKapitan
Rəhbərlik edibD batareyası, 129-cu səhra artilleriya alayı, 60-cı briqada, 35-ci piyada diviziyası
DöyüşlərBirinci dünya müharibəsi
*Qərb cəbhəsi

Harry Truman Signature.svg
Commonsda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Harri S. Trumen (ing. Harry S. Truman; 8 may 1884, Lamar, Missuri, ABŞ - 26 dekabr 1972, Kanzas-Siti, Missuri, ABŞ) — Amerika Birləşmiş Ştatlarının 33-cü prezidenti (1945-1953) və 34-cü vitse-prezidenti (20 yanvar-12 aprel 1945).

İkinci adındakı "S" hərfi yalnız inisialdan ibarətdir və babaları - atasının atası Anderson Şip (Shipp) Trumen və anasının atası Solomon Yanqın adına hörmət əlaməti olaraq valideynləri tərəfindən verilmişdir.

Birinci dünya müharibəsi dövründə artilleriya batareyasına rəhbərlik etmişdir. Həmin müharibədə döyüşlərdə iştirak etmiş yeganə ABŞ prezidentidir (Prezident Duayt Eyzenhauer isə həmin müharibədə yalnız təlimlərə qatılmışdır).

Siyasi həyatı və prezidentliyi[redaktə | əsas redaktə]

1934-cü ildə Missuri ştatından ABŞ Konqresinə senator seçilmişdir. 1944-cü il seçkilərində Franklin Ruzvelt özünün dördüncü prezidentlik müddətinə onu vitse-prezidentliyə namizəd kimi irəli sürmüşdür. Seçkilərdə qələbə qazanan cütlük 1945-ci il yanvarın 20-də səlahiyyətlərinin icrasına başlamışdır. 12 aprel 1945-ci ildə Franklin Ruzveltin vəfat etməsindən sonra Harri Trumen prezident vəzifəsini tutmuşdur.

Trumenin hakimiyyət dövrü qlobal əhəmiyyətə malik çoxsaylı hadisələrlə zəngin olmuşdur. Bunların arasında İkinci dünya müharibəsinin sona çatması, məhz onun əmri ilə Yaponiyanın Hirosima və Naqasaki şəhərlərinə atom bombasının atılması, BMT-nin təsis olunması, "Soyuq müharibə"nin başlaması, Marşal planı, Avropanın müharibədən sonra yenidən qurulması, kommunizmin əleyhinə yönəlmiş Trumen Doktrinası, NATO-nun yaradılması və Koreya müharibəsi xüsusi yer tutur.

Koreya müharibəsindəki uğursuzluqlar 1952-ci il seçkilərində Respublikaçılar partiyasının namizədi general Duayt Eyzenhauerin qələbəsi ilə nəticələndi. Trumen seçkilərdə öz namizədliyini irəli sürməmişdi.

Sui-qəsd[redaktə | əsas redaktə]

1950-ci il noyabrın 1-də Puerto-Riko əsilli Qriselio Torresola və Oskar Kolatso Harri Trumenin evinə soxularaq onu öldürməyə cəhd etsələr də, evə daxil ola bilməmiş və silahlı atışmada Qriselio Torresola öldürülmüşdü. Oskar Kolatso məhkəmənin qərarı ilə elektrik stulunda edam cəzasına məhkum olunmuş, lakin Harri Trumen öz qərarı ilə bu cəzanı ömürlük həbs cəzası ilə əvəz etmişdir.

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

Harri Trumen 1972-ci il 26 dekabr-da səhər saat 7:50-də Kanzas-Sitidə pnevmaniyadan vəfat etmişdir.