Hekayəti Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli Şah Cadükuni Məşhur

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hekayəti Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli Şah Cadükuni Məşhur
Musyo Jordan of Akhundov in French (1906).png
1906-cı il Paris nəşrinin titul səhifəsi
Janr komediya
Müəllif Mirzə Fətəli Axundov
Orijinal dili azərbaycan dili
Yazılma ili 1850
Nəşr ili 1851
Nəşriyyat Qafqaz
Tərcümə 1851
Elektron versiya
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

«Hekayəti Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli Şah Cadükuni Məşhur» — Azərbaycan yazıçısı və dramaturqu Mirzə Fətəli Axundovun 1850-ci ildə Azərbaycan dilində yazdığı dörd aktdakı ikinci komediya [1]. Komediyanın orta əsr feodal ideologiyasına, xurafatçılara qarşı yönəldildiyi qeyd olunur [2]. Müəllifin özü tərəfindən rus dilinə tərcümə edilmiş komediya 1851-ci ildə Qafqaz qəzetində çap olunmuşdur [3]. Müəllifin tərcüməsində rus səhnəsindəki ilk əsər həmin il Sankt-Peterburqda baş tutdu, 1852-ci ildə pyes Tiflisdə [4], 1883-cü ildə isə Naxçıvanda nümayiş olundu[5].

Müsyö Jordanın prototipi, o illərdə əslində elmi araşdırmalar üçün Zaqafqaziyaya gəlmiş və xüsusən də komediya janrında fəaliyyət göstərdiyi Qarabağın florasını öyrənən Fransız təbiətşünası Aleksis Jordan (1814-1897) idi. Hətta ehtimal olunur ki, M.F.Axundov fransız alimi ilə şəxsən tanış olmuş və onunla söhbət etmiş, bu da alimin bədii obrazını yaratmasına kömək etmişdir [3]. Qeyd olunur ki, M.F.Axundovun yaradıcılığında Aleksis Jordanın elmi fəaliyyəti və bitkilərin təsnifatına etdiyi düzəlişlər barədə həqiqi məlumatlar verilir.

Süjet[redaktə | əsas redaktə]

Süjet 1848-ci ildə Qarabağda baş verir. Fransız botanist, Kral Akademiyasının üzvü İordaniya yerli bitki növlərini öyrənmək üçün buraya gəlir. Köçkünlərin sahibi Təklə-Muğanlı Hətəmxan ağa ilə qalır. Qardaşı oğlu, gənc Şahbaz, İordaniyalının Parislə bağlı hekayələrini özünə cəlb edir və iordaniyalı ilə birlikdə elm öyrənmək üçün ora getməyə hazırlaşır. Amma gəlini Şərafnis və xalası Şahrabanu xanım bunu istəmirlər. Gəzintiyə mane olmaq üçün İrandan gələn məşhur dərviş Məstəlinin köməyinə müraciət edirlər. Mastalinin sadəlövh və xurafatçı qadınlara verdiyi yüz chervonets üçün Fransanın paytaxtını məhv etməyə başlayır. Mastali dəhşətli sehrləri çəkir, şeytanları və şeytanları çağırır və Parisin imicini məhv edəcəyi kimi bir zərbə ilə məhv etmək əmrini verir. Dərviş günahkar bir şəhəri təsvir edən lövhələrə qaçır və güclü bir zərbə ilə onları hamarlayırlar. Birdən qapını güclü bir döydü və həyəcanla içəri girən Monsie Jordan, Parisin məhv edildiyini və dərhal Fransaya getməli olduğunu bildirdi. Qadınlar, Mastalinin sehrli hərəkətlərinin tez bir zamanda icra olunmasından qorxurdular. Hətta dərvişin özü də əməllərindən qorxaraq pərdə arxasında gizlənir ki, heç kim onu ​​tapmasın. Qaçan Hatamxanın sualına: "Parisi kim məhv etdi?", İordaniyalı cavab verir: "Lənətə gəl! .. Şeytan! .. Şeytanlar! .. Vəlilər! .." Qadınlar Parisin dərviş Məstəlı tərəfindən məhv edildiyinə şübhə etmirlər. Əslində Parisdə bir inqilab baş verdi və kral qaçdı. Bundan qorxan iordaniyalı dərhal Qarabağı tərk etməlidir, Şahbaz isə qalır. Qadınlar zəfər çalırlar[2].

Televiziyada[redaktə | əsas redaktə]

1976-cı ildə komediya əsasında "Azərbaycanfilm" kinostudiyasında rejissorlar Şamil Mahmudbəyov və Kamil Rüstəmbəyov "Dərviş Parisi partladır" filmini hazırladılar. Müsyö Jordan obrazını RSFSR-in əməkdar artisti Sergey Yurski, dərviş isə Azərbaycan SSR-nin əməkdar artisti Mirzə Babayev ifa edirdi. Filmdə SSRİ xalq artisti Adil İsgəndərov (Hətəmxan ağa), Azərbaycan SSR xalq artisti Leyla Bədirbəyli (Şəhrabanu-xanım), Həsən Turabov (Rəşid-bəy) və başqaları da rol aldılar.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Альгар, Хамид (1984). Āḵūndzāda. I (Encyclopædia Iranica). 735–740.
  2. 1 2 М. Г. Рафили (1959). Ахундов. Жизнь замечательных людей («Молодая гвардия» 25 000 nüs.). М. Под общей редакцией Дж. Джафарова. səh. 192.
  3. 1 2 Н. Мамедов (1982). Реализм М.Ф. Ахундова (Маариф). Б. səh. 286.
  4. "Hekayəti Müsyö Jordan Həkimi-Nəbatat və Dərviş Məstəli Şah Cadükuni Məşhur" . Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890—1907.
  5. История Азербайджана. II (Издательство Академии наук Азербайджанской ССР). Б. 1960. səh. 408.