Heysam ibn Məhəmməd (Tabasaran əmiri)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Heysam ibn Məhəmməd
Dərbənd əmirliyinin VI əmiri
iyun, 939 — may, 941
Sələfi Əhməd ibn Əbdülmalik
Xələfi Əhməd ibn Əbdülmalik
Dərbənd əmiri
dekabr, 941 — may, 942
Sələfi Əhməd ibn Əbdülmalik
Xələfi Xəşrəm Əhməd
Tabasaran əmirliyinin II əmiri
sentyabr, 948 — 1025
Sələfi Məhəmməd
Şəxsi məlumatlar
Vəfat tarixi 1025(1025-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-{{{3}}})
Vəfat yeri Tabasaran
Sülalə Məzyədilər
Atası Məhəmməd

Heysam ibn MəhəmmədMəzyədilər sülaləsindən Tabasaran və Dərbənd əmiri.

Dərbənd əmirliyi[redaktə | əsas redaktə]

Haqqında çox məlumat yoxdur. Hələ babası Əbu Tahir Yezid ibn Məhəmməd vaxtında 930-cu ilin oktyabrında Heysamın atası Məhəmməd Dərbənd əmiri Əbdülmalik ibn Haşim ilə təkbətək vuruşmuş və qalib gələ bilməmişdi. Əbdülmalik ibn Haşim 24 fevral 939-cu ildə gözlənilmədən vəfat etmişdi. Taxta onun 3 yaşlı oğlu Əhməd ibn Əbdülmalik gətirilmişdi və bundan düz 5 ay sonra rəislər Əhmədi devirmişdilər. İyun ayında Heysamı taxta dəvət edən rəislər onu Dərbənd əmiri kimi tanıdılar. Lakin 941-ci ilin mayı Haşimilər sülaləsinə sadiq rəislər yenidən Əhmədi taxta gətirdilər. Lakin 6 ay sonra, 941-ci ilin dekabrın Əhməd ibn Əbdülmalik yenə devrildi və taxta yenidən Heysam gəldi. Bu dəfə onun hakimiyyəti 942-ci ilin mayına qədər çəkdi və yerinə Xəşrəm Əhməd adlı ləzgi rəis əmir elan olundu. Elə həmin ay içində o da devrilərək, Heysamın qardaşı, gələcək şirvanşah Əhməd) əmirlik taxtına gətirildi.

Tabasaran əmirliyi[redaktə | əsas redaktə]

948-ci ilin sentyabr ayında atası Şirvan taxtına çıxdıqdan sonra qardaşı Əhməd Layzan əmirliyini, Heysam isə Tabasaran əmirliyini atasından aldı.4 iyun 956-cı ildə atasını ölüm ayağında ziyarət etmişsə də Şirvan əyanlarının dəstəyini almamışdı. Buna görə də qardaşından qorxan Heysam əvvəl Dağıstanın ucqar nöqtələrinə, 968-ci ildə də oradan tərk edərək Salar İbrahim ibn Mərzbanın yanında sığınacaq tapdı, onunla birlikdə yürüş edib Şirvan torpağına girdi. Salar ölkəni və Dərbəndin ətrafını qarət etdi. Şirvan hakimi Əhməd onunla sülh sazişi bağladı və ona xərac verdi. Salar Şirvanı tərk etdi və Heysamı də özü ilə aparmaq istədi. Lakin Heysəm əl-Məsqətə qaçdı və ona siyasi sığınacaq verən, ehtiram və rəğbət göstərən Əhməd ibn Əbdülmalik Heysəmin adından Şirvan hakimi ilə danışığa girərək, Şirvanın bir hissəsinin ona güzəştə gedilməsini tələb etdi. Lakin Şirvanşah bu tələbi rədd etdi və hədə–qorxu gəldi. Dərbənd əmiri əsasən Sərir vilayətindən qoşun toplayaraq Şirvana soxuldu. Şabran şəhərini hücumla alıb, yandırdı, talan edib böyük qənimət götürdü. Geri qayıdarkən sərirli döyüşçülər Dərbəndə əmirdən bir gün əvvəl daxil oldular. Lakin şəhərdə iğtişaş və qarışıqlıq başlandı. Yerli əhali yüz sərirli hərbi rəisi öldürüb onların Şirvanda ələ keçirdikləri qəniməti çapıb taladılar.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

1025-ci ildə Tabasaranda, öz "Məhəmməd mülkü" adlanan evində vəfat etdi.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • V.Minorski - Şirvan və Dərbəndin tarixi