Hindistanda kasta sistemi

Ən yüksək pillədə brahmanların (kahinlər), ən aşağı təbəqədə isə dalitlərin (tarixən toxunulmazlar kimi kənarlaşdırılan və varna sistemindən kənarda qəbul edilən qrup) yer aldığı varna sistemi (Hindistandakı kasta sisteminin əsasını təşkil edən dörd əsas sosial sinif sistemi) iyerarxiyasının təsviri.

Hindistanda kasta sistemi və ya Hind kasta sistemi — Hinduizm dininə inananların sosial cəhətdən təşkilatlanması məqsədilə yaradılmış iyerarxik bir sosial nərdivan sistemi.

Hər bir hindu müəyyən bir kastanın daxilində dünyaya gəlir. Kasta, cəmiyyətdə xüsusi mövqeyi olan və bu mövqeyinə görə digər qruplardan təcrid olunan bir insan ittifaqıdır. Uşaqlar avtomatik olaraq ana və atalarının kastasına mənsub olurlar və dindar bir hindu ömrü boyu öz kastasının qaydalarına mütləq şəkildə riayət etməyə borcludur. Ölkədə müxtəlif dini icmaların mövcudluğu ilə yanaşı, cəmiyyətin çoxsaylı kasta və alt kastalara (catilərə) bölünməsi, Hindistanın tarixi boyu vahid siyasi vəhdətini təmin etməsini çətinləşdirən əsas amillərdən biri olmuşdur.

Qotra sistemi

Qotra, hind dillərində nəsili, mənşəyi və ya qohumluğu ifadə etmək üçün istifadə olunan sosioloji bir anlayışdır. O, eyni kökdən gələn klan və ya patriarxal ailə ittifaqı mənasını verir. Qotra sistemi, antik dövrdə, xüsusilə Son Veda dövründə (eramızdan əvvəl təqribən IX–VI əsrlərdə) formalaşmağa başlamışdır. Bu sistem ilkin olaraq hind klan iyerarxiyasının ən üst təbəqəsi olan Brahmanlar arasında meydana gəlmişdir. Eyni qotraya mənsub olan Brahmanlar müştərək bir ritual kökə və ya mifik əcdada sahib olduqlarına inanırlar.

Bramhan ənənəsinə görə, klanların mənşəyi yeddi böyük müdrikə (Saptarişiyə) əsaslanır: Camadaqni, Qautama, Bharadvaca, Atri, Vişvamitra, Kaşyapa, Vasiştha və bunlara əlavə olaraq Aqastya. Bu şəxslərin xaricində qalanlar isə nəsilləri üçün döyüşən (Kşatrilər) və ya ticarətlə məşğul olan (Vayşyalar) təbəqələrə mənsubdurlar. Bu sistemdə ekzoqamiya (qrupdankənar evlilik) qaydası tətbiq olunur, yəni eyni qotradan (klandan) olan şəxslərin bir-biri ilə evlənməsi qəti şəkildə qadağandır (insest sayılır). Qotra sisteminin strukturuna görə, qadın evləndiyi zaman atasının qotrasından çıxır və həyat yoldaşının qotrasına daxil olur. Buradakı əsas məqsəd qadının tam olaraq yeni ailə qrupuna inteqrasiyasını təmin etməkdir.

Qotra sistemi xüsusilə kasta iyerarxiyasının yuxarı pillələrində (Brahman, Kşatri) daha sərt tətbiq olunur. Cənubi Hindistanda evliliklər zamanı əsasən dörd qotra qaydası əsas götürülür. Bu çərçivədə evlənmək namizədi olan şəxslər üçün dörd fərqli qotra yoxlanılır: şəxsin öz qotrası, anasının nikahdan əvvəlki (ata evindəki) qotrası və hər iki nənəsinin nikahdan əvvəlki qotraları. Əgər bu daxili şəcərədə hər hansı iki qotra üst-üstə düşərsə, qan qohumluğu riski səbəbindən həmin evlilik reallaşmır.

Qotra anlayışı Buddizm və Caynizm dinlərində də mövcuddur, lakin onun buradakı mənası və tərifi Hinduizmdəkindən qismən fərqlənir. Məsələn, Buddizmin banisi Siddhartha Qautamanın mənsub olduğu və ən çox tanınan qotra adı məhz Qautamadır.

Ədəbiyyat siyahısı

• Bamshad, Michael; Kivisild, Toomas; Watkins, W. Scott; Dixon, Mary E.; Ricker, Chris E.; Rao, Baskara B.; Naidu, J. Mastan; Prasad, B.V. Ravi; Reddy, P. Govinda; Rasanayagam, Arani; Papiha, Surinder S.; Villems, Richard; Redd, Alan J.; Hammer, Michael F.; Nguyen, Son V. "Genetic Evidence on the Origins of Indian Caste Populations". Genome Research. 11 (6). iyun 2001: 994–1004. doi:10.1101/gr.173301. hdl:1808/16276. ISSN 1088-9051. PMC 311057. PMID 11381027.
• Basham, Arthur L. The Wonder That Was India: A Survey of the Culture of the Indian Sub-Continent before the Coming of the Muslims. Grove Press. 1954.
• Basu, A.; Sarkar-Roy, N.; Majumder, P.P. "Genomic reconstruction of the history of extant populations of India reveals five distinct ancestral components and a complex structure". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 113 (6). fevral 2016: 1594–1599. Bibcode:2016PNAS..113.1594B. doi:10.1073/pnas.1513197113. PMC 4760789. PMID 26811443.
• Bayly, Susan. Caste, Society and Politics in India from the Eighteenth Century to the Modern Age. Cambridge University Press. 2001. ISBN 978-0-521-26434-1.
• Bayly, Susan, Saints, Goddesses and Kings: Muslims and Christians in South Indian Society, Cambridge University Press, 2004, ISBN 978-0-521-89103-5
• Béteille, André, "Varna and jati" (PDF), Sociological Bulletin, 45 (1), mart 1996: 15–27, doi:10.1177/0038022919960102, JSTOR 23619694, 11 fevral 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF)
• Beteille, Andre, "Race and Caste", The Hindu, 3 oktyabr 2001, 13 mart 2014 tarixində arxivləşdirilib
• Bose, Pradip. Momin, A .R. (redaktor). The legacy of G.S. Ghurye: a centennial festschrift. Popular. 1996. ISBN 978-81-7154-831-6.
• Bronkhorst, Johannes. Plagues and Brahmins: Did a Combination of Epidemics and Ideology Empty India's Cities? // Lindegaard Knudsen, Toke; Schmidt-Madsen, Jacob; Speyer, Sara (redaktorlar ). Body and Cosmos: Studies in Early Indian Medical and Astral Sciences in Honor of Kenneth G. Zysk. BRILL. 2020.
• Bronkhorst, Johannes. India's Past Reconsidered // Kroll, Paul W.; Silk, Jonathan A. (redaktorlar ). "At the Shores of the Sky": Asian Studies for Albert Hofstadt. BRILL. 2020a.
• Cohen, Stephen P., India: Emerging Power, Brookings Institution Press, 2001, ISBN 978-0-8157-9839-2
• Chakravarti, Uma, "Towards a Historical Sociology of Stratification in Ancient India: Evidence from Buddhist Sources", Economic and Political Weekly, 20 (9), 2 mart 1985: 356–360, JSTOR 4374135
• Chakravarti, Uma, Gendering Caste Through a Feminist Lens, Popular Prakashan, 2003, ISBN 978-81-85604-54-1
• Chapman, Graham, Religious vs. Regional Determinism India, Pakistan and Bangladesh as Inheritors of Empire // Arnold, David; Robb, Peter (redaktorlar ), Institutions and Ideologies: A SOAS South Asia Reader, Curzon Press, 1993, ISBN 978-0-7007-0284-8
• Chaudhary, Nandita; Anandalakshmy, S.; Valsiner, Jaan, Cultural Realities of Being: Abstract Ideas Within Everyday Lives, Routledge, 2013, ISBN 978-1-134-74349-0
• Corbridge, Stuart; Harriss, John; Jeffrey, Craig, India Today: Economy, Politics and Society, John Wiley & Sons, 2013, ISBN 978-0-7456-6535-1
• Corbridge, Stuart; Harriss, John, Reinventing India: Liberalization, Hindu Nationalism and Popular Democracy, Polity Press, 2000
• de Zwart, Frank, "The Logic of Affirmative Action: Caste, Class and Quotas in India", Acta Sociologica, 43 (3), iyul 2000: 235–249, doi:10.1177/000169930004300304, JSTOR 4201209
• Dirks, Nicholas B., Castes of Mind: Colonialism and the Making of New India, Princeton University Press, 2001a, ISBN 978-0-691-08895-2, 15 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib, İstifadə tarixi: 12 iyul 2026
• Dirks, Nicholas B., Discriminating Difference: The Postcolonial Politics of Caste in India // Burguière, André; Grew, Raymond (redaktorlar ), The Construction of Minorities: Cases for Comparison Across Time and Around the World, University of Michigan Press, 2001b, ISBN 978-0-472-06737-4
• Dirks, Nicholas B., The Scandal of Empire: India and the creation of imperial Britain, Harvard University Press, 2006, ISBN 978-0-674-03426-6
• Dumont, Louis, Homo Hierarchicus: The Caste System and Its Implications (Reprint, revised), University of Chicago Press, 1980, ISBN 978-0-226-16963-7
• Forrester, Duncan B., Caste and Christianity: Attitudes and Policies on Caste of Anglo-Saxon Protestant Missions in India, Curzon Press and Humanities Press, 1980
• Fowler, Jeaneane, Hinduism: Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, 1997, ISBN 978-1-898723-60-8
• Ghurye, G. S. Caste and Race in India (Fifth). Popular Prakashan. 1969. ISBN 978-81-7154-205-5.
• Gupta, Dipankar. Interrogating Caste: Understanding hierarchy & difference in Indian society. Penguin Books. 2000. ISBN 978-0-14-029706-5.
• Hiltebeitel, Alf. Dharma: its early history in law, religion, and narrative. Oxford University Press. 2011. ISBN 978-0-19-539423-8.
• Inden, Ronald, Imagining India, Indiana University Press, 2001, ISBN 978-0-253-21358-7
• Jaffrelot, Christophe. "The Impact of Affirmative Action in India: More Political than Socioeconomic". India Review. 5 (2). 2006: 173–189. doi:10.1080/14736480600824516.
• Juergensmeyer, Mark. The Oxford Handbook of Global Religions. Oxford University Press. 2006. ISBN 978-0-19-972761-2.
• Masefield, Peter. Divine revelation in Pali Buddhism. Routledge. 1986. 148–151. ISBN 978-955-9028-02-4.
• Mendelsohn, Oliver; Vicziany, Maria, The Untouchables, Subordination, Poverty and the State in Modern India, Cambridge University Press, 1998
• Midgley, James. Colonialism and welfare: social policy and the British imperial legacy. United Kingdom: Edward Elgar. 2011. ISBN 978-0-85793-243-3.
• Moorjani P, Thangaraj K, Patterson N, Lipson M, Loh PR, Govindaraj P, və b. "Genetic evidence for recent population mixture in India". American Journal of Human Genetics. 93 (3). sentyabr 2013: 422–438. doi:10.1016/j.ajhg.2013.07.006. PMC 3769933. PMID 23932107.
• Nakatsuka, Nathan; Moorjani, Priya; Rai, Niraj; Sarkar, Biswanath; Tandon, Arti; Patterson, Nick; SriLakshmi Bhavani, Gandham; Mohan Girisha, Katta; Mustak, Mohammed; Srinivasan, Sudha; Kaushik, Amit; Vahab, Saadi Abdul; Jagadeesh, Sujatha; Kapaettu Satyamoorthy, Kapaettu; Singh, Lalji; Reich, David; Thangaraj, Kumarasamy. "The promise of discovering population-specific disease-associated genes in South Asia". Nature Genetics. 49 (9). iyul 2017: 1402–1407. doi:10.1038/ng.3917. PMC 5675555. PMID 28714977.
• Narasimhan, Vagheesh M.; Patterson, N.J.; Moorjani, Priya; Rohland, Nadin; və b. "The Formation of Human Populations in South and Central Asia". Science. 365 (6457). 2019. Bibcode:2019Sci...365t7487N. doi:10.1126/science.aat7487. hdl:10278/3722735. PMC 6822619. PMID 31488661. 29 dekabr 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 aprel 2024.
• Olivelle, Patrick. 'Chapter 9. Caste and Purity in Collected essays. Firenze, Italy: Firenze University Press. 2008. ISBN 978-88-8453-729-4.
• Orr, Leslie. Donors, devotees, and daughters of God temple women in medieval Tamilnadu. Oxford University Press. 2000. ISBN 978-0-19-509962-1.
• Reich, David; Thangaraj, Kumarasamy; Patterson, Nick; Price, Alkes L.; Singh, Lalji. "Reconstructing Indian Population History". Nature. 461 (7263). 2009: 489–494. Bibcode:2009Natur.461..489R. doi:10.1038/nature08365. PMC 2842210. PMID 19779445.
• Reich, David, Who We Are and How We Got Here, Oxford University Press, 2018, ISBN 978-0-19-882125-0
• Robb, Peter. The Concept of Race in South Asia (2nd). Oxford University Press. 1997. ISBN 978-0-19-564268-1.
• Samuel, Geoffrey. The Origins of Yoga and Tantra: Indic Religions to the Thirteenth Century. Cambridge University Press. 2008. ISBN 978-1-139-47021-6.
• Sathaye, Adheesh A. Crossing the Lines of Caste: Visvamitra and the Construction of Brahmin Power in Hindu Mythology. Oxford University Press. 17 aprel 2015. ISBN 978-0-19-027312-5.
• Sharma, Arvind. Classical Hindu Thought: An Introduction. Oxford University Press. 2000. ISBN 978-0-19-564441-8.
• Sharma, R. S., Śūdras in Ancient India, Delhi: Motilal Banarasi Dass, 1958 – archive.org vasitəsilə
  • Sharma, Ram Sharan, Śūdras in Ancient India: A Social History of the Lower Order Down to Circa A.D. 600 (Third), Motilal Banarsidass Publishers., 1990, ISBN 978-81-208-0706-8
• Silverberg, James, "Social Mobility in the Caste System in India: An Interdisciplinary Symposium", The American Journal of Sociology, 75 (3), noyabr 1969: 443–444, JSTOR 2775721
• Smelser, Neil; Lipset, Seymour, Social Structure & Mobility in Economic Development, Aldine Transaction, 2005, ISBN 978-0-202-30799-2
• Smith, Brian K., Varna and Jati // Jones, Lindsay (redaktor), Encyclopedia of Religion (2nd), MacMillan Reference US, 2005, ISBN 978-0-02-865734-9
• Srinivas, Mysore N., Religion and Society among the Coorgs of South India, Oxford, 1952
• St. John, Ian, The Making of the Raj: India Under the East India Company, ABC-CLIO, 2012, ISBN 978-1-84645-014-3
• Stokes, Eric, "The First Century of British Colonial Rule in India: Social Revolution or Social Stagnation?", Past and Present (58), fevral 1973: 136–160, doi:10.1093/past/58.1.136, JSTOR 650259
• Stokes, Eric, The Peasant and the Raj: Studies in Agrarian Society and Peasant Rebellion in Colonial India, Cambridge University Press, 1980, ISBN 978-0-521-29770-7
• Sweetman, Will, "The prehistory of Orientalism: Colonialism and the Textual Basis for Bartholomaus Ziegenbalg's Account of Hinduism" (PDF), New Zealand Journal of Asian Studies, 6 (2), dekabr 2004: 12–38, 7 fevral 2013 tarixində arxivləşdirilib (PDF), İstifadə tarixi: 20 iyun 2015
• Talbot, Cynthia, Precolonial India in practice society, region, and identity in medieval Andhra, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-513661-6
• Thapar, Romila, Early India: From the Origins to AD 1300, University of California Press, 2004, ISBN 978-0-520-24225-8
• Trautmann, Thomas R., Aryans and British India, Vistaar, 1997
• Şablon:Cite FTP

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

• Ahmed, Imtiaz. Caste and Social Stratification Among Muslims in India. Manohar. 1978. ISBN 978-0-8364-0050-2.
• Ambedkar, Bhimrao. Pakistan or the Partition of India. AMS Press. 1945. ISBN 978-0-404-54801-8.
• Anthony, David W. The Horse The Wheel And Language. How Bronze-Age Riders From the Eurasian Steppes Shaped The Modern World. Princeton University Press. 2007.
• Ansari, Ghaus. Muslim Caste in Uttar Pradesh: A Study of Culture Contact. Ethnographic and Folk Cultural Society. 1960. ASIN B001I50VJG.
• Bayly, Christopher. Rulers, Townsmen, and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870. Cambridge University Press. 1983. ISBN 978-0-521-22932-6.
• Anand A. Yang, Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar, University of California Press, 1999.
• Acharya Hazari Prasad Dwivedi Rachnawali, Rajkamal Prakashan, Delhi.
• Arvind Narayan Das, Agrarian movements in India : studies on 20th century Bihar (Library of Peasant Studies), Routledge, London, 1982.
• Atal, Yogesh (1968). "The Changing Frontiers of Caste" Delhi, National Publishing House.
• Atal, Yogesh (2006). "Changing Indian Society" Chapter on Varna and Jati. Jaipur, Rawat Publications.
• Béteille, André. Caste, Class and Power: Changing Patterns of Stratification in a Tanjore Village. University of California Press. 1965. ISBN 978-0-520-02053-5.
• Duiker/Spielvogel. The Essential World History Vol I: to 1800. 2nd Edition 2005.
• Forrester, Duncan B., "Indian Christians' Attitudes to Caste in the Nineteenth Century", in Indian Church History Review 8, no. 2 (1974): 131–147.
• Forrester, Duncan B., "Christian Theology in a Hindu Context", in South Asian Review 8, no. 4 (1975): 343–358.
• Forrester, Duncan B., "Indian Christians' Attitudes to Caste in the Twentieth Century", in Indian Church History Review 9, no. 1 (1975): 3–22.
• Fárek, M., Jalki, D., Pathan, S., & Shah, P. (2017). Western Foundations of the Caste System. Cham: Springer International Publishing.
• Gupta, Dipankar. Caste in Question: Identity or Hierarchy?. Sage Publications. 2004. ISBN 978-0-7619-3324-3.
• Ghurye, G. S. Caste, Class and Occupation. Popular Book Depot, Bombay. 1961.
• Jain, Meenakshi, Congress Party, 1967–77: Role of Caste in Indian Politics (Vikas, 1991), ISBN 0-7069-5319-3.
• Jaffrelot, Christophe. India's Silent Revolution: The Rise of the Lower Castes. C. Hurst & Co. 2003.
• Jeffrey, Craig. "'A Fist Is Stronger than Five Fingers': Caste and Dominance in Rural North India". Transactions of the Institute of British Geographers. New Series. 26 (2). 2001: 217–236. Bibcode:2001TrIBG..26..217J. doi:10.1111/1475-5661.00016. JSTOR 3650669.
• Ketkar, Shridhar Venkatesh. The History of Caste in India: Evidence of the Laws of Manu on the Social Conditions in India During the 3rd Century A.D., Interpreted and Examined. Rawat Publications. 1979. LCCN 79912160.
• Kane, Pandurang Vaman. History of Dharmasastra: (ancient and mediaeval, religious and civil law). Bhandarkar Oriental Research Institute. 1962–1975.
• Lal, K. S. Growth of Scheduled Tribes and Castes in Medieval India. 1995.
• Lee, Alexander, From Hierarchy to Ethnicity: The Politics of Caste in Twentieth-Century India, Cambridge University Press, 2020, ISBN 978-1-108-48990-4
• Madan, T. N. Caste // Encyclopædia Britannica Online. 30 yanvar 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 fevral 2013.
• Milner, Murray Jr. (1994). Status and Sacredness: A General Theory of Status Relations and an Analysis of Indian Culture, New York: Oxford University Press.
• Michaels, Axel. Hinduism: Past and Present. Princeton. 2004. 188–197. ISBN 978-0-691-08953-9.
• Olcott, Mason. "The Caste System of India". American Sociological Review. 9 (6). dekabr 1944: 648–657. doi:10.2307/2085128. JSTOR 2085128.
• Moore, Robin J. Sir Charles Wood's Indian Policy 1853–66. Manchester University Press. 1966.
• Raj, Papia; Raj, Aditya. "Caste Variation in Reproductive Health of Women in Eastern Region of India: A Study Based on NFHS Data". Sociological Bulletin. 53 (3). 2004: 326–346. doi:10.1177/0038022920040302.
• Ranganayakamma (2001). For the solution of the "Caste" question, Buddha is not enough, Ambedkar is not enough either, Marx is a must, Hyderabad : Sweet Home Publications.
• Rosas, Paul. "Caste and Class in India", Science and Society, vol. 7, no. 2 (Spring 1943), pp. 141–167. In JSTOR Arxiv surəti 2 dekabr 2025 tarixindən Wayback Machine saytında.
• Srinivas, Mysore N. Caste in Modern India and Other Essays. Asia Publishing House. 1994.
• Srinivas, Mysore N. Social Change in Modern India. Orient Longman. 1995.
• Bapuji, Hari; Chrispal, Snehanjali; Attri, Pardeep Singh; Ertug, Gokhan; Soundararajan, Vivek. "An Integrative Review of Management Research on Caste: Broadening Our Horizons". Academy of Management Annals. 18 (2). 2024: 506–549. doi:10.5465/annals.2022.0208.

Xarici keçidlər

• Hidden Apartheid Caste Discrimination against India's "Untouchables"