Hirkan ənciri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Hirkan ənciri
Hirkan ənciri
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Fəsilə: Tutkimilər
Cins: Əncir cinsi
Növ: Ficus hyrcana Grossh
Elmi adı
Ficus hyrcana Grossh

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Yabanı halda İran, Kiçik Asiya, Hindistan, Aralıq dənizi və Əfqanıstanda yayılmışdır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 10-15 m-ə çatan, şar formalı çətirə malik olan kol və ya ağacdır. Gövdəsinin qabığı açıq boz rəngli, oduncağı isə bozumtul-ağ rənglidir. Yarpağın eni 15-17 sm olub, iri və uzun saplaqlıdır. Növbəli düzülüşə malik, oval, yumurtavarı, dərin yarılmış, 3-5 dilimli olur. Nadir hallarda tam kənarlı, ürəkvarı formada təsadüf edilir. Yarpağın saplağa bitişən yerində 3 sm dərinlikdə oyuq əmələ gəlir. Yarpağın üst tərəfi çılpaq, kələ-kötür, alt tərəfi sıx tüklərlə örtülmüşdür. Oduncağı bozumtul-ağ rənglidir. Kök və gövdədən pöhrə verir. Bəzən kollaşmış, enli çətirli, koma halda və ya tək-tək bitir.

Yay meyvələri armudvarı olub, uzunluğu 3 sm-ə, eni 2 sm-ə qədərdir. Payız meyvələri azacıq iri, yumru, şar şəklinə malik açıq çəhrayı rəngdə olur. Meyvə saplağında bir meyvə oturur. Yumşaq meyvələrə malikdir. Aprel-may aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında meyvəsi yetişir. 3-5 yaşlarından meyvə verməyə başlayır. Tez böyüyəndir. Bir çox sortlarını, məsələn, sarı əncir, foet ənciri, dolmat əncirini və s. göstərmək olar.

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Quraqlığa, küləyə davamlı, nəmişlik, işıq və istisevən, şaxtaya davamsız bitkidir. Əncir torpağa tələbkar deyildir. Güclü kök sisteminə malikdir.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Lənkəran zonasında, aşağı dağ qurşaqlarında, Hirkan meşələrində tək-tək və qrup halında yayılmışdır. Hirkan ənciri III dövrün relikt bitkilərindən sayılır, Lənkəran zonasında yaxşı inkişaf edərək bol meyvə verir. Azərbaycanın “Qırmızı Kitab”ına daxil edilmişdir.

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Dağ ətəklərində uçurumlu torpaqları bərkitmək üçün əlverişli bitkidir. Meyvələrinin tərkibində A və C vitaminləri olduğu üçün ondan müalicə məqsədi ilə və qiymətli qida kimi istifadə olunur. Meyvələrindən mürəbbə, doşab, cem, şərab hazırlanır.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Флора Кавказа. т. 3.1945;
  • Флора Азербайджана т.3. 1952;
  • Azərbaycanın ağac və kolları. I cild. 1961;
  • Красная Книга. СССР. 1984; Azərbaycan SSR-nin “Qırmızı Kitabı”. 1989;
  • Azərbaycan florasının konspekti. I-III cildlər. 2005; 2006; 2008;
  • Naxçıvan Muxtar Respublikası florasının taksonomik spektri. 2008; Naxçıvan Muxtar Respublikasının “Qırmızı Kitabı”. 2010; Azərbaycanın nadir və nəsli kə¬sil¬məkdə olan oduncaqlı bitkilərinin in situ və ex situ şəraitində bio¬ekoloji xüsusiyyətlərinin reproduksiyasının, reproduksiyasının və repatriasiyasının elmi əsasları, b.e.d. alimlik dərəcəsi almaq üçün dissertasiya. Bakı. 2011.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Tofiq Məmmədov, Elman İsgəndər, Tariyel Talıbov. Azərbaycanın nadir ağac və kol bitkiləri. Bakı: Elm, 2014, 380 səh.

http://dendrologiya.az/?page_id=112