II Filipp (İspaniya kralı)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Portrait of Philip II of Spain by Sofonisba Anguissola - 002b.jpg

II Filipp (isp. Felipe II «el Prudente»; 21 may 152713 sentyabr 1598)—İspanya imperiyasının yaradıcısı. Ayrıca Hollandiya, Belçika, Napoli, Siciliya, İspan Amerikası və müstəmləkələri kralı. Portuqaliya, Malta və Cənub İtalya Dükü. 1554-1558-ci illər arasında Birləşmiş Krallıkın kralı idı. Bu müddətdə İspanya gücünün zirvəsinə çatmışdı. Filipinlər, Orta və Cənub Amerika İspaniyalıların əlinə keçmişdi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

21 may 1527-ci il tarixində doğulan II Filipp, Müqəddəs Roma Cermen İmperatoru və İspaniya kralı V Karlın Portuqaliya şahzadəsi Izabellanın tək qanuni uşağı idi. Atası V Karl Habsburq xanədanından Kastilya kraliçəsi və Aragon kralının tək erkək uşaqları idi. Garip evliliklər və ölümlərlə babası bütün ailə mirasını bünyəsində toplamışdı. 1554 ilində da İngiltərənin Katolik kraliçəsi Mary Tudorla evlənərək Birləşik Krallık üzərində də söz sahibi oldu. 1556 ılında V Karl taxtdan çəkilincə, II Filipp İspanya kralı, emisi Müqəddəs Roma-Cermen İmperatoru oldu. II Filipp Katolik olduğundan ötəri, Protestanlardan nifrət edirdi. Taxta çıxar - çıxmaz, İspanyadakı bütün protestanların öldürülməsini əmr etdi. 18 min insan bu vaxtda edam edildi.1558-ci ildə I Mary ölüncə İngiltərə üzərindəki nüfuzunu itirdi. Bu səfər İngiltərənin yeni protestan kraliçəsi I Elizabethlə evlənmək istədi amma uğurlu olmadı.

1558-1560-cı illər arasında Avropada ardı ardına Fransa Krallığına, və üsyankar Hollanda protestan şahzadələrinə karşı qələbələr qazandılar. Amerikada isə yerli krallıqları yox edib, bütün Orta və Cənub Amerikaya hakim oldular. 1559 ılında İspanya birlikləri Şimal Afrikaya qarşı taaruza geçtiler. Cezayir ve Tunusda əsas qalalari ələ keçirib Fas Krallığı'nı 2 dəfə məğlub oldular, və Fası vergiyə bağladılar. 1560 ılında Osmanlı Dövlətinin Qərb Aralıq dənizdəki üstünlüyünə son vermək üçün II Filipp önderliyinde İspanya, Venedik Cumhuriyeti, Ceneviz Cumhuriyeti, Papalık Dövleti, Savoy Düklüğü ve Malta əsgərlərindən ibarət bir donanma ilə Osmanlı donanmasına hücum etdi. Tunus açıklarında meydana gələn bu muharibədə (Cerbe Deniz Savaşı), Xaçlı Donanması böyük bir məğlubiyyətə uğradı ve böyük itgilər verərek geri çekildi. Osmanlı quru birlikləri də sürətlə irəliləyərək Cezayirdəki bütün İspanya qalalarının geri aldı. İspaniya donanmasının yox olması üzərinə Hollanda da Protestan üsyanı yenidən başladı. Bu üsyan, İspanya ilə Hollanda arasındaki Seksen İl döyüşlərini başlatmış oldu. II Filipp, Cerbe meğlubiyyetini unutmadı və İspanya Amerikasında yeni və tarixtə görülməmiş böyüklükde bir donanma düzəldilməsini əmr etdi. Yeni bir döyüş gəmisi olan ve Atlantik Okeanın fırtınalarına dayana biləcək gücde 120 artıq top daşıya bilən böyük kalyonlar düzəltdirdi.

1565 ılında yeni donanması ilə Hollandiyanınnın ve Fransa'nın üzərine yürüyen II Filipp, böyük uğurlar qazandı. 1571 ılında bu yeni donanma ilə, Osmanlılarla İspanya əmri altındaki Xaçlılar arasında İnebahtı Deniz Müharibəsi baş verdi. Muharebeni Xaçlılar kazandı. Bu qələbə, Qərb Aralıq dənizində İspanyanı egemen etdi. Bu qələbədən ötəri Papa, II Filippini Xristiyanlık'ın böyük qorucusu elan etti. Bu qələbədən II Filipp, əsil böyük şeytan olarak gördüğü Protestan İngiltere Krallık'ını işgal etmeye karar verdi. Hollandadan 250 min kişilik bir ordu toparlayan Filipp, donanması ilə bərabər İngiltere önlerine geldi. Fəqət Filippin İnebahtı Deniz Döyüşünə qatılmış olan ve sonradan Protestanlığı seçip İngiltereye yerleşen 2 İspanya denizcinin, kalyonlarının planlarını kraliçeye verdiğini ve İngiltere'nin o zamanlarda İspanyanın 1/10'u kadar olan ekonomisin bütün kaynaklarını bir donanma etməyə ayırdığından xəbəri yoxdu. 1588 ılında 2 donanmanın qarşılaşdı. Muharebede İspanya büyük bir mağlubiyet aldı. Hollanda'da donanma desteğinden məhrum sıxışıp kalan quru ordusu isə, Hollandalı üsyankarlar tarafından yox edildi. donanmasının ve ordusundan məhrum qalan İspanya, Hollanda'yı itirdi. Vəziyyətdən istifade edən Türklər ve İngilislər, Atlantik ve Aralıq dənizi ticarət yollarını əllərinə keçir.

Ordusunu, donanmasını ve ticaret ordularını itirən II Filipp, İspanya ekonomisine böyük zərər gətirdi. Ölkədə və kolonilərdə üsyanlar çıxdı. Tanrının özünə niyə belə bir kader çəkmiş olduğunu başa düşməyən II Filipp, yönetimden hərəkəti olarak çəkilip özünü dinə verdi. Bu savaşlar Avropa tarixinde önemli bir dönem nöqtəsinə çevrilməkdədir.II Felippin taxtdan çəkilmsi ilə, Protestanlık axını durdurulamaz hala gəldi. İspanya'nın gücü azaldı. İngiltəre ve Hollanda denizlerde Fransa ise quru Avropasında böyük bir güç halina gəlməyə başladı. 1598 ılında II. Filipp üzüntü ve keder içinde bir manastırda öldü. Ölümünden sonra döyüşlər 42 ıl daha davam etsə də 1630 ılında İspanyanın mağlubiyeti ilə və süper güç olma özeliğini itirməsi ilə nəticələndi.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]