I İbrahim (sultan)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
I İbrahim
ابراهيم
I İbrahim
18. Osmanlı Sultanı
9 fevral 1640 — 8 avqust 1648
Sələfi: IV Murad
Xələfi: IV Mehmed
 
Təvəllüdü: 5 noyabr 1615(1615-11-05)
İstanbul, Osmanlı imperiyası
Vəfatı: 18 avqust 1648 (32 yaşında)
İstanbul, Osmanlı imperiyası
Atası: I Əhməd
Anası: Mahpeykər Kösəm Sultan
 
İmzası: İmzası

Sultan İbrahim (d. 5 noyabr 1615, İstanbul – ö. 18 avqust 1648, İstanbul), 18. Osmanlı padşahı və 97. İslam xəlifəsidir. Sultan olduğunu bildirən anası Mahpeykər Kösəm Sultan və paşalara: "Allahu təala sultan qardaşımızın ömrünü uzun etsin. Bizə sultanlıq lazım deyil. Sultan qardaşımızın ömürünə duaçıyıq" dedi. Ancaq anası və dövlət adamlarının təkidi ilə böyük qardaşı Sultan IV. Muradın cəsədini gördükdən sonra taxt otağına keçdi. "Əlhəmdülillah. Ya Rəbbim! Mənim kimi zəif bir qulunu bu mövqeyə layiq gördün. Səltənət günlərimdə millətimi xoş hal et və bir-birimizdən hoşnud et" deyə dua edərək 9 fevral 1640 tarixində taxta oturdu. Şahzadəlik dövründə sərt bir saray həyatı yaşamış, qardaşlarının ölüm səhnələrinə şahid olmuşdur.

Səltənəti dövründə baş verən önəmli hadisələr[redaktə | əsas redaktə]

Sultan İbrahimin taxta çıxdığı il Anadoluda Mirgünoğlu hadisəsi baş verdi. IV. Muradın İrəvan səfəri dövründə İrəvan qalasının sahibi Əmir Mirgünoğlu qala fəth edildikdən sonra bağışlanmış və Əmirganda yaşamağına icazə verilmişdi. Səfeh və əxlaqsız bir kimsə olan Mirgünoğlu, IV. Muradın ölümündən istifadə edərək Anadoluda təxribatlara başladı və nəticədə I. İbrahim tərəfindən edam etdirildi. Bu səbəbdən Sultan İbrahim bəzi təbəqələrdə özünə düşmən qazandı.

Digər tərəfdən Malta gəmilərinin türk ticarət gəmilərinə hücum etməsindən qəzəblənən sultan, quldurların ən böyük sığınacağı olan Krit adasını fəth etmək üçün səfər elan etdi. 20 iyun 1645 tarixində Saqqız adasından dənizə açılan Osmanlı donanması 17 iyun tarixində Krit adasının Hanya limanını fəth etdi. Bu işğal Avropada böyük əks-səda doğurdu. Almaniyaİtaliya sərhəddinə bütün Avropa ölkələrindən dəstək göndərildi. Bu vaxt Hanya qalasına təyin olunan Dəli Hüseyn Paşa irəliləyərək Resmo qalasını ələ keçirdi.

1647-ci ildə Qara Musa Paşanın ölümü ilə sədrəzəm olan Həzərparə Əhməd Paşanın diqqətsiz və ədalətsiz davranışları əleyhində böyük üsyanı özü ilə gətirdi. Bu vaxt hürufilərin Sultan İbrahim əleyhinə yaydıqları böhtanlar da hədəfinə çatmışdı. Sonunda Həzərparə Əhməd Paşa əleyhinə olaraq başlayan üsyan, Sultan İbrahimin də taxtdan endirilməsiylə nəticələndi. Dönəmin güclü siyasi faktorlarından biri olan Kösəm Validə Sultanın da məsləhəti ilə üsyançılar I. İbrahimin böyük oğlu IV. Mehmedi taxta çıxardı. Üsyançılar və onların rəhbərləri olan Sofu Mehmed Paşa I. İbrahimi edam etdirdilər (18 avqust 1648). Devrilən sultan vaxtilə əmisi I. Mustafanın dəfn edildiyi türbədə dəfn olundu. Sultan İbrahim dövründə dövlətin daxili suverenliyi qorunub saxlanmış, iqtisadi problemlər öz həllini tapmış, hətta xəzinə dolub daşmışdır.

Memarlıq[redaktə | əsas redaktə]

Sultan İbrahim dövründə tikilən memarlıq işləri : Topqapı Sarayının içərisində tikilən Sünnət Otağı, Qəməriyə (İftar) yeri və sarayın arxa tərəfində dəniz sahilində tikilən Səbətçilər Köşküdür. Bu dönəmdə tikilən ən önəmli memari iş Ədirnədə Tunca çayı üzərində tikilən Səfərşah körpüsüdür.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Hərəmxanası[redaktə | əsas redaktə]

  1. Turhan Xədicə Validə Sultan
  2. Saliha Dilaşub Validə Sultan
  3. Xədicə Müəzzəz Sultan
  4. Hüma Şah Sultan
  5. Ayşə Sultan - əslən Krım tatarlarındandır.
  6. Mah-i Ənvər Sultan - əslən Albandır.
  7. Şivəkar Sultan - İslamı qəbul etmiş ermənilərdəndir.
  8. Leyla Saçbağlı Sultan - əslən Şimali Qafqazdandır.

Oğlan uşaqları[redaktə | əsas redaktə]

  1. IV. Mehmed
  2. II. Süleyman
  3. II. Əhməd
  4. Şahzadə Murad (22 mart 1643 – 16 yanvar 1644) - Ayşə Sultandan doğulma.
  5. Şahzadə Səlim (19 mart 1644 – oktyabr 1669) - Leyla Saçbağlı Sultandan doğulma.
  6. Şahzadə Osman (Avqust 1644 – 1646) - Mah-i Ənvər Sultandan doğulma.
  7. Şahzadə Bəyazid (1 may 1646 – August 1647) - Şivəkar Sultandan doğulma.
  8. Şahzadə Cahangir (14 dekabr 1646 – 1 dekabr 1648) - Şivəkar Sultandan doğulma.
  9. Şahzadə Orxan (Oktyabr 1648 – yanvar 1650) - Hüma Şah Sultandan doğulma.

Qız uşaqları[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ümmü Gülsüm Sultan (d. yanvar 1642 - ö. 1655) - Saliha Dilaşub Validə Sultandan doğulma.
  2. Atikə Sultan (d. 1646 - ö. 1686) - Leyla Saçbağlı Sultandan doğulma.
  3. Ayşə Sultan (d. 1646 - ö. ?) - Saliha Dilaşub Validə Sultandan doğulma.
  4. Gövhərxan Sultan
  5. Fatma Sultan (d. sentyabr 1642 - ö. 1682) - Xədicə Müəzzəz Sultandan doğulma.
  6. Qaya Sultan (d. 1642 - ö. ?) - Mah-i Ənvər Sultandan doğulma.
  7. Beyhan Sultan (d. 1645 - ö. 4 mart 1701) - Turhan Xədicə Validə Sultandan doğulma.
  8. Bican Sultan (d. 1648 - ö. 1675) - Leyla Saçbağlı Sultandan doğulma.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2003). Osmanlı Tarihi III. Cilt 1. Kısım: II. Selim'in Tahta Çıkışından 1699 Karlofça Andlaşmasına Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. ISBN 975-16-0013-8.
  • Sakaoğlu, Necdet (1999). Bu Mülkün Sultanları. İstanbul: Oğlak Yayınları. ISBN 875-329-299-6. say.255-269
  • Kinross, Lord (1977). The Ottoman Centuries. İstanbul: Sander Kitabevi. ISBN 0-224-01379-8.(İngilizce)