I Şah Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
I Şah Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləri
Əsas münaqişə: Səfəvi-Osmanlı müharibəsi (1603-1618)
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg
Səfəvi şahı I Abbas
Tarix 1614-1617
Yeri Şərqi Gürcüstan
Səbəbi KartliKaxetiyanın vassal hökmdarlarının Şah I Abbasa tabe olmaması.
Nəticəsi Səfəvilər III LuarsabI Teymurazın üsyanlarını yatırdılar.
Tiflis yenidən ələ keçirildi və yağmalandı.
Kartli və Kaxetiyada Səfəvi hakimiyyəti bərpa edildi.
Gürcülər kütləvi formada qırğına və deportasiyaya məruz qaldılar.
Münaqişə tərəfləri

Səfəvi imperiyası

Coat of arms of Kartli Georgia.png Kingdom of Kartli
Coat of arms of Kingdom of Kakheti.svg Kaxetiya krallığı

Komandan(lar)

I Şah Abbas
Georgi Saakadze (Mūrāv-Beg)
Gənc Əli xan

Coat of arms of Kartli Georgia.png III Luarsab
Coat of arms of Kingdom of Kakheti.svg I Teymuraz

Ölənlər və yaralananlar

Bilinmir

təxminən 100.000[1] 130.000[2] -160.000[3]-200.000[1][4][5] gürcü İrana köçməyə məcbur edilmişdir.

I Şah Abbasın Kartli və Katexiyaya yürüşləriSəfəvi şahı I Abbasın Osmanlı-Səfəvi müharibəsi (1603-1618) zamanı şərqi gürcü vassal krallıqları olan KartliKaxetiyada 1614-1617-ci illər arasında etdiyi 4 yürüşdür. Yürüşlər I Abbasın əvvəldən ən sadiq gürcü qulamları olan Kartli kralı III Luarsab və Kaxetiya kralı olan I Teymuraz tərəfindən göstərilən itaətsizliyə və ardından çıxarılan üsyana cavab olaraq başladıldı. Tiflis tamamən dağıdıldı, üsyan yatırıldı. 100.000-ə qədər gürcü qətlə yetirildi və 130.000 ilə 200.000 arası şəxs İrana sürgün edildi. Bunun nəticəsində KaxetiyaKartlidə Səfəvi hakimiyyəti möhkəmləndirildi.

Arxa plan[redaktə | əsas redaktə]

1606-cı ildə I Abbas Kartli zadəganlarının və Teymurazın anası olan Ketevanın istəyi ilə ikisi də mülayim gənclər kimi görünən II LuarsabI Teymurazı səfəvilərin vassalı olan Kartli və Kaxetiya krallıqlarına hökmdar təyin etdi.[1] Ancaq 1612-ci ildə Teymuraz və Luarsabın Karabağ valisi də daxil olmaqla, Səfəvi zadəganlarını edam etməsi ilə Gürcüstan ilə Şah arasındakı münasibətlər pozuldu.[1] 1613-cü ildə Şah onları Mazandarandakı ov mərasiminə qatılmağa dəvət edərkən, onlar ya həbs ediləcəklərindən, ya da edam ediləcəklərindən qorxduqlarına görə getmədilər.[6][7] 1614-cü ilin yazında müharibə başladı. Buna görə də, Osmanlı ilə imzalanmış İstanbul sülh müqaviləsi (1612) sona çatdı.

İşğal[redaktə | əsas redaktə]

Səfəvi orduları 1614-cü ilin mart ayında iki bölgəni işğal etdi və iki müttəfiq kral Osmanlı vassalı olan İmeretiyə sığındı.[1] Səfəvi saray tarixçisi İsgəndər bəy Münşinin bildirdiyinə görə, I Abbas ən güvəndiyi iki təbbəəsi və qulamının ona olan xəyanətindən dolayı qəzəblənmişdi.[6] 30.000 Kaxetiya kəndlisini Səfəvi imperiyasına sürgün etdi və kral II Aleksandrın nəəsi İsa xanı Kartli taxtına təyin etdi. İsa xan İsfahandakı sarayda müsəlman olaraq böyüdülmüşdü və Şaha sadiq olacağı düşünülürdü.[6][1]

I Abbas qaçaq kralları ona verməzsə, İmeretini yandırmaqla təhdid etdi, İmereti, Meqrelya və Quriya hökmdarları bu tələbi birlikdə rədd etdilər. Ancaq Luarsab könüllü olaraq şaha təslim oldu, Abbas başlanğıcda ona yaxşı davrandı, ancaq Luarsab və Teymurazın osmanlılarla ittifaq qurduğunu öyrəndikdə Luarsabın İslamı qəbul etməsini istədi, rədd edən Luarsab həbs edildi.[1]

Teymuraz 1615-ci ildə Osmanlı-Səfəvi düşmənliyinin yenidən canlanmasından yararlanaraq şərqi Gürcüstana geri döndü və oradakı Səfəvi ordusunu məğlub etdi. Ancaq Osmanlı ordusu Səfəvilər üzərinə yürüşü ertələdikdən sonra Abbas Teymurazın üzərinə ordu göndərdi. Tiflisdə müqavimət göstərilsə də, bütün şərqi Gürcüstan yenidən səfəvilərə tabe edildi.

Sürgünlər[redaktə | əsas redaktə]

Kaxetiyada edilən cəza yürüşündə Abbasın ordusu 60-70 min və 100.000 gürcünü öldürdü.[4][3][8][9] or 100,000[1] İki qatını isə İrana sürgün etdi.[10][1] Kaxetiya əhalisinin 3\2 hissəsi yox edildi. 1617-ci ildə daha çox qaçqın toplandı. 1619-cu ildə Abbas ona sadiq olan Simonu və ya (Səmayun xan) Kaxetiyanın kukla hökmdarı olaraq təyin etdi. Lakin üsyançıların çox olduğu yerlərə şah özü vali təyin etdi.[6]

Sonrası[redaktə | əsas redaktə]

I Abbas şərqi Gürcüstan üzərində bir müddət nəzarəti ələ keçirdi, lakin Giorgi Saakadze, kral Teymuraz 1625 və 1626-cı ildə bölgədə Səfəvi nəzarətini azaltmada daha təsirli olan yeni üsyanlara rəhbərlik etdi.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires. London: Reaktion Books Ltd. ISBN 978-1-78023-030-6.
  2. Eskandar Beg, pp. 900-901, tr. Savory, II, p. 1116
  3. 1 2 Blow, 2009. səh. 174
  4. 1 2 Mikaberidze, 2015. səh. 291, 536
  5. Malekšāh Ḥosayn, p. 509
  6. 1 2 3 4 Mitchell, 2011. səh. 69
  7. Savory, 1980. səh. 183–184
  8. Monshi, 1978. səh. 1116
  9. Khanbaghi, 2006. səh. 131
  10. Kacharava, 2011. səh. 231

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]