I Albert (Belçika kralı)

I Albert
I Albert
	fr. Albert I
III Belçika kralı
	23 dekabr 1909 – 17 fevral 1934
Əvvəlki	II Leopold
Sonrakı	III Leopold
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	8 aprel 1875[…]
Doğum yeri	Brüssel, Belçika;
Vəfat tarixi	17 fevral 1934[…] (58 yaşında)
Vəfat yeri	Namür, Valloniya, Belçika;
Dəfn yeri	Laken[d];
Fəaliyyəti	entomoloq, alpinist, hərbi qulluqçu, siyasətçi, monarx
Atası	Şahzadə Filipp
Həyat yoldaşı	Bavariyalı Yelizaveta (1900–1934);
Uşaqları	III Leopold,; Şahzadə Çarlz,; Belçikalı Mariya-Xose;
Dini	Roma-Katolik kilsəsi
Hərbi xidmət
Qoşun növü	Belçika Silahlı Qüvvələri
Döyüşlər	Birinci Dünya müharibəsi;
Rütbəsi	feldmarşal[d],; general-leytenant;
Təltifləri
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

I Albert (fr. Albert Ier) və ya Saksen-Koburq-Qotalı Albert Leopold Klement Mari Maynred (fr. Albert Léopold Clément Marie Meinrad de Saxe-Cobourg et Gotha) (8 aprel 1875^[1]^[2]^[…], Brüssel – 17 fevral 1934^[1]^[3]^[…], Namür, Valloniya) — III Belçika kralı.

Həyatı

8 aprel 1875-ci ildə Brüsseldə dünyaya gəldi. Atası Flandriya qrafı Şahzadə Filipp Belçika kralı I Leopoldun oğlu, o əsnada taxtda oturan II Leopoldun isə kiçik qardaşı idi. Anası Hohensollernli Mariya Luiza Aleksandra isə Almaniya kralı II Vilhelmin qohumu idi və Hohensollern ailəsinin taxtda olmayan katolik qoluna mənsub idi. Doğulduğu əsnada taxt sıralamasında üçüncü yerdə idi. Ancaq 1891-ci ildə qardaşı Şahzadə Boduenin, 1905-ci ildə isə atası Şahzadə Filippin vəfatı ilə əmisi II Leopoldun və Belçika taxtının yeganə varisi oldu.

Əmisi II Leopoldun 1909-cu ildə vəfatının ardından taxtın yeganə varisi kimi taxta çıxdı. Keçirilən tacqoyma mərasimində sələflərindən fərqli olaraq fransızca deyil, flamand dilində and içərək yenilik etdi. Sadə həyat tərzləri və xoşbəxt ailə münasibətləri səbəbiylə, I Albert və xanımı Belçikada olduqca sevilən cütlük idi. Səltənətinin ilk illərində ən mühüm məsələ Belçikanın yeganə müstəmləkəsi olan Konqo Dövlətində apardığı islahatlar oldu. Dindar bir katolik olan I Albert ətrafına dövrün mühüm din xadimlərini topladı.

Ancaq çox keçmədən Birinci Dünya müharibəsi başladı. Müharibənin qərb cəbhəsindəki döyüşlər 4 avqust 1914-cü ildə Alman ordusunun Belçikaya hücumu ilə başladı. Amma Belçika ordusu gözlənilməyən bir müqavimət göstərdi. Alman birləşmələri Lyej vilayətini planlaşdırdığı kimi 24 saata deyil, 13 günlük mübarizədən sonra ələ keçirib Fransanın içərilərinə doğru irəliləmək məcburiyyətində qaldılar. 17 avqustda I Albert hökumətlə birlikdə paytaxt Brüsseldən qaçdı və Qete çayı boyunca döyüşərək Antverpenə çəkildi. Ertəsi gün paytaxt işğal edildi və 21 avqustda Namür şəhərinin mühasirəsi başladı. 16 oktyabrda verdiyi qərarla, ordudan qaçanların dərhal öldürülməsini əmr etdi.

Müharibə Belçikanın almanlar tərəfindən işğalı ilə nəticələndi. İttifaq dövlətləri və Antanta birliyi arasında sülh danışıqları aparmağa cəhd edən I Albertin bütün bu cəhdləri uğursuz oldu. Nəhayət, Belçika, ingilis və fransız birliklərindən ibarət Flandriya ordusunun komandanı kimi I Albert Belçikanın işğaldan azad edilməsiylə nəticələnən hərəkata rəhbərlik etdi. Brüsselin azad edilməsinin ardından I Albert xanımı və övladlarını da yanına alaraq paytaxta qayıtdı.

Müharibənin ardından 1918-ci ildə I Albert Belçikadakı 3 partiyanın - katoliklər, liberallar və sosialistlərin üzvlərindən ibarət Milli Birlik Hökuməti quruldu. 23 sentyabr 1919-cu ildə ABŞ-a səyahət edən I Albert və ailəsi 2 oktyabrda Nyu-Yorka, 10 oktyabrda isə Kaliforniyaya çatdı. Burada onun şərəfinə çox sayda tədbir və mərasimlər keçirildi. 13 noyabradək davam edən rəsmi ABŞ səyahətiylə Belçikanın Yeni Dünya ilə münasibətlərini gücləndirdi. 1920-ci ildə artan alamn düşmənliyi səbəbilə, Saksen-Koburq-Qota olan monarx ailəsinin adını Belçika sülaləsi olaraq dəyişdi. 1925-ci ildə Belçika Konqosunda Virunqa Milli Parkının əsasını qoydu.

Alpinizmlə məşğul olan I Albert 17 fevral 1934-cü ildə Namür yaxınlığındakı dağlıq zonada baş tutan qəza nəticəsində həlak oldu. Olduqca yaxşı bir alpinist kimi tanına I Albertin bu şəkildə gözlənilməz ölümü insanları şoka saldı və heç kəs bunun təbii bir ölüm olduğuna inanmadı. Cənazəsi sələfləri kimi Laykendəki ailə məzarlığına dəfn olundu.

Ailəsi

2 oktyabr 1900-cü ildə Münxendə Bavariyalı Yelizaveta ilə evləndirildi. Bir-birinə bağlı olan cütlüyün bu nigahdan 3 övladı doğuldu.

Qalereya

Belçika Konqosu səyahəti, 1909-cu il
Kolumbiya Universitetində, 1919-cu il
Xanımı Bavariyalı Yelizaveta və Misir sultanı I Fuadla birlikdə, (13 yanvar-2 aprel 1930-cu il)
Xanımı Bavariyalı Yelizaveta və oğlu Leopold
Xanımı Bavariyalı Yelizaveta ilə birlikdə Belçika Konqosundakı hərbi düşərgə ziyarətində, 1928-ci il

Mənbə

Els Witte, Jan Craeybeckx, Alain Meynen Political History of Belgium: From 1830 Onwards, Academic and Scientific Publishers, Brussels, 2009, p. 278. ISBN 978-90-5487-517-8
William Mark Adams (2004). Against Extinction: The Story of Conservation. Earthscan. p. 5. ISBN 9781849770415
Noterman, Jacques (2004). Le roi tué. Brussels: Editions Jourdan le Clercq. ISBN 9782930359069
Raskin, Evrard (2005). Elisabeth Van België - Een ongewone koningin. Antwerp: Hautekiet. ISBN 905240822X
Van Ypersele, Laurence (2006). Le roi Albert: Histoire d'un mythe. Charleroi: Broché. ISBN 978-2804021764
Donaldson, Norman and Betty (1980). How Did They Die?. Greenwich House. ISBN 0-517-40302-1

İstinadlar

1 2 3 4 König von Belgien Albert. // Biographies of the Entomologists of the World. Senckenberg German Entomological Institute. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 Albert (Albert I.) (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
1 2 Альберт I (rus.). // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия. 1969—1978.
↑ Darryl Roger Lundy. Albert I, Roi des Belges (ing.). // The Peerage.

[_3a5e9b705a5bde32-1] 1 2 3 4 König von Belgien Albert. // Biographies of the Entomologists of the World. Senckenberg German Entomological Institute. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_50a314dbae5d664d-2] 1 2 Albert (Albert I.) (alm.). // Brockhaus Enzyklopädie. F.A. Brockhaus. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).

[_48a6e62f49e05207-3] 1 2 Альберт I (rus.). // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия. 1969—1978.

[_55852493a42af98b-4] Darryl Roger Lundy. Albert I, Roi des Belges (ing.). // The Peerage.

[1]

[2]

[3]

[4]