I Pyotr (Serbiya kralı)

I Pyotr
fr. Pierre Ier de Serbie
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi	29 iyun (11 iyul) 1844(1844-07-11)
Doğum yeri	Belqrad, Serbiya knyazlığı
Vəfat tarixi	16 avqust 1921(1921-08-16)[…] (77 yaşında)
Vəfat yeri	Belqrad, Yuqoslaviya krallığı
Dəfn yeri	Oplenats[d]
Uşaqları	I Aleksandr
Hərbi xidmət
Rütbəsi	Voyvoda (hərbi rütbə)
Döyüşlər	Fransa-Prussiya müharibəsi
Təltifləri
Monoqram
Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

I Pyotr (serb-xorv. Петар I Карађорђевић; 29 iyun (11 iyul) 1844, Belqrad – 16 avqust 1921^[…], Belqrad) — 15 iyun 1903-cü ildən 1 dekabr 1918-ci ilə qədər Serbiya kralı olmuşdur. 1 dekabr 1918-ci ildə o, Serblər, xorvatlar və slovenlər krallığının kralı elan edildi və ölümünə qədər bu titulu daşıdı. O, Serbiyanın böyük hərbi uğurlar qazandığı dövrdə hakimiyyətdə olduğu üçün serblər tərəfindən “Azad edən kral Pyotr” və “Qoca kral” kimi xatırlanır.

Pyotr, Aleksandr Karacorceviç və onun həyat yoldaşı Persida Nenadoviçun beşinci övladı və üçüncü oğlu idi. Atası 1858-ci ildə taxtdan imtina etməyə məcbur olduqdan sonra Pyotr ailəsi ilə birlikdə sürgündə yaşadı. O, Fransız Xarici Legionunda xidmət etmiş və Fransa–Prussiya müharibəsində iştirak etmişdir. Daha sonra “Petar Mrkonjiç” təxəllüsü ilə Hersoqovina üsyanı (1875–1877) zamanı Osmanlı imperiyasına qarşı döyüşmüşdür. 1883-cü ildə o, Monteneqro şahzadəsi Zorka (Ljubitsa) ilə evləndi; Zorka Monteneqro kralı I Nikolayın qızı idi. Onların beş övladı olmuşdur: Yelena, Milena, Corc, Aleksandr və Andrey. 1885-ci ildə atasının ölümündən sonra Pyotr Karacorceviç sülaləsinin başçısı oldu.

Aleksandr Obrenoviç 1903-cü ildə May çevrilişi zamanı öldürüldükdən sonra Pyotr Serbiyanın yeni kralı oldu. O, hakimiyyəti dövründə konstitusiyalı idarəetməni müdafiə edir və liberal siyasəti ilə tanınırdı. Onun dövrü siyasi azadlıqların genişlənməsi, mətbuat azadlığı, milli, iqtisadi və mədəni inkişafla xarakterizə olunur və bəzən “qızıl dövr” kimi qiymətləndirilir. Pyotr Serbiya kral ordusunun ali baş komandanı kimi Balkan müharibələrində iştirak etmişdir. 24 iyun 1914-cü ildə yaşlı kral oğlu və varisi Aleksandrı regent elan etdi. Birinci dünya müharibəsi zamanı kral və ordusu Serbiyanın böyük geri çəkilməsi zamanı Albaniya knyazlığı ərazisindən geri çəkilmişdir. Pyotr 1921-ci ildə, 77 yaşında vəfat etmişdir.

Erkən həyatı

Pyotr Belqradda 11 iyul 1844-cü ildə tarixində anadan olmuşdur. O, Aleksandr Karacorceviç və Persida Nenadoviç cütlüyünün on uşağından beşincisi idi. O, Karacorcenin — Birinci serb üsyanının liderinin və Karacorceviç sülaləsinin qurucusunun nəvəsi idi. Pyotr kral sarayında deyil, tacir Mişa Anastasiyeviçin evində dünyaya gəlmişdi.

Uşaqlığının bir hissəsini Topola şəhərində keçirmiş və ibtidai təhsilini Belqradda almışdır.

Sürgün

Təhsil və Fransa–Prussiya müharibəsi

1858-ci ildə atası taxtdan endirildikdən sonra Obrenoviç sülaləsi yenidən hakimiyyətə gəldi və Mihailo Obrenoviç taxta çıxdı. Pyotr əvvəlcə Cenevrəyə, daha sonra isə Parisə getdi və Sent-Barb Kollecində təhsil aldı. Sonradan Sen-Sir Hərbi Akademiyasında oxudu və 1864-cü ildə məzun oldu.

1870–1871-ci illərdə baş verən Fransa–Prussiya müharibəsi zamanı o, Fransız Xarici Legionunda xidmət etmiş və Orleanın ikinci döyüşü və Villerseksel döyüşü kimi döyüşlərdə iştirak etmişdir. Göstərdiyi xidmətə görə Fəxri Legion ordeni ilə təltif olunmuşdur.

Partizan fəaliyyəti

Böyük Şərq böhranı dövründə (1875–1878) Pyotr Balkanlara qayıdaraq Bosniyada Osmanlılara qarşı döyüşdü. “Petar Mrkonjiç” adı ilə partizan dəstəsinə rəhbərlik etdi. Lakin onun fəaliyyəti Serbiya rəhbərliyi tərəfindən şübhə ilə qarşılandı və nəticədə o, bölgəni tərk etməyə məcbur oldu.

1877-ci ildə Toplica bölgəsində baş verən üsyan zamanı Pyotr dövlətə xəyanətdə ittiham edildi və qiyabi olaraq ölüm cəzasına məhkum olundu.

Cetinye dövrü

1883-cü ildə Pyotr Çetinyeyə köçdü və burada Monteneqro knyazlığının hökmdarı I Nikolayın qızı Monteneqro şahzadəsi Zorka ilə evləndi. Bu evlilik regionda siyasi balansı dəyişdirdi və Avstriya-Macarıstan, Rusiya və Serbiya arasında gərginliyə səbəb oldu.

Onların beş övladı olmuşdur, lakin yalnız üçü yetkin yaşa çatmışdır. Zorka 1890-cı ildə doğuş zamanı vəfat etdi.

1894-cü ildə Pyotr uşaqları ilə birlikdə yenidən Cenevrəyə köçdü və 1903-cü ilə qədər orada yaşadı.

May çevrilişi və hakimiyyətə gəlişi

Əsas məqalə: May çevrilişi (Serbiya)

1900-cü ildə kral Aleksandr Obrenoviçin Draqa Maşin ilə evliliyi cəmiyyətdə narazılıq yaratdı. Ordu zabitləri, o cümlədən Draqutin Dimitriyeviç (“Apis”), kralı devirmək üçün plan hazırladılar.

1903-cü ilin iyununda zabitlər saraya hücum edərək kral və kraliçanı öldürdülər. Bu hadisə Obrenoviç sülaləsinin sonunu gətirdi.

Serbiya Milli Məclisinin qərarı ilə Pyotr taxta dəvət edildi və 1903-cü il iyunun 15-də rəsmi olaraq kral oldu. Onun hakimiyyətə gəlişi Cənubi slavyan millətçiləri tərəfindən böyük coşqu ilə qarşılandı.

Ədəbiyyat

• Bataković, Dušan T. "Belgrade in the Nineteenth Century: A Historical Survey" (PDF). Journal of the North American Society for Serbian Studies. Bloomington, Indiana: Slavica Publishers. 16 (2). 2002: 335–359. ISSN 0742-3330. 22 mart 2016 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 noyabr 2016.
• Bjelajac, Mile. King Petar I Karađorđević // Radan, Peter; Pavković, Aleksandar (redaktorlar ). The Serbs and Their Leaders in the Twentieth Century. Farnham, England: Ashgate. 1997. ISBN 978-1-8552-189-1-8.
• Dedijer, Vladimir. The Road to Sarajevo. New York: Simon & Schuster. 1966. OCLC 400010.
• Judah, Tim. The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia (2nd). New Haven, Connecticut: Yale University Press. 2000 [1997]. ISBN 978-0-300-08507-5. 29 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2017.
• Lampe, John R. Yugoslavia as History: Twice There Was a Country (2nd). Cambridge: Cambridge University Press. 2000 [1996]. ISBN 978-0-521-77401-7.
• Lepage, Jean-Denis G.G. The French Foreign Legion: An Illustrated History. Jefferson, North Carolina: MacFarland & Company, Inc. 2008. ISBN 978-0-78646-253-7.
• Mackenzie, David. Apis, the Congenial Conspirator: The Life of Colonel Dragutin T. Dimitrijević. Boulder, Colorado: East European Monographs. 1989. ISBN 978-0-88033-162-3.
• Makuljević, Nenad. Public Monuments, Memorial Churches and the Creation of Serbian National Identity in the 19th Century // Zimmermann, Tanja (redaktor). Balkan Memories: Media Constructions of National and Transnational History. Bielefeld, Germany: transcript Verlag. 2012. ISBN 978-3-83941-712-6. 30 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2017.
• Mitrović, Andrej. Serbia's Great War, 1914–1918. West Lafayette, Indiana: Purdue University Press. 2007. ISBN 978-1-55753-477-4.
• Norris, David A. Belgrade: A Cultural History. Oxford: Oxford University Press. 2008. ISBN 978-0-19-970452-1.
• Pavlowitch, Stevan K. Serbia: The History of an Idea. New York: New York University Press. 2002. ISBN 978-0-8147-6708-5.
• Singleton, Frederick Bernard. A Short History of the Yugoslav Peoples. New York: Cambridge University Press. 1985. ISBN 978-0-521-27485-2.
• Shrader, Charles R. Peter I Karageorgević, King of Serbia // Tucker, Spencer C. (redaktor). World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. 2014. ISBN 978-1-85109-965-8.
• Smith, Paul. The Historian and Film. Cambridge: Cambridge University Press. 1976. ISBN 978-0-52120-992-2.

Xarici keçidlər

• The Serbian Royal Family
• Royal Mausoleum Oplenac
• Royal Family
• ZBW-nin XX əsrin mətbuat arxivində I Pyotr haqqında qəzet parçaları