Məzmuna keç

I Vilhelm (Niderland kralı)

Vikipediya, azad ensiklopediya
I Vilhelm
nid. Willem I
16 mart 1815 – 7 oktyabr 1840
SonrakıII Vilhelm
25 fevral 1803 – 27 oktyabr 1806
9 aprel 1806 – 12 iyul 1806
19 oktyabr 1813 – 31 may 1815
20 noyabr 1813 – 16 mart 1815
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 24 avqust 1772(1772-08-24)[1][2][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 12 dekabr 1843(1843-12-12)[1][4][…] (71 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Fəaliyyəti dövlət başçısı, monarx, rəsm kolleksiyaçısı[d]
Həyat yoldaşları
Uşaqları
Ailəsi Oran sülaləsi
Hərbi xidmət
Döyüşlər
Rütbəsi

Təltifləri Knight Grand Cross of the Military Order of William "Niderland şiri" ordeninin böyük cəngavər xaçı "Qara qartal" ordeni Knight Grand Cross of the Order of the Bath IV dərəcəli "Müqəddəs Georgi" ordeni "Qızıl yun" ordeninin cəngavər dərəcəsi — 1814 Macarıstanın "Müqəddəs Stefan" kral ordeni "Serafimlər" ordeni "Corab bağı" ordeninin cəngavər dərəcəsi — 1814 Grand Cross of the Sash of the Three Orders
İmzanın şəkli
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

I Vilhelm (nid. Willem Frederik Prins van Oranje-Nassau; 24 avqust 1772[1][2][…], Haaqa[3] – 12 dekabr 1843[1][4][…], Berlin[3]) — I Niderland kralı və Böyük Lüksemburq hersoqu.

1772-ci ildə Haaqada Xeys-ten-Bos malikanəsində dünyaya gəldi. Atası Yeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasının son hakimi Oran şahzadəsi V Vilhelm, anası isə Prussiya kralı I Fridrix Vilhelmin nəvəsi Şahzadə Vilhelminadır. Kiçik qardaşı Frederiklə birlikdə Braunşveyqdə hərbi məktbədə təlim-tərbiyə edildi. Ardından qısa müddət Leyden Universitetində təhsil aldı. 1790-cı ildə atasının kapitan-general olduğu Hollandiya ordusunda piyada birliklərin generalı təyin edildi.

Flandriya işğalı illərində yerli birliklərə rəhbərlik etdi və fransız işğalına qarşı mübarizə apardı. 1795-ci ildə ailəsiylə birlikdə Londona sürgün olundu. Atasının əlindən alınan mülklərinin əvəzinə 1803-cü ildə Oran-Nasau-Fulda knyazı təyin edildi. Ancaq Napoleon Bonapartın alman knyazlıqlarını işğalı nəticəsində 1806-cı ildə bu ünvanı və mülkləri də əlindən alındı. Üstəlik, həmin il atasının vəfatıyla Oran şahzadəsi ünvanını miras alsa da, Müqəddəs Roma imperiyasının parçalanması səbəbilə bir neçə ay sonra bu ünvanı da əlindən alındı. Napoleon Bonapartın səltənəti dövründə Prussiyada sürgündə yaşadı. Nəhayət, Leypsiq döyüşündə (1813) Napoleon Bonapartın məğlub edilməsinin ardından Oran-Nassau mülklərini geri qazandı. Digər yandan yenicə qurulan Birləşmiş Niderland hakimliyinə təyin edilmə təklifini də qəbul etdi.

1815-ci ildə özünü Niderland kralı elan etdi. Digər yandan Prussiya kralı III Fridrix Vilhelmlə saziş bağlayaraq, Oran-Nassau mülklərini onlara təslim etdi. Qarşılığında isə Böyük Lüksemburq hersoqu ünvanı aldı. Suveren monarx kimi yeni konstitusiya imzaladı. Sənaye çevrilişinə təkan verdi. Gent, Löven və Lyej şəhərlərində universitetlər təsis etdi. Ancaq niderland dilinin icbariləşməsi və dini siyasət səbəbilə cənub əyalətlərində narazılıqlar artdı. 1830 Belçika inqilabının qarşısını ala bilmədi və 1839-cu ildə Belçikanın müstəqilliyini tanımağa məcbur oldu. Siyasi gücünün azalması və katolik məzhəbli xanımla evlənmək istəyi səbəbilə 1840-cı ildə taxtdan əl çəkdi. Taxt-tac böyük oğlu və adaşı II Vilhelmə keçdi. Son illərini Prussiyada keçirdi və 1843-cü ildə Berlində vəfat etdi.

İlk evliliyi 1 oktyabr 1791-ci ildə Berlində dayısı olan Prussiya kralı II Fridrix Vilhelmin qızı Vilhelmina ilə baş tutdu. Cütlüyün bu nigahdan 6 övladı doğulsa da, bunlardan üçü yetkinlik yaşına çatmadı.

İkinci evliliyi 17 fevral 1841-ci ildə Berlində Nassau qrafinyası Henretta ilə baş tutdu. Bu evliliyindən övladı olmadı.

  • Caraway, David Todd (2003). ''Retreat from Liberalism: William I, Freedom of the Press, Political Asylum, and the Foreign Relations of the United Kingdom of the Netherlands, 1814–1818''. PhD dissertation, U. of Delaware. 341 pp. Abstract: ''Dissertation Abstracts International'' 2003, Vol. 64 Issue 3, p. 1030.
  • Kossmann, E. H. (1978). ''The Low Countries 1780–1940''. ch. 3–4.
  • Schama, Simon (1992). Patriots and Liberators. Revolution in the Netherlands 1780–1813. New York: Vintage Books. ISBN 0-679-72949-6
  • Per Nordenvall (1998). Kungliga Serafimerorden: 1748–1998 (in Swedish). Stockholm: Kungl. Maj:ts Orden. ISBN 91-630-6744-7
  1. 1 2 3 4 William I (ing.). // Encyclopædia Britannica. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
  2. 1 2 Willem Van Oranje-Nassau. // ODIS.
  3. 1 2 3 4 Store norske leksikon (buk.). ISSN 2464-1480. (İstifadə tarixi: 18 oktyabr 2026).
  4. 1 2 Willem Van Oranje-Nassau. // ODIS. (İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2017).
  5. ↑ Union List of Artist Names (ing.). 11 may 2018. (İstifadə tarixi: 22 may 2021).