I Yekaterina

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
I Yekaterina
Marta Helena Skowrońska
Catherine I of Russia by Nattier.jpg
Rusiya imperatorunun xanımı
22 oktyabr 1721 — 8 fevral 1725
Sələfi Yevdokiya Lopuxina
Xələfi II Yekaterina
bayraqRusiya imperatriçasıbayraq
8 fevral 1725 — 17 may 1727
Sələfi I Pyotr
Xələfi II Pyotr
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 15 aprel 1684(1684-04-15)
Doğum yeri Latqale, Latviya
Vəfat tarixi 17 may 1727 (43 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Atası Samuel Skavronski
Anası Elizabet Moris
Həyat yoldaşı I Pyotr
Uşaqları Anna Petrovna
Yelizaveta Petrovna

Catherine I of Russia signature.svg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

I Yekaterina və ya Yekaterina Alekseyevna (Rusca: Екатери́на Алексе́евна Миха́йлова) (d. 15 aprel 1684, Latqale – ö. 17 may 1727, Sankt-Peterburq) — Rus imperatoru I Pyotrun ikinci xanımı və Rusiya imperatriçası.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Köləlik illəri[redaktə | əsas redaktə]

Fransız tarixçisi Volterə görə, Yekaterinanın həyatı ən az əri Pyotrun həyatı qədər maraqlıdır. Əsli və sülaləsi haqqında dəqiqi məlumatlar yoxdur. 15 aprel 1684-cü ildə Latviyanın Latqale vilayətinə bağlı Vişki kəndində dünyaya gəlmişdir. İlk adı Marta Helena Skavronskaya idi. Atası polyak kəndli Samuel Skavronski, anası isə alman əsilli Elizabet Morisdir.

Martanın ailəsi 1689-cu ildə vəba epidemiyası səbəbilə vəfat etdi və geridə 5 övlad buraxdı: Kristina, Anna, Karol, Fridrix və Marta. Ən məşhur versiyaya görə, 3 yaşlı Marta bibisi tərəfindən alındı və şimali Latviyaya göndərildi. Burada məşhur teoloq və din xadimi İohan Erns Qlukun evində sığıntı və xidmətçi olaraq qaldı. Məşhur bir din xadiminin yanında xidmət etsə də, ömrü boyunca heç bir təhsil almadı.

Marta çox gözəl bir gənc qız idi. Hətta evində qaldığı Qluk ailəsinin gənc oğluyla aralarında şayələr yayılmağa başlamışdı. Bu səbəblə 17 yaşında ikən İsveçli hərbçi İohan Krusla evləndirildi. Ancaq nigahdan 1 həftə sonra rus qoşunları bölgəni işğal etdi və gənc Yekaterinanın əri öldürüldü. Ev sahibi İohan Qlukun general Boris Şeremetevin xidmətinə girməsi nəticəsində gənc Yekaterina da Moskvaya aparıldı.

Yol boyunca rus ordusunda xidmətçi olaraq istifadə edilən Martanın, şayələrə görə, bu müddət ərzində bir çox ordu generalıyla münasibəti oldu. Ancaq bu söyləntilərin qaynağı hələ də bilinmir. Moskvaya gətirildikdən sonra general Şeremetevin evinə xidmətçi olaraq alınır. Daha sonra Çar Pyotrun ən yaxın adamlarından olan Aleksandr Menşikovun xidmətinə verilir. Məhz çarla da bu evdə ikən tanışmışdır. Bu görüşün 1703-cü ildə baş tutduğu məlumdur. Belə ki, 1704-cü ildə Marta artıq çarın saray heyətində öz yerini tutmuş, hətta ilk övladı olan Pyotru dünyaya gətirmişdi. 1705-ci ildə pravoslavlığı qəbul edən Marta, Yekaterina Alekseyevna adını aldı.

Çarla evliliyi[redaktə | əsas redaktə]

Heç bir tarixi mənbədə qeyd edilməsə də, Yekaterina və Pyotr 1707-ci ilin sonlarında Sankt-Peterburqda gizlicə evləndi. Bu evlilikedən çarın 12 övladı olsa da, bunlardan yalnız ikisi yetkinlik çağına qədər yaşadı: AnnaYelizaveta.

Cütlük 19 fevral 1712-ci ildə Müqəddəs İsaak Kafedralında rəsmi bir mərasimlə nigahlandı. Beləliklə, Yekaterina Çar Rusiyasının rəsmi çariçası elan edildi. Ancaq o, Pyotrun ilk xanımı deyildi. Çar boşandıqdan sonra xanımını monastırda qalmağa və rahibə olmağa məcbur etdi. Çarın bu evlilikdən 3 övladı olsa da, bunlardan yalnız vəliəhd Aleksey Pyotroviç yetkinlik yaşına çatmışdı.

Səltənət illəri[redaktə | əsas redaktə]

1724-cü ildə Yekaterinanın rəsmi tacqoyma mərasimi keçirildi və ölkənin ikinci hakimi olaraq Rusiya imperatriçası elan edildi.

Vəfatından bir il öncə, Pyotrla xanımının münasibəti pisləşdi. Səbəb isə imperatriçanın bəzi dövlət adamlarını dəstəkləyərək siyasi məsələlərə qarışması idi. Bu işdə onun ən yaxın köməkçisi isə çarın keçmiş məşuqələrindən Anna Monsun qardaşı Uilyam Mons idi. O və sarayda yerləşdirdiyi digər bacısı Martyo vasitəsilə dövlət məsələriylə məşğul olan Yekaterinanın bu vərdişləri çarı narahat edirdi. Ancaq bu siyasi qrup çox keçmədən çarın qəzəbinə gəldi və Uilyam Mons edam olundu. Bacısı isə sürgün edildi. Çarla Yekaterina isə bir neçə ay danışmadılar. Çariçayla Uilyam Mons arasında bir sevgi münasibətinin olması barədə şayələr yayılsa da, bu heç vaxt sübut edilmədi.

8 fevral 1725-ci ildə Çar Pyotr geridə vəliəhd buraxmadan vəfat etdi. Dövlət strukturunun qarşı çıxmasına baxmayaraq, Yekaterina saray məmurlarının və bəzi ordu generallarının dəstəyilə taxta çıxdı. Dövlət işlərini, ərinin vaxtilə yaratdığı 6 nəfərlik dövlət komitəsinə həvalə edən Yekaterina dövlət məsələlərindən tamamilə uzaqlaşdı.

Çox keçmədən vərəm xəstəliyinə tutulan çariça qısa zaman sonra Sankt-Peterburqda vəfat etdi. Cənazəsi burada dəfn olundu.

Övladları[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • History of the Russian Empire Under Peter the Great (Vol. I 1759; Vol. II 1763).
  • Five Empresses: Court Life in Eighteenth-Century Russia Praeger Publishers; Connecticut, 2004
  • Royal Babylon: The Alarming History of European Royalty Broadway; New York, 2001

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]